II OZ 907/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 769/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie S.Z.(dalej jako skarżący), w dniu [...] marca 2014 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł (pięćset złotych) skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, założonym na urzędowym formularzu, S.Z. podał, że prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny jest działalność rolnicza prowadzona przez skarżącego wspólnie z żoną w oparciu o gospodarstwo rolne złożone z domu o powierzchni 68 m2 (własność) oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 8,0950 ha przeliczeniowego. Córki są uczennicami i nie uzyskują dochodu. Wysokość dochodu rodziny z prowadzenia gospodarstwa rolnego określił jako 2.582,86 zł miesięcznie. Skarżący szczegółowo przedstawił zestawienie stałych miesięcznych wydatków, na łączną kwotę 2.556,08 zł. Do wniosku PPF S.Z. dołączył kserokopie dwóch zaświadczeń wójtów, które potwierdzają powierzchnie posiadanych gospodarstw rolnych i wysokość ich dochodowości rocznej oraz kopię decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] stycznia 2014 r. o przyznaniu płatności za rok 2013 r. w łącznej kwocie 11.309,20 zł. W nawiązaniu do wezwania z dnia 9 maja 2014 r. o nadesłanie dodatkowych dokumentów źródłowych, dotyczących jego możliwości płatniczych, skarżący nadesłał zestawienie operacji na swoim rachunku bankowym za okres od 1 lutego 2014 r. do 19 maja 2014 r., zaświadczenia z 20 i 21 maja bieżącego roku potwierdzające, że jedna z jego córek jest uczennicą liceum, a druga studentką oraz zaświadczenie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia [...] maja 2014 r., wedle którego skarżący nie korzystał w bieżącym roku z pomocy finansowej tego ośrodka. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie S.Z.wniósł sprzeciw do Sądu. W sprzeciwie podniósł, że w ramach swojego indywidualnego gospodarstwa rolnego nie prowadzi działalności produkcji roślinnej czy też działalności produkcji zwierzęcej. Operacje na rachunku bankowym dotyczą wyłącznie egzystencji gospodarstwa rolniczego, a plony z tego gospodarstwa służą zaspokajaniu potrzeb jego właścicieli. Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 769/14 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznając iż brak jest podstaw do jego udzielenia. Sąd I instancji wskazał, że deklarowana przez stronę wysokość dochodu uzyskiwana z prowadzenia gospodarstwa rolnego wynosi łącznie 30.994,28 zł rocznie. Przy czym Sąd zauważył, że jest to dochód uzyskiwany jedynie z działalności rolniczej związanej z produkcją rolną. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że z nadesłanego zestawienia operacji na rachunku bankowym wynikało, że w dwóch kolejnych miesiącach (14 marca i 14 kwietnia bieżącego roku) otrzymał on należności w kwotach 3.708,83 zł oraz 3.764,82 zł tytułem zapłaty faktur za zakup bydła, co może świadczyć o tym, że poza produkcją roślinną prowadzi on też produkcję zwierzęcą, z której również uzyskuje dochody. Sąd zaznaczył, że pośrednio wskazuje na to także treść decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie przyznania płatności na rok 2013 r. Z punktu 3. rozstrzygnięcia tej decyzji wynika bowiem, że skarżący otrzymał uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę. Powyższe w ocenie Sądu I instancji stało w sprzeczności z twierdzeniem skarżącego o tym, że jego indywidualne gospodarstwo rolne nie prowadzi działalności produkcji roślinnej czy też działalności produkcji zwierzęcej. Ponadto Sąd I instancji powołał okoliczność, iż w dniu [...] marca 2014 r., 10 dni przed wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, S.Z.wypłacił z rachunku bankowego kwotę 14.900 zł, która wielokrotnie przekracza nie tylko wielkość wpisu od skargi i innych opłat sądowych, ewentualnie należnych w przedmiotowej sprawie ale przede wszystkim podaną przez skarżącego wielkość miesięcznych wydatków. Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, że operacje na rachunku bankowym dotyczą wyłącznie egzystencji jego gospodarstwa rolniczego, nie wykazał on bowiem w jakikolwiek sposób, że wypłacone środki zostały przez niego wydatkowane rzeczywiście na ww. potrzeby a tym bardziej, że przeznaczył je na wydatki związane z koniecznym utrzymaniem gospodarstwa domowego. Sąd I instancji zaznaczył, że tylko tego typu wydatki mogą być brane pod uwagę przy ocenie możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Ponadto Sąd I instancji zauważył, że konto skarżącego w kolejnych miesiącach zasilane było wpłatami z tytułu faktur za sprzedaż bydła, co wskazuje, że działalność rolnicza w zakresie produkcji roślinnej nie jest wyłącznym źródłem utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji uznał, że nie sposób było przyjąć, że S.Z.jest osobą rzeczywiście ubogą, która ze względu na okoliczności życiowe pozbawiona jest środków do życia, ani też, że środki pozostające do jego dyspozycji są bardzo ograniczone i wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych czteroosobowej rodziny. Zatem przedmiotowy wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania lub uchylenia i rozpoznania sprawy. W uzasadnieniu wskazał, ze środki pieniężne wykazane na rachunku bankowym nie są dochodem jego rodziny. Jego zdaniem, są to środki obrotowe, konieczne i ściśle związane z uzyskaniem rocznego dochodu gospodarstwa w wysokości 19.685.08 zł. Do tego dochodzi dotacja unijna 11.309,20 zł. Tak określony dochód roczny na poziomie 30.9994,28 zł w ujęciu miesięcznym na jedną osobę pracującą wyniósł 1.291,43 zł. Natomiast na utrzymanie 1 osoby w rodzinie przypada kwota 645,72 zł. Skarżący zauważył, że dochody te są niższe od minimum socjalnego wynoszącego 845,33 zł. Podkreślił, że wydatki na poziomie 2.556,08 zł pochłaniają cały miesięczny dochód rodziny i w związku z tym nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł ani opłacić adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem NSA, Sąd I instancji w sposób szczegółowy dokonał analizy oświadczeń skarżącego oraz dostarczonych przez niego dokumentów, a wnioski z tej oceny wyciągnięte, zasługują na aprobatę. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, skarżący w złożonej przez siebie dokumentacji nie wykazał, że jest osobą rzeczywiście ubogą, która ze względu na okoliczności życiowe pozbawiona jest środków do życia, ani też, że środki pozostające do jego dyspozycji są bardzo ograniczone i wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych czteroosobowej rodziny. Wynikające z akt sprawy nieścisłości co do dochodów gospodarstwa rolnego nie zostały, zdaniem NSA, rozwiane w zażaleniu. Skarżący nie odniósł się w ogóle do uwag Sądu I instancji, że na przedstawionym przez niego rachunku bankowym pojawiły się dochody za sprzedaż bydła. To zaś ocenione zostało w ten sposób, że skarżący uzyskuje inny dochód poza dochodem z uprawy roślin, czego dotychczas nie deklarował. Ponadto, skarżący w zażaleniu twierdzi, że kwota 14.900 zł wypłacona z rachunku bankowego na 10 dni przed złożeniem skargi do WSA w Warszawie została spożytkowana na uzyskanie dochodu w gospodarstwa w roku bieżącym. Przy czym, jak słusznie zauważył wcześniej Sąd I instancji, skarżący w żaden sposób nie wykazał jak ta kwota została wydatkowana rzeczywiście na ww. potrzeby a tym bardziej, że przeznaczył ją na wydatki związane z koniecznym utrzymaniem gospodarstwa domowego. W tym zakresie skarżący poprzestał w zasadzie na oświadczeniach, nie popierając ich stosowną dokumentacją, przedstawiając jedynie "wycinek" swojej sytuacji materialnej. Dodatkowo, same oświadczenia również zawierają szereg nieścisłości, na które trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji. Podkreślenia wymaga obowiązywanie zasady, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa. Uznać zatem należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie stwierdził, iż skarżący nie wykazał w dostateczny sposób braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, a tym samym brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.