II OZ 816/06

II OZ 816/06 P O S T A N O W I E N I E Dnia 23 sierpnia 2006r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Rzążewska po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2006r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. i E. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 maja 2006r., sygn. akt II SA/Rz 845/05 przyznające E. i J. B. prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części i w pozostałej części oddalające wniosek w sprawie ze skargi J. B., E. B. i J. B. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 24 sierpnia 2005r., Nr [...] w przedmiocie doprowadzenia samowolnie utwardzonego placu do stanu zgodnego z przepisami p o s t a n a w i a oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 24 maja 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozpoznając wniosek E. i J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przyznał prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że skoro wnioskodawcy mają zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, posiadają stałe dochody, z których po odliczeniu wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i dzieci oraz uwzględnieniu przyznanego zakresu zwolnienia będą w stanie wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów, które mogą wystąpić w związku z ich udziałem w sprawie. Przyznając prawo pomocy Sąd wziął pod uwagę fakt, że wnioskodawców mogą obciążać zwiększone koszty utrzymania domu, w sytuacji, gdy mieszkający wspólnie z nimi J. B. (ojciec J. B.) wraz z żoną nie może w nich partycypować z uwagi na wydatki związane ze swoim utrzymaniem oraz złym stanem zdrowia oraz koniecznością zakupu lekarstw. Zdaniem Sądu okoliczność ta nie wyłącza jednak całkowicie zastosowania wobec wnioskodawców art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ustawą" ustanawiającego zasadę odpłatności postępowania, skoro posiadają oni nieruchomość rolną, która z pewnością przyczynia się do zmniejszenia ich wydatków na utrzymanie, a nadto potrzeba opieki nad J. B. i jego żoną jest ograniczona o tyle, że J. B. posiada swoje własne dochody. W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawcy wnieśli o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, których nie są w stanie ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków jest przyznawane w sytuacji, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego, co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia przez sąd wniosku o przyznania prawa pomocy. Należy zauważyć, że z prawo pomocy jest ze swej natury instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy i stosowaną tylko w przypadku, gdy strona znajduje się w bardzo trudnym położeniu materialnym i ze względu na okoliczności życiowe jest pozbawiona środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Może być więc stosowane jedynie w przypadku osób rzeczywiście ubogich, dla których uiszczenie kosztów sądowych oznaczałoby konieczność drastycznego uszczuplenia środków przeznaczonych na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że wnioskodawcy zamieszkują wspólnie z dwojgiem nieletnich dzieci, pozostających na ich utrzymaniu oraz J. B. (ojcem wnioskodawcy) i jego małżonką. Wnioskodawcy uzyskują z pracy zarobkowej miesięczne dochody w wysokości 1.821 zł. Własne dochody posiada też J. B. (1.160 zł miesięcznie), które dzieli z niepracującą małżonką. Wnioskodawcy są właścicielami domu o powierzchni 50m², a także mieszkania o powierzchni 30m², a J. B. jest także dożywotnim użytkownikiem części stanowiącej ich własność nieruchomości rolnej o łącznej powierzchni 1,32 ha. W tym stanie faktycznym uprawnione jest twierdzenie zawarte w zaskarżonym orzeczeniu, że sytuacja majątkowa skarżących stanowi podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w ½ ich wysokości. Wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżących nie jest bowiem wystarczająca dla poniesienia przez nich pełnych kosztów postępowania ze skargi na powołaną wyżej decyzję. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że słuszne było ograniczenie zwolnienia częściowego poprzez utrzymanie obowiązku uiszczenia ½ kosztów sądowych, co jest uzasadnione faktem uzyskiwania przez skarżących dochodów o stałym charakterze, umożliwiających poczynienie oszczędności. Podzielić należy także pogląd Sądu I instancji wyrażony w zaskarżonym orzeczeniu, że obowiązek opieki nad J. B. nie stanowi dodatkowego obciążenia finansowego dla wnioskodawców, skoro posiada on swoje własne dochody. Także podnoszona przez wnioskodawców okoliczność, że spoczywa na nich obowiązek uiszczania wszelkich opłat związanych z utrzymaniem domu nie została w toku postępowania udowodniona, skoro nie przedłożono jakichkolwiek rachunków potwierdzających przeznaczanie przez zamieszkującego wspólnie z wnioskodawcami J. B. całości miesięcznych dochodów na inne cele. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności nie stanowią wystarczającej przesłanki do całkowitego zwolnienia wnioskodawców od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Słusznie więc Sąd I instancji uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, że nie mają środków na pokrycie kosztów postępowania w ich pełnej wysokości. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza bowiem, że ich sytuacja finansowa pozwala na poniesienie ½ części kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy zaskarżane postanowienie należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji.