II OZ 987/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.W. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 grudnia 2017 r., sygn. akt VII SAB/Wa 118/14 o odmowie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 maja 2015 r., sygn. akt VII SAB/Wa 118/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi D.W. i M.W. na bezczynność Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] stycznia 2004 r. Nr [...] postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 28 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D.W. i M.W. (dalej jako "skarżący") zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 maja 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie pomocy skarżący złożyli w postępowaniu toczącym się ze skargi na bezczynność Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] stycznia 2004 r. nr [...]. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że prawomocnym postanowieniem z 21 maja 2015 r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Następnie, w dniu 2 marca 2017 r. skarżący ponownie wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd potraktował nadesłany formularz jako wniosek o zmianę postanowienia z 21 maja 2015 r. Z nadesłanego formularza PPF wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, utrzymują się z kwoty 3055 zł miesięcznie, w tym dodatku pielęgnacyjnego o nieokreślonej wysokości. Skarżący ponoszą koszty utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł miesięcznie, około 800 zł przeznaczają na koszty leczenia. Oświadczyli, że w zależności od stanu zdrowia na wykup leków nie mają pieniędzy - wykupują tylko leki ratujące życie. Koszty postępowań administracyjnych to ponad 1000 zł miesięcznie. Odmawiając zmiany prawomocnego postanowienia z 21 maja 2015 r. Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazali, żeby w okresie od wydania tego postanowienia do momentu złożenia kolejnego wniosku nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych dotyczących ich sytuacji majątkowej. Skarżący wskazali ponoszone koszty, jednak bez wyszczególnienia istotnych składników tych kosztów. Wskazali, że do kwoty emerytur skarżącej i męża doszedł dodatek pielęgnacyjny, a więc sytuacja finansowa skarżących zmieniła się na ich korzyść. Ponadto Sąd I instancji stwierdził, że z oświadczeń skarżących nadal nie wynika jakie dokładnie ponoszą wydatki w związku z utrzymaniem, np. na żywność, środki czystości lub media. Nie nadesłano rachunków za leki, ani żadnych innych rachunków lub paragonów. Nie wykazano również w jakiej wysokości skarżący otrzymują dodatek pielęgnacyjny. W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie uprawdopodobnili, że nie są stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący złożyli zażalenie na powyższe postanowienie. Wnieśli o uchylenie i zmianę postanowienia przez przyznanie im prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżących. Okoliczność, że skarżącym odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wykluczała możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, Komentarz do art. 170, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 452-453). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej skarżących zawartej poprzednio wydanym w sprawie prawomocnym postanowieniu. Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Rozpoznając obecnie złożony wniosek Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sytuacja materialna skarżących nie uległa zmianie w sposób uzasadniający zmianę dotychczasowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Jednocześnie Sąd I instancji ponownie przedstawił szczegółową analizę oświadczeń skarżących oraz nieścisłości wynikających ze składanych w sprawie wniosków. Sąd I instancji trafnie przyjął, że brak było podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.