II OZ 865/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 2867/12 o odmowie przyznania R. Z. prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. Z. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Budowlanego z dnia [...] października 2012 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienie terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku R. Z. z dnia 5 lutego 2014 r. (data wpływu do Sądu) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Postanowieniem z 22 marca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania R. Z. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że na podstawie oświadczeń skarżącego ustalono, iż pozostaje on w gospodarstwie domowym z żoną i dwójką dzieci, utrzymywanym z dochodów skarżącego z działalności gospodarczej w wysokości 1200 zł brutto oraz dochodów jego żony –1600 zł brutto miesięcznie. W piśmie z dnia 22 lutego 2013 r. skarżący oświadczył, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą 1900 zł, a koszty utrzymania domu – 2290 zł. Mając zatem na względzie, że wysokość wydatków skarżącego przekracza wysokość uzyskiwanych dochodów, strona została wezwana do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów (tj. odpisów zeznań podatkowych; wyciągów z rachunku bankowego oraz zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za pracę żony skarżącego) wyjaśniających tą okoliczność. Wyjaśnień tych skarżący nie przedstawił, co skutkowało odmową przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie z uwagi na niewykazanie przez skarżącego, że spełnia on przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Postanowienie to uprawomocniło się w związku z odmową przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia od niego sprzeciwu na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 września 2013 r. (k. 86-89). Zażalenie skarżącego na postanowienie z 10 września 2013 r. zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 21 listopada 2013 r., II OZ 1039/13 (k. 105-108). Postanowieniem z 11 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę skarżącego na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi. Pismem z 28 sierpnia 2013 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną na postanowienie o odrzuceniu skargi, zawierającą wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów postępowania kasacyjnego. W zaskarżonym postanowieniu z 22 maja 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oceniając oświadczenia skarżącego złożone następnie na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy, który wpłynął do Sądu w dniu 5 lutego 2014r., stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego nie zmieniła się w stosunku do okresu, który był brany pod uwagę przy rozpatrywaniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Potwierdza to również skarżący w skardze kasacyjnej podając, że nie uległy zmianie podstawy jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd stwierdził, że skarżący nadal prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką dzieci przy pomocy środków w wysokości 3000 zł brutto miesięcznie. Deklarowane wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą 2000 zł miesięcznie, a koszty utrzymania domu i samochodu – 2300 zł miesięcznie. Z akt sprawy wynika, że pismem z 28 stycznia 2013 r. wezwano R. Z. do nadesłania odpisów zeznań podatkowych, wyciągów z rachunku bankowego oraz zaświadczenia pracodawcy dotyczącego wysokości wynagrodzenia za pracę otrzymywanego przez jego żonę. Skarżący w piśmie z 14 marca 2013 r. podał, że nie może przedłożyć zaświadczenia o dochodach małżonki " z uwagi na nieprzychylność pracodawcy i w obawie o niekorzystny wpływ na zatrudnienie." Skarżący nie przedstawił jednak i pozostałych dokumentów, do których złożenia był wzywany. Nie uczynił tego również w związku z wnioskiem o prawo pomocy złożonym 5 lutego 2014 r. Mając zatem na uwadze, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a., Sąd odmówił mu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W zażaleniu na to postanowienie skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, iż nie wykazał, że nie dysponuje środkami umożliwiającymi uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego została przedstawiona przez niego w sposób pełny i dokładny. Skarżący zwrócił ponadto uwagę na potrzebę ustalenia prawidłowości doręczenia mu w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a. korespondencji sądowej zawierającej postanowienie z dnia 22 marca 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z powołanych względów skarżący wniósł i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy zauważyć, że wniosek o prawo pomocy w zakresie częściowym, którego dotyczy zaskarżone postanowienie Sądu I instancji, jest kolejnym wnioskiem skarżącego w tym przedmiocie złożonym w tej sprawie. W wyniku rozpoznania pierwszego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 marca 2013 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zasadniczym powodem takiego rozstrzygnięcia było to, że skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył żądanych dokumentów źródłowych, tym samym oświadczenia składane przez skarżącego okazały się niewystarczające do przyznania mu prawa pomocy. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne wyłącznie z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. W uzasadnieniu zaskarżonego wniosku Sąd I instancji stwierdził zaś, że sytuacja majątkowa skarżącego nie zmieniła się w stosunku do sytuacji ocenianej w toku rozpoznania poprzedniego wniosku o prawo pomocy w sposób wskazujący na konieczność uwzględnienia wniosku, co potwierdził skarżący przyznając w skardze kasacyjnej, iż podstawy jego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uległy zmianie. W rozpoznawanym zażaleniu skarżący nie wskazał okoliczności, które nakazywałby uznać, że ustalenia Sądu I instancji nie są prawidłowe. Argumentacja zawarta w zażaleniu ograniczająca się do twierdzenia, że skarżący w sposób pełny i dokładny przedstawił swoją sytuację materialną, nie jest wystarczająca do uwzględnienia zażalenia. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, ponieważ pomimo wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, wezwania tego nie wykonał, w szczególności nie przedstawił dokumentów poświadczających wysokość miesięcznego dochodu osiąganego przez jego żonę z tytułu umowy o pracę, zeznań podatkowych, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W odniesieniu do wniosku skarżącego o ponowną weryfikację prawidłowości doręczenia przesyłki sądowej zawierającej postanowienie referendarza sądowego z 22 marca 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, należało stwierdzić, że kwestia ta została oceniona i przesądzona w postępowaniu wpadkowym dotyczącym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z 22 marca 2014 r., zakończonym prawomocnym postanowieniem WSA w Warszawie z 10 września 2013r. Z powołanych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.