II OZ 828/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 10 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 343/15 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na uchwałę Rady Miasta Zakopane z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "S." postanawia: oddalić zażalenie W dniu [...] kwietnia 2015r. skarżący R. K. (dalej jako skarżący) złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na uchwałę Rady Miasta Zakopane z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "S.". W uzasadnieniu swego wniosku podał, że obecnie wraz z żoną nie pracują. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Źródłem ich utrzymania są dochody z dzierżawy w miesięcznej wysokości 90 zł oraz odsetki od lokat bankowych w wysokości zależnej od stopy procentowej NBP. W złożonym oświadczeniu majątkowym wskazał, że jest on właścicielem domu o pow. 760 m2, ½ mieszania o pow. 29 m2, nieruchomości rolnych o pow. 1,4 ha, innych nieruchomości o pow. 0,51 ha. Stwierdził, iż nie posiada żadnych cennych ruchomości. Wskazał iż ma lokaty bankowe na kwotę 168.000 zł oraz lokaty dewizowe. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2015 r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego Sąd postanowieniem z dnia 6 lipca 2015 r. oddalił przedmiotowy wniosek bowiem uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wnioskowanych do zwolnienia kosztów postępowania. Mając na uwadze informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy (formularz PPF) Sąd zaznaczył, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy (prawo ubogich), a strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, gdyż koszty te są rodzajem daniny publicznej. W związku z tym prawo pomocy może być przyznane tylko dla osób ubogich pozostających w bardzo trudnej sytuacji materialnej (ubóstwie), cechującej zwłaszcza osoby bezrobotne lub osiągające znikome dochody, jednocześnie nie posiadające majątku nieruchomego, czy ruchomego. Sąd zaznaczył, że w oparciu o wskazane przez skarżącego dane o jego sytuacji majątkowej trudno uznać go za osobę ubogą. Sąd wskazał, że skarżący jest właścicielem kilku nieruchomości, ma też znaczne środki finansowe w walucie polskiej – 168.000 zł oraz lokaty dewizowe, których wysokości nie podał. Fakt, że są one zdeponowane na lokatach bankowych nie może, zdaniem Sądu, skutkować stwierdzeniem, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Przeciwne stanowisko oznaczałoby, że "zablokowanie" środków pieniężnych na lokacie bankowej winno skutkować uznaniem ich właściciela za osobę ubogą. Sąd podkreślił, że dane podane przez skarżącego nie kwalifikują go do grona osób ubogich. Sąd zwrócił uwagę, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym ich utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Sąd zaznaczył, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 P.p.s.a. – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie Sądu skarżący wniósł o jego uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podniósł, że jest ono dla niego krzywdzące i domaga się zwolnienia z konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. − przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie, przy czym ocena sądu w tym zakresie odnosi się do rozważenia sytuacji finansowej składającego wniosek w kontekście kosztów, jakie zobowiązany jest on ponieść na poczet prowadzonego postępowania. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, bada stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy oraz pozostałych osób pozostającym z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sytuacji majątkowej skarżącego dokonana przez Sąd I instancji zasługuje na aprobatę. Sąd I instancji trafnie przyjął, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy, uwzględniająca sytuację materialną jego i małżonki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo nie uzasadnia uwzględnienia wniosku. Co prawda, jak twierdzi skarżący on i jego żona obecnie nie pracują jednak posiadane środki finansowe na lokatach bankowych w walucie polskiej w wysokości 168.000 zł oraz lokaty w walucie obcej, której wysokości skarżący nie ujawnił, nawet przy założeniu obecnego niskiego ich oprocentowania, pozwalają uznać, że pokrycie wpisu w wysokości 500 zł (sprawa z zakresu zagospodarowania przestrzennego) nie będzie wydatkiem, który spowoduje uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dwuosobowej rodziny. Za odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przemawia także fakt posiadania znacznego majątku nieruchomego (domu o pow. 760 m2, ½ mieszania o pow. 29 m2, nieruchomości rolnych o pow. 1,4 ha, innych nieruchomości o pow. 0,51 ha), który daje możliwość czerpania z niego pożytków przy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny. Mając na uwadze fakt posiadania tak znaczących środków finansowych w walucie polskiej oraz nieujawnionej wysokości lokat dewizowych, należy uznać, że wobec chwilowego braku zatrudnienia skarżącego i jego małżonki te aktualnie stosunkowo niskie odsetki przy wysokości lokat (168.000 zł) stanowią wystarczającą podstawę dla zaspokojenia potrzeb utrzymania dwuosobowej rodziny bez dzieci i zobowiązań kredytowych. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że ubiegając się o zwolnienie od kosztów skarżący powinien w myśl art. 246 P.p.s.a. wykazać okoliczności, o których mowa w tym przepisie. To on ma uprawdopodobnić, że aktualna sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrócić należy uwagę, że skarżący nie wskazał wysokości generowanych przez posiadane lokaty dochodów. Nie wskazał również wysokości lokat dewizowych i dochodów z tego tytułu. W sytuacji konieczności utrzymania dwuosobowej rodziny oraz znacznego majątku nieruchomego generującego także określone wydatki można założyć, że dochód z odsetek jest na tyle wysoki, że pozostawanie bez zatrudnienia skarżącego i jego małżonki może być ich wyborem a nie koniecznością usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami. Biorąc pod uwagę fakt posiadania znacznych środków finansowych na lokatach bankowych, które nie są zablokowane zajęciem komorniczym czy nie stanowią zabezpieczenia innych zobowiązań oraz stałych dochodów z lokat wystarczających na utrzymanie dwuosobowej rodziny z dużym domem o powierzchni 760 m2, dochód z dzierżawy gruntu a także możliwości pozyskania dodatkowych dochodów z posiadanego majątku nieruchomego, należy uznać, że poniesienie jednorazowego wydatku w kwocie 500 zł nie wpłynie na stan koniecznego utrzymania skarżącego i jego małżonki. Nie spowoduje zagrożenia, że popadną w ubóstwo. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Sąd I instancji słusznie uznał, iż uiszczenie wpisu sądowego leży w granicach możliwości finansowych skarżącego. Fakt, że skarżący i jego małżonka aktualnie nie posiadają pracy nie jest wystarczającą przesłanką do uwzględnienia wniosku. Aktualny stan majątkowy tej dwuosobowej rodziny, na który składają się bieżące dochody z dzierżawy oraz oszczędności zgromadzone na lokatach bankowych, przy uwzględnieniu określonych wydatków przeznaczonych na zaspokojenie niezbędnych potrzeb tej rodziny wskazuje, że pozostając we wspólnym gospodarstwie małżonkowie posiadają środki finansowe, których wysokość zezwala na pokrycie kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania sądowego. Z okoliczności sprawy nie wynika też, aby zgromadzone przez nich środki pieniężne (w kwocie 168.000 zł) na lokacie bankowej były niedostępne. Jeżeli strona posiada środki finansowe, to powinna je w pierwszej kolejności wykorzystać na potrzeby prowadzonego postępowania sądowego, po zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, a dopiero w dalszej kolejności realizować inne potrzeby życiowe. Należy bowiem zauważyć, że prawo pomocy jest wyjątkową instytucją, mającą na celu umożliwienie dochodzenia praw przed sądem stronie postępowania, znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej. Sąd powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa, z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem, z drugiej strony. Oznacza to, że jedynie w uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronie prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wysokość opłaty sądowej, którą strona jest zobowiązana uiścić musi być zawsze oceniana w świetle okoliczności faktycznych i prawnych konkretnej sprawy. Uwzględniając powyższe rozważania oraz mając na uwadze całokształt okoliczności niniejszej sprawy nie można uznać, że sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy ze strony państwa. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.