II OZ 982/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 733/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy postanawia: 1. sprostować oczywistą omyłkę pisarską w sentencji zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w ten sposób, że zamiast błędnie wpisanego organu, tj. "Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B." wpisać prawidłowo "Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L.", 2. oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 733/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przyznania skarżącemu E.S. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w jego ocenie skarżący nie wykazał w sposób rzetelny, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Podniesiono także, że z treści złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wykazanym źródłem miesięcznego utrzymania jest renta w wysokości 360,61 zł. Natomiast wykazane wydatki miesięczne związane z utrzymaniem własnym wynoszą około 1.050 zł. Koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego zostały oszacowane na kwotę około 9.000 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi: nieruchomość rolna o powierzchni 20,76 ha (13,18 ha przeliczeniowych), 3,04 ha lasu, dom o powierzchni 60 m² (wymagający remontu), 8 sztuk bydła, 2 ciągniki oraz inne podstawowe maszyny rolnicze. Zadłużenie komornicze skarżącego zgodnie z dołączonymi dokumentami wynosi 3.551,50 zł. Ponadto skarżący ma zadłużenie z tytułu energii elektrycznej oraz z tytułu nieopłaconej składki OC na łączną kwotę 847,60 zł. W ocenie Sądu I instancji z treści tego oświadczenia wynika, iż skarżący ograniczył się do przedstawienia informacji świadczących o jego złym stanie majątkowym, nie podał jednakże żadnych informacji pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację, w której skarżący miesięczny dochód ma w wysokości 360, 61 zł a wydatki kształtują się w wysokości około 1.000 zł. Skoro strona nie podaje rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Nadto takie okoliczności jak posiadany areał użytków rolnych, las, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy w zasadzie wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy. Posiadany majątek, w ocenie Sądu, może bowiem przynosić potencjalne korzyści. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący, zaskarżając go w całości. Jednocześnie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. polegające na odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji gdy skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem z uwagi na złą sytuację finansową spowodowaną czasową niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym, także w związku z tym, że większa powierzchnia gruntów, których skarżący jest właścicielem/współwłaścicielem dotyczy przede wszystkim gruntów leśnych oraz nieużytków, a nie gruntów rolnych, a przy tym część gruntów znajduje się we współwłasności skarżącego i osób, z którymi pozostaje w zaostrzonym konflikcie, co uniemożliwia osiąganie dochodów z tego majątku, w konsekwencji czego zadeklarowany przez skarżącego we wniosku o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych dochód nie pozwala na poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych, co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W ocenie skarżącego nie sposób podzielić stanowiska Sądu, że uiszczenie kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku w jego utrzymaniu koniecznym, bowiem znajduje się on w niezwykle trudnej sytuacji finansowej. Jest osobą samotną, nie mogącą liczyć na wsparcie finansowe ze strony rodziny. Z powodu choroby jest czasowo – do 2013 r. całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, co utrudnia osiągnięcie dochodów. Podniesiono także, że skarżący ma liczne zobowiązania finansowe w łącznej wysokości około 5.000 zł (w tym 1.000 zł tytułem zapłaty kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt [...], czy zwrot ARMiR pobranego świadczenia w wysokości 2.800 zł). Nadto skarżący zwrócił uwagę, że aktualnie nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań finansowych na bieżąco i nie posiada środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na koszty postępowania. Nadto w ciągu ostatnich dwóch lat, z uwagi na warunki atmosferyczne, skarżący poniósł w działalności rolnej szkodę, odpowiednio w wysokości 38,65 % (2010 r.) i 75,36% (2011 r.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny sprostował w sentencji zaskarżonego orzeczenia błędnie wpisaną siedzibę organu, na postanowienie którego skarżący wniósł zażalenie, bowiem zamiast "Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B." winno być prawidłowo "Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L". Niesporne jest bowiem, że w tej sprawie skarżący wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...]. Dlatego, na podstawie art. 156 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 166 P.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 1 sentencji. Odnosząc się zaś wniesionego środka zaskarżenia podnieść należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zażalenie to nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem z powyższego przepisu wynika, że jedynym kryterium zwolnienia strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest jej sytuacja majątkowa, która obiektywnie nie pozwala stronie na ich pełne uiszczenie, bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Zaś zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy winna być rozpatrywana z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony jej możliwości finansowych. Jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek (por. np. postanowienia NSA: z dnia 31.12.2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z dn. 18.02.2005 r., sygn. akt OZ 1510/04 czy z dnia 30.07.2009 r., sygn. akt I FZ 171/09). W niniejszej sprawie ustalono, że skarżący jest rolnikiem będącym aktualnie niezdolnym do pracy w gospodarstwie. Z tego tytułu pobiera rentę z KRUS w wysokości 360,61 zł. Jest właścicielem, bądź współwłaścicielem gruntów o powierzchni fizycznej 27,0625 ha; powierzchnia przeliczeniowa – 16,4244 ha (informacja Wójta Gminy K. - k. 107, informacja Burmistrza Miasta C. – k. 105) oraz lasu w wymiarze 3,04 ha. Posiada także 8 szt. bydła, dwa ciągniki i inne maszyny rolnicze. Koszt jego miesięcznego utrzymania wynosi około 1.050 zł, a koszt utrzymania gospodarstwa rolnego to wydatek w wysokości około 9.000 zł. Mimo, że skarżący jest czasowo niezdolny do pracy to nadal prowadzi gospodarstwo rolne, korzystając z pomocy innych osób - w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 237/12 skarżący wskazał, że do prac w gospodarstwie najmuje pracowników. Nadto do akt sprawy załączono szereg dokumentów świadczących o tym, że skarżący posiada liczne zobowiązania finansowe, jednakże trzy z sześciu postępowań komorniczych zostały już zakończone, a zobowiązania w całości zaspokojone (postępowania egzekucyjne zakończone oznaczone są sygnaturami: KM [...] – k. 208, KM [...] – k. 208v i KM [...] – k. 209). Natomiast oprócz dokumentów, które świadczyć mają o złej sytuacji finansowej skarżącego, brak jest jakichkolwiek informacji (poza świadczeniem rentowym), na jakim poziomie skarżący osiąga dochody. Bezspornym jest bowiem, że skarżący otrzymuje bezpośrednie dopłaty unijne. Może osiągać również dochody ze sprzedaży płodów rolnych czy zwierząt. O tym, że skarżący uzyskuje dochody z innych źródeł, niż świadczenie rentowe przemawia także fakt, że skarżący ma zdolność do płacenia wysokich rachunków gotówką za towary zakupione na potrzeby gospodarstwa rolnego – dowód: faktury zakupu nawozów na kwoty odpowiednio 4.598 zł (k. 212 – faktura z dn. 17.04.2012 r.) i 4.324,50 zł (k. 213 – faktura z dn. 12.06.2012 r.) oraz oleju napędowego na kwotę 621,60 zł (k. 213v – faktura z dn. 06.2012 r.). Powyższe świadczy o tym, że - co słusznie zauważył Sąd I instancji - w oparciu o zawarte w aktach sprawy dokumenty nie jest możliwa rzetelna ocena sytuacji majątkowej skarżącego. Bowiem sam fakt, że skarżący samodzielnie prowadzi swoje gospodarstwo domowe i działalność rolniczą oraz, że czasowo nie jest zdolny do pracy w tym gospodarstwie, nie uzasadnia jeszcze twierdzenia, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Żeby ustalić wpływ tych okoliczności na sytuację majątkową skarżącego konieczne jest przedstawienie tej sytuacji w sposób pełny, tak by sąd mógł dokonać rzetelnej oceny w tym zakresie. Tymczasem skarżący ewidentnie eksponuje swoje wysokie wydatki, a nie przedstawia w sposób pełny swoich dochodów. Nadto z akt sprawy nie wynika, by skarżący zlikwidował posiadany rachunek bankowy, a jednak wyciągu z niego nie załączył do wniosku o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie. Zatem, mając na uwadze powyższe rozważania, stanowisko Sądu I instancji uznać należy za uzasadnione. Dlatego, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 2 sentencji.