II OZ 775/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. i J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 kwietnia 2006 r., sygn. akt II SA/Po 1188/05 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.i J. B. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia 6 września 2005 r., NR [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie wstrzymujące użytkowanie obiektu budowlanego postanawia oddalić zażalenie Jak wskazał Sąd w uzasadnieniu orzeczenia, skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz ze studiującym synem, który nie uzyskuje żadnego dochodu. A. B. otrzymuje rentę z KRUS w wysokości 584,10 zł miesięcznie, natomiast skarżący prowadzi ze wspólnikiem działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod firmą "[...]" s.c. w Śremie, z której przychód za 2005 r., przypadający na skarżącego, wyniósł 1.118.228,07 zł, a dochód 19.410,75 zł. J. B. zajmuje się działalnością produkcyjną. Skarżący oświadczyli, że ich majątek nieruchomy stanowi grunt o powierzchni 1600m2 zabudowany domem mieszkalnym o powierzchni 110 m2, grunt rolny o powierzchni 2000 m2 zabudowany budynkiem gospodarczym o powierzchni 400 m2 . Podali, iż nie uprawiają gruntu rolnego, jest on wraz z budynkiem gospodarczym w całości przeznaczony na prowadzenie działalności gospodarczej. W budynku gospodarczym prowadzony jest zakład ślusarsko-spawalniczy, znajdują się także maszyny do obróbki skrawaniem. W skład majątku ruchomego wchodzą dwa samochody osobowe należące do skarżących: opel Astra z 2003 r. oraz fiat Cinquecento z 1993 r. Skarżący wskazali, że nie posiadają innych wartościowych przedmiotów, a także oszczędności, czy papierów wartościowych. Stałe miesięczne wydatki rodziny stanowią kwotę około 1.000 zł na wyżywienie, 120 zł za prąd, 350 zł za ogrzewanie, 100 zł za wodę i ścieki, 400 zł tytułem kosztów nauki syna, 150 zł na środki czystości, 250 zł na odzież i obuwie, 200 zł na kulturę i wypoczynek. Prócz tego koszty utrzymania posiadanego majątku stanowią miesięcznie kwotę 100 zł na ubezpieczenie samochodów, 100 zł na ich naprawy i przeglądy, 300 zł na paliwo, 150 zł na podatki i ubezpieczenie nieruchomości, a także 150 zł na drobne ich naprawy i remonty. Łączna kwota miesięcznych wydatków stanowi, zatem kwotę 3.370 zł. Prócz tego do lipca 2006r. skarżący spłacają miesięcznie ratę od limitu kredytowego w wysokości 310 zł, a ostatnia - 290 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przyznania prawa pomocy zważył, iż porównanie wysokości kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie z posiadanym majątkiem oraz przychodami skarżących za rok 2005, które wyniosły 1.126.329,27 zł (jeden milion sto dwadzieścia sześć tysięcy trzysta dwadzieścia dziewięć złotych i dwadzieścia siedem groszy) pozwala jednoznacznie stwierdzić, iż żądanie udzielenia prawa pomocy jest rażąco nieusprawiedliwione. Skarżący nie wykazali, że poniesienie pełnych kosztów przedmiotowego postępowania, przy średnim miesięcznym przychodzie na poziomie 93.860,00zł, nastąpi z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego trzy osobowej rodziny. Argumenty zawarte w sprzeciwie są chybione i nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Wysokie koszty utrzymania posiadanego majątku oraz problemy wynikające z nieterminowego regulowania należności przez klientów prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowią okoliczność, które usprawiedliwiają przyznanie prawa pomocy. Dobrodziejstwo rozpoznania sprawy na koszt podatników zawarowane jest dla osób nieposiadających żadnego majątku i dochodów albo gdy ich dochody i majątek są mniejsze lub równe kosztom koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Przy czym konieczne koszty utrzymania nie obejmują wydatków na prowadzoną działalność gospodarczą, czy utrzymanie posiadanych nieruchomości lub samochodów. Sąd podniósł, że miesięczne wydatki skarżących tylko na dobra luksusowe (np. samochody) znacznie przewyższają koszty przedmiotowego postępowania. Ponoszenie takich wydatków i ich wysokość pozostaje w oczywistej sprzeczności z twierdzeniem, że odmowa udzielenia prawa pomocy skutkuje naruszeniem przepisu art. 246 u.p.s.a. i ogranicza realizację prawa do sądu ponad zamierzone przez ustawodawcę funkcje kosztów sądowych. Okolicznością przesądzającą o odmowie udzielenia prawa pomocy jest dążenie do ochrony swojego majątku przed uszczupleniem albo naruszenie równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych. Sytuacja majątkowa oraz podniesione przez wnioskodawców argumenty ujawniają takie motywy wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. i J. B. złożyli zażalenie, w którym wnieśli o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy. Skarżący zarzucili Sądowi rażące naruszenie normy prawnej wynikającej z art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również niewłaściwą ocenę okoliczności faktycznych. Zdaniem skarżących Sąd biorąc pod uwagę wysokość dochodów uzyskiwanych przez ich rodzinę nie podzielił ich przez liczbę osób jakie muszą utrzymać się z tej kwoty. Z posiadanego majątku skarżący nie czerpią żadnych dochodów. Przeciwnie zmuszeni są do ponoszenia wysokich kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości oraz samochodu. Taka sytuacja powoduje, że uzyskiwany dochód starcza zaledwie na zaspokajanie podstawowych potrzeb. Sąd nie wziął pod uwagę sytuacji, iż dochód osiągnięty przez J. B. jest iluzoryczny ze względu na konieczność bieżącego regulowanie zobowiązań z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Mając powyższe na uwadze oraz okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazali, że znajdują się w sytuacji kwalifikującej ich do przyznania im prawa pomocy. Przemawia za powyższym przede wszystkim wysokość uzyskiwanego przychodu osiąganego z prowadzonej działalności produkcyjnej, który za rok 2005 wyniósł 1.118.228,07 zł. Dla Sądu jest oczywiste, iż prowadzenie działalności gospodarczej w takim rozmiarze jest związane z koniecznością regulowania licznych zobowiązań powstałych w związku z jej prowadzeniem. Mało przekonywujące są jednak twierdzenia skarżących, iż dochód osiągany z prowadzonej działalności gospodarczej wystarcza na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb. Wysokość uzyskiwanego przychodu wynikając ze skali prowadzonej działalności w zestawieniu z wysokością ewentualnych kosztów sądowych pozwala bowiem na przyjęcie, iż skarżący przy racjonalnym gospodarowaniu posiadanymi zasobami pieniężnymi są w stanie ponieść wymagane koszty sądowe. Taki pogląd jest tym bardziej uzasadniony, iż z oświadczeń skarżących wynika, iż stać ich na utrzymywanie dwóch samochodów, których koszty utrzymania znacznie przekraczają wysokość kosztów sądowych jakie musieliby ponieść skarżący. Zestawienie kosztów i przychodów skarżących w tym ich stanu majątkowego nie pozwala zatem na przyjęcie, iż skarżący należą do osób ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Słusznie poza tym Sąd I instancji zauważył, iż wysoki koszt utrzymania posiadanego majątku oraz problemy finansowe związane z prowadzeniem firmy nie są okolicznością usprawiedliwiająca przyznanie prawa pomocy. Nie są to bowiem koszty, które służyłyby do niezbędnego utrzymania skarżących czy bezpośredniego zaspokajania potrzeb życiowych. Ponadto jak to powyżej zaznaczono, przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Tymczasem posiadany majątek przez skarżących jest znaczy, w jego skład wchodzą bowiem: grunt o powierzchni 1600m2 zabudowany domem mieszkalnym o powierzchni 110 m2, grunt rolny o powierzchni 2000 m2 zabudowany budynkiem gospodarczym o powierzchni 400 m2 oraz dwa samochody. W takiej sytuacji należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2006 r. odmówił A. i J.i B. przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.