II OZ 975/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 21 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1063/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Podejmując powyższe rozstrzygnięcie, Sąd I. instancji wskazał, iż z informacji przedstawionej przez skarżącą wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Utrzymują się z dochodu z tytułu emerytur w wysokości łącznej 3 351,84 zł. Mąż wnioskodawczyni otrzymuje dodatek pielęgnacyjny zawarty w ww. kwocie. Majątek skarżącej obejmuje mieszkanie o pow. 60 m2, dom drewniany z 1947-1948, dwie działki na wsi o łącznej pow. 0,35 ha. Skarżąca podniosła także, że ponosi wysokie koszty związane z kserowaniem dokumentów, nadawaniem przesyłek pocztowych, prowadzeniem rozmów telefonicznych i zakupów materiałów piśmienniczych oraz literatury prawnej. Wzrosły koszty energii elektrycznej, papieru, tuszu i naprawy komputera. Skarżąca zaznaczyła, że są z mężem osobami schorowanymi (II grupa inwalidzka) oraz, że w ostatnim okresie przeszła zawał serca, co obecnie wiąże się ze zwiększonymi wydatkami na leki (w maju na kwotę 936,50 zł). Z tego względu zmuszona była pożyczyć od sąsiadki 1200 zł. Z bieżących dochodów nie jest w stanie zaoszczędzić żadnych środków. Korzysta z odpłatnej pomocy osób trzecich przy niektórych cięższych pracach fizycznych. Wskazała, że z posiadanych nieruchomości wiejskich nie czerpie pożytków. Dom na wsi nie jest przystosowany do użytkowania. Miesięczne wydatku poniesione w miesiącu kwietniu br. jakie wskazała to: telefon 34,50 zł, leki ok. 936,50 zł, akcesoria medyczne 40 zł, okulary 220 zł, usługi pocztowe ok. 30 zł, opłaty bankowe ok. 12 zł, kredyt 1610 zł, życie i środki czystości, drobne art. odzieżowe 1350 zł, ubezpieczenia i składki 66,57 zł. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd I. instancji stwierdził, iż z danych zawartych w formularzu PPF nie przedstawia się obraz wnioskodawczyni jako osoby ubogiej, a tylko takim osobom należy przyznawać prawo pomocy. Podkreślił, że przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody. W tym stanie sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) orzekł jak na wstępie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J. W., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej Sąd rozpoznając jej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wziął pod uwagę wykazywanych przez nią wydatków np. wizyt lekarskich – 200 zł i faktu, iż aby je pokryć musiała zaciągnąć dług u sąsiadki w wysokości 1200 zł, pozostał nieopłacony czynsz za miesiąc maj 486,85 zł, co w sumie stanowi dług na koniec miesiąca maja ok. 2250 zł. Zwróciła uwagę, że Sąd wskazał wydatek 66,57 zł na ubezpieczenie i składki, jednakże skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wydatku takiego nie wskazywała. Podniosła także, że przyczyną niższego wydatku na leki w czerwcu był fakt jej pobytu w szpitalu kardiologicznym w okresie od 18 czerwca do 9 lipca 2015 r., podczas którego korzystała z leków szpitalnych. Zaznaczyła, że na wyjazd do szpitala musiała dokupić wiele drobiazgów z odzieży i obuwia wymaganych przez szpital do codziennej gimnastyki czy korzystania z prysznica, którego nie ma na co dzień w mieszkaniu. Oświadczyła, że nie jest w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności. Wszystkie wydatki ograniczone są do minimum. Ponadto wskazała, że istotnym błędem Sądu I. instancji w rozpoznawaniu jej wniosku stanowiła okoliczność, iż rozpoznający go sędzia winien być wyłączony od orzekania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Należy przy tym zauważyć, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Może być więc przyznawane na wniosek osób bardzo ubogich /np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku/, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Analizując sytuacje życiową skarżącej oraz okoliczności faktyczne niniejszej sprawy należy uznać, iż ze złożonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że - jej rodzina składa się z dwóch osób (skarżącej oraz jej męża) i na utrzymanie miesięcznie osiągają dochody w kwocie 3351,84 zł, ponadto posiadają mieszkanie o pow. 60 m2 oraz dwie działki o łącznej pow. 035 ha. W uznaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności nie stanowią podstawy do przyznania prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, że skarżąca i jej mąż posiadają stałe dochody oraz nieruchomości, nie są więc osobami, którym brak środków na pokrycie kosztów postępowania, które na jego obecnym etapie sprowadzają się do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. Słusznie więc orzekł Sąd I. instancji, że z danych zawartych na formularzu PPF nie przedstawia się obraz wnioskodawczyni jako osoby ubogiej, a tylko takim osobom należy przyznać prawo pomocy. Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez skarżącą okoliczności, iż sędzia rozpoznający jej wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być wyłączony wskazać należy, że w niniejszej sprawie nie zostało wydane postanowienie o wyłączenie sędziego od rozpoznawania sprawy jak również skarżąca przed rozpoznaniem prawa pomocy takiego wniosku o wyłączenie nie złożyła. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.