II OZ 790/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...]" w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Gd 156/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...]" w G. na uchwałę Rady Miasta Gdańsk z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: oddalić zażalenie. Wnioskiem z 10 kwietnia 2014 r. Stowarzyszenie [...]" w G. zwróciło się do WSA w Gdańsku o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że zrzesza mieszkańców o niskich dochodach, głównie emerytów i rencistów. Z wniosku wynika, że stowarzyszenie nie posiada żadnych rachunków bankowych, a więc również żadnych środków pieniężnych zgromadzonych na tych rachunkach. Referendarz sądowy wezwaniem z dnia 17 kwietnia 2014 r. zwrócił się do wnioskodawcy o podanie - w terminie 7 dni - czy w celu realizacji celów określonych w § 2 i 3 regulaminu działalności – pobierane są składki członkowskie, jeśli tak to w jakiej wysokości od każdego członka w skali miesiąca. Jeśli zaś składki nie są pobierane – do wyjaśnienia z jakich przyczyn stowarzyszenie ich nie pobiera a także z jakich środków realizuje cele określone w § 3 lit. "a" – "k" regulaminu. Stowarzyszenie wskazało, że dla realizacji celów regulaminowych nie pobiera żadnych składek członkowskich, nie posiada jeszcze budżetu. Składki nie zostały pobrane z tego powodu, że stowarzyszenie prowadzi działalność od niedawna. Stowarzyszenie zrzesza członków o niskich dochodach. Obecnie niewielkie koszty pokrywane były przez przewodniczącego stowarzyszenia. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku postanowieniem z dnia 19 maja 2014 r. odmówił przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu [...]" w G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych. Od postanowienia Referendarza sądowego skarżące stowarzyszenie wniosło sprzeciw podnosząc, że obecnie nie posiada środków finansowych, zaś w najbliższym czasie zostanie zwołane zebranie członków w sprawie uchwalenia składek na cele statutowe. Podkreśliło również, że składki nie będą za wysokie gdyż w skład stowarzyszenia wchodzą emeryci i renciści. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 9 czerwca 2014 r. na podstawie art. 246 § 2 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej "p.p.s.a." odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że Stowarzyszenie nie wykazało, aby podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (§ 3 lit. "i" regulaminu, w aktach sprawy k. 15), to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Z akt sprawy nie wynika, aby stowarzyszenie podjęło działania w celu zgromadzenia dostatecznych środków finansowych ze składek członkowskich na realizację swojej działalności, w zakresie których należało uwzględnić także postępowanie przed sądem administracyjnym w niniejsze sprawie. Skoro stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, to winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. Jeśli stowarzyszenie zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, a jak wynika z treści wezwania do usunięcia naruszenia prawa działanie takie było zaplanowane, winno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Zwłaszcza, że działając w formie stowarzyszenia zwykłego posiada przewidziane prawem możliwości pozyskiwania środków finansowych. Zdaniem Sądu racjonalny i rzetelny podmiot winien być świadomy skutków finansowych swoich działań i powinien tak planować polityką finansową, by uwzględniać w swoim budżecie niezbędne wydatki związane z prowadzoną działalnością. Wiadomym jest skarżącemu, że prowadzenie spraw sądowych wiąże się z różnego rodzaju kosztami, w szczególności koniecznością uiszczenia wpisu sądowego. Prawidłowa gospodarka finansami polega na takim, racjonalnym określeniu własnych możliwości, by przynajmniej częściowo ponosić odpowiedzialność za podejmowane działania. Jak wynika z regulaminu, celem Stowarzyszenia "Zielona Kraina" jest działalność na rzecz ładu przestrzennego oraz zrównoważonego rozwoju miasta Gdańsk i gmin sąsiednich w interesie lokalnej wspólnoty oraz działania na rzecz dbałości i ochrony walorów architektonicznych i krajobrazowych, środowiska i przyrody, fauny i flory, dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz zdrowia i bezpieczeństwa ludzi i mienia. Stowarzyszenie realizuje swoje cele m. in. poprzez branie udziału w toczących się postępowaniach administracyjnych i sądowych, reprezentowanie i udzielanie pomocy prawnej oraz prowadzenie zastępstwa procesowego za pośrednictwem pełnomocników procesowych (§ 3 lit. "h" Regulaminu). Przy tak określonym celu stowarzyszenia członkowie powinni przewidywać, że ich skuteczne działanie będzie generować określone koszty. W szczególności, dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Dobrowolne zatem pozbawienie się składek członkowskich w statucie bądź regulaminie prowadzi de facto do uniemożliwienia realizacji zadań stowarzyszenia, bądź też finansowania działalności stowarzyszenia ze środków Skarbu Państwa. To zaś uzasadnia wniosek, że stowarzyszenie w niniejszej sprawie nie wykazało, aby czyniło starania o zabezpieczenie środków na realizację regulaminowych celów w inny sposób niż przez uzyskanie prawa pomocy i tym samym domaga się w istocie przerzucenia kosztów swojej regulaminowej działalności na Skarb Państwa. Sąd podkreślił, że skoro nie została ustalona składka członkowska i nie podjęto żadnych działań w celu zgromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie stowarzyszenia, a nadto skarżące stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a więc i środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stowarzyszenie [...]" w G. pismem z dnia 12 lipca 2014 r. wniosło zażalenie na postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przytoczonego powyżej przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, w tym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że sytuacja materialna skarżącego Stowarzyszenia nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Z przedstawionej przez skarżące Stowarzyszenie sytuacji finansowej nie można bowiem przyjąć, że nie jest ono w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji zbadał sytuację materialną strony i poddał ją wszechstronnej analizie również z punktu widzenia działalności organizacyjnej Stowarzyszenia wynikającej z regulaminu strony wnioskującej. Po pierwsze, z treści art. 42 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach wynika, że skarżące Stowarzyszenie jako stowarzyszenie zwykłe może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Wynika z tego, że stowarzyszenie zwykłe winno zapewnić środki na prowadzenie swojej działalności poprzez utrzymanie wysokości składek członkowskich na odpowiednim poziomie. Dodatkowo w związku z celami statutowymi skarżące Stowarzyszenie winno liczyć się z konsekwencjami podejmowanych działań. A zatem sam charakter działalności Stowarzyszenia nie może uzasadniać przyznanie prawa pomocy, tym bardziej, że z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika w sposób jednoznaczny, aby skarżące Stowarzyszenie nie było w stanie ponieść kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej – gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie ubiegające się o taką pomoc winno najpierw poczynić kroki celem skutecznego uzyskania odpowiednich środków finansowych od jego członków. W tych warunkach Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że wnioskodawca nie wykazał obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych jest rzeczywiście niemożliwe. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.