II OZ 799/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 27 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. i Z. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 923/13 w przedmiocie przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata oraz odmowy przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. S. i Z. S. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. 1. W. S. i Z. S. (dalej również: wnoszący zażalenie) w piśmie z 5 kwietnia 2013 r. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego nr [...] z [...] marca 2013 r. 2. W dniu 3 czerwca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął nadesłany przez wnoszących zażalenie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wnoszący zażalenie wskazali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny jest uzyskiwany przez wnoszących zażalenie dochód z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3.825,15 zł netto miesięcznie. Wnoszący zażalenie są współwłaścicielami mieszkania o powierzchni [...] m ². Innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Są starszymi i schorowanymi ludźmi, którzy znaczną część uzyskiwanych dochodów przeznaczają na leczenie i zakup lekarstw. W. S. jest inwalidką, posiadającą orzeczoną I grupę inwalidztwa, a wydatki związane z jej leczeniem i zakupem lekarstw wynoszą 1.200,00 zł miesięcznie. Z kolei koszty związane z leczeniem Z. S. i zakupem lekarstw wynoszą 1.000,00 zł miesięcznie. Ponadto, wnoszący zażalenie ponoszą koszty związane z utrzymaniem mieszkania – w tym za ogrzewanie gazem, energię elektryczną, gaz dla celów bytowych (gotowanie, ogrzanie wody), telefon i bieżące remonty – o łącznej wysokości 1.200,00 zł miesięcznie. Na utrzymanie pozostaje im kwota w wysokości 425,00 zł, z której pokrywają, między innymi, wydatki na zakup środków czystości, uzupełnienie odzieży i obuwia. Wnoszący zażalenie muszą ponieść także dodatkowy wydatek w wysokości około 2.500,00 zł na zakup aparatu słuchowego dla W. S. oraz na zmianę okularów. 3. Postanowieniem referendarza sądowego z 20 czerwca 2013 r. (sygn. akt VII SA/Wa 923/13) przyznano W. S. i Z. S. adwokata z urzędu, a w pozostałym zakresie wniosek oddalono. Na to orzeczenie został złożony sprzeciw. W sprzeciwie powtórzono argumentację zawartą w formularzu, a dotyczącą wydatków na leczenie oraz wysokości emerytur wnoszących zażalenie. Ponadto, wnoszący zażalenie musieli wygospodarować środki na zakup sprzętu rehabilitacyjnego ([...]) w łącznej wysokości 1.200,00 zł. Oświadczyli również, że prowadzą inne postępowanie sądowe ([...]) i muszą pokryć jego koszty. Co więcej, oszczędzają na zakup aparatu słuchowego dla W. S., którego koszt wynosi 2.500,00 zł, i okularów dla obojga wnoszących zażalenie, po 140,00 zł para. Ponadto, mieszkanie wnoszących zażalenie wymaga remontu, zaś otrzymanie pożyczki z banku z powodu podeszłego wieku wnoszących zażalenie nie jest możliwe. 4. Postanowieniem z 24 lipca 2013 r. (sygn. akt VII SA/Wa 923/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał W. S. i Z. S. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, między innymi, że z formularza wniosku nie wynika, aby wnoszący zażalenie byli w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej. Jak wynika ze sprzeciwu, posiadają oni stały dochód miesięczny, uzyskiwany z tytułu emerytur, w wysokości 3.825,35 zł netto miesięcznie. Taki dochód pozwala na zaspokojenie potrzeb życiowych, w tym na utrzymanie mieszkania, leczenie, rehabilitację oraz wyżywienie. W niniejszej sprawie wpis sądowy wynosi 100 zł, zaś wnoszący zażalenie nie wykazali, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem znacząco przekroczą tę kwotę. Nie można uznać, że poniesienie tych kosztów nie jest możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnoszących zażalenie. Natomiast poniesienie przez wnioskodawców wydatku związanego z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru przekroczyłoby możliwości finansowe wnioskodawców, wobec ich comiesięcznych wydatków. 5. W piśmie z 16 lipca 2013 r. W. S. i Z. S. wnieśli zażalenie na postanowienie z 24 lipca 2013 r. Wskazali, że organy nadzoru budowlanego nie wywiązują się ze swoich obowiązków i od kilku lat nie wydają decyzji nakazującej inwestorowi doprowadzenie budowy do zgodności z obowiązującymi przepisami. W sprawie tej budowy odbyło się już kilka postępowań, a wnoszący zażalenie nie są w stanie ponieść kolejnej opłaty. Ponadto, są oni osobami starszymi i schorowanymi. Muszą zamontować zawór burzowy w cenie ok. 1.000,00 zł. W pozostałym zakresie, opisując swoją sytuację, powtórzyli treści zawarte we wcześniejszych pismach procesowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Stan prawny, istotny w niniejszej sprawie, jest następujący. 6.1. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo, oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. 6.2. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy. 7. Stosując wyżej ustalony stan prawny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, co następuje. 7.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo stwierdził, że wnoszącym zażalenie należy przyznać prawo pomocy przez ustanowienie adwokata. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ustalenia Sądu pierwszej instancji, co do których wnoszący zażalenie nie zgłaszają zresztą żadnych zarzutów. 7.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnoszący zażalenie nie wykazali w przekonujący sposób, że znajdują się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc również przez zwolnienie z kosztów sądowych. Wnoszący zażalenie osiągają bowiem stosunkowo wysoki i stały dochód w wysokości 3.825,15 zł. W konsekwencji – przy uwzględnieniu tego dochodu oraz faktu, że na obecnym etapie sprawy koszty sądowe sprowadzają się jedynie do uiszczenia kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi – Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że wnoszący zażalenie nie znajdują się w tak trudnej sytuacji materialnej, by nie stać ich było na opłacenie kosztów sądowych. Nawet uwzględnienie wydatków wskazywanych przez wnoszących zażalenie (leczenie, utrzymanie domu, konieczność nabycia wskazanych wyżej sprzętów, prowadzenie innych postępowań itd.) nie powoduje, że wniosek wnoszących zażalenie jest zasadny w odniesieniu do zwolnienia od kosztów sądowych. Należy bowiem mieć na uwadze, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. 7.3. W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a zażalenie należy oddalić. 8. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Warszawa, dnia 27 września 2013 r. ZARZĄDZENIE Odpis postanowienia z dnia 27 września 2013 r. wraz z uzasadnieniem doręczyć W. S. i Z. S..