II OZ 908/18

Dnia 26 września 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 26 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. H. na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1508/18 w przedmiocie wpisu sądowego w sprawie ze skargi K. H. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie. Przewodnicząca Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w związku ze skargą skarżącego K. H. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] kwietnia 2018 r. w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu, zarządzeniem z 3 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1508/18, wezwała skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 300 zł, stosownie do § 2 ust. 3 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący na to zarządzenie wniósł zażalenie. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez ograniczenie prawa do sądu wskutek nieprzyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Twierdził, że w piśmie z 19 kwietnia 2018 r. podniósł, że "przebywa w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców, nie może pracować, nie posiada żadnego majątku, nie osiąga żadnego dochodu, nie otrzymuje świadczeń". Wobec tak sformułowanych zarzutów wniósł o zmianę zaskarżonego zarządzenia poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie, niezależnie od podniesionych w nim zarzutów, jest zasadne. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) skarżący działanie organów administracji w sprawach udzielania cudzoziemcom ochrony nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Literalne brzmienie tego przepisu wskazywałoby, że dotyczy on wyłącznie spraw z zakresu ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1109). Jednakże takie jego odczytanie prowadzi do nieracjonalnych wniosków. Z art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2017 r., poz. 2206 ze zm.) wynika bowiem, że jednym z powodów wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu jest negatywne dla cudzoziemca zakończenie jednego z postępowań dotyczących udzielenia cudzoziemcowi ochrony na terytorium RP. W takiej sytuacji literalne odczytanie art. 239 § 1 pkt 1 lit. g p.p.s.a. prowadziłoby do tego, że w postępowaniach poprzedzających wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu korzystałby on z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zaś w postępowaniu, które dotyczy decyzji będącej konsekwencją tych postępowań, takie zwolnienie już by mu nie przysługiwało. W ocenie NSA, taka sytuacja jest nieracjonalna, gdyż - jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), którą wprowadzono ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach udzielania cudzoziemcom ochrony (druk sejmowy Sejmu VII kadencji nr 1633) - powodem ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych w tego rodzaju sprawach było to, że "jedynym źródłem dochodu uchodźców są na ogół świadczenia przyznane w ramach procedury uchodźczej, a więc skarżący w całości pozostają na utrzymaniu Państwa Polskiego z uwagi na niemożność podjęcia legalnej pracy". W związku z tym art. 239 § 1 pkt 1 lit. g p.p.s.a. należy wykładać w ten sposób, że obejmuje on też sprawy ze skarg na decyzje o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydane na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy o cudzoziemcach. Zauważyć należy, że podobnie przyjęto już w orzecznictwie NSA w postanowieniu z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OZ 354/18. Mając na uwadze wyżej wskazany sposób rozumienia art. 239 § 1 pkt 1 lit. g p.p.s.a. wskazać należy, że przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja o zobowiązaniu skarżącego do powrotu wydana na podstawie m.in. art. 302 ust. 1 pkt 16 lit. b ustawy o cudzoziemcach. Skarżący korzysta więc w tej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, co powoduje, że wezwanie go do uiszczenia wpisu sądowego nie było zgodne z prawem. W tym stanie rzeczy NSA na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 i art. 198 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.