II SA 190/98

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Józefy Cz. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (...) w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa - uchyla zaskarżoną decyzję. Wymienioną decyzją minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody z 22 lipca 1997 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium PRN z 5 stycznia 1965 r. w sprawie przejęcia w zagospodarowanie na okres 10 lat gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,14 ha położonego we wsi J. i decyzji Naczelnika Miasta i Gminy W. z 28 lipca 1979 r. w sprawie przejęcia tego gospodarstwa na własność Państwa. W jej uzasadnieniu minister zwrócił uwagę na następujące okoliczności: Antonina K. jako samoistny posiadacz tego gospodarstwa /mąż Stanisław zmarł w 1948 roku/ wystąpiła o jego przekazanie w zagospodarowanie na 10 lat, co zostało uwzględnione decyzją z 5 stycznia 1965 r. i przyznającą jej świadczenia emerytalne. Przepisy art. 39 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin /Dz.U. nr 38 poz. 166/ stanowiły o przejęciu nieruchomości w zagospodarowanie także od samoistnego posiadacza w dobrej wierze. Po upływie 10 lat okresu zagospodarowania gruntów przez Państwo i w trakcie dalszych 2 lat, kiedy był jeszcze możliwy zwrot gospodarstwa właścicielowi lub spadkobiercom, zarówno Antonina K. jak i jej dzieci nie występowali o przejęcie tych gruntów. Taka sytuacja istniała do 1979 roku kiedy ZUS - Oddział w K. zawiesił wypłacanie na rzecz Antoniny K. świadczeń emerytalnych i wystąpił do naczelnika o przejęcie gospodarstwa z urzędu na własność Państwa, który 28 lipca 1979 r. wydał taką decyzję na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne /Dz.U. nr 21 poz. 118/. Spadkobiercy Stanisława K. utracili już wówczas uprawnienia do zwrotu gospodarstwa, którym zresztą nie byli zainteresowani, natomiast Antonina K. chciała jedynie zachować ciągłość świadczeń emerytalnych z tytułu przekazania gospodarstwa. W ocenie ministra decyzje te były zgodne z obowiązującym wówczas prawem. W skardze do sądu pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów nadzoru obu instancji i stwierdzenie nieważności obu wcześniejszych decyzji. Jego zdaniem nie można było w decyzji z 5 stycznia 1965 r. przyjąć, że Antonina K. była samoistnym posiadaczem gospodarstwa i to w dobrej wierze, skoro gospodarstwo otrzymał Stanisław K. w wyniku reformy rolnej i było ono jego majątkiem odrębnym, o czym świadczy wpis w księdze wieczystej i data zawarcia związku małżeńskiego. Ponadto istniało już wówczas postanowienie Sądu Powiatowego w G. o stwierdzeniu nabycia spadku po Stanisławie K. przez jego żonę i dzieci. W wyniku uzupełnienia tego postanowienia gospodarstwo dziedziczy skarżący jako syn Stanisława K. Z kolei decyzja z 28 lipca 1979 r. powoływała się na przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r., która już nie obowiązywała, ponieważ utraciła ona moc na podstawie art. 77 ustawy z dnia 27 października 1977 r. ogłoszonej w Dz.U. nr 32 poz. 140. Przy rozstrzyganiu tą decyzją sprawy należało mieć na uwadze, że w księdze wieczystej jako właściciel tej nieruchomości był wykazany Stanisław K. Z przyczyn wskazanych w zaskarżonej decyzji minister wniósł o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. na wniosek właściciela nieruchomość rolna mogła być przejęta przez Państwo w zagospodarowanie - w całości lub bez budynków w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia potrzeb właściciela i jego rodziny oraz działki gruntu do 0,2 ha. Przez art. 39 pkt 1 regulacja ta odnosiła się również do posiadacza nieruchomości w dobrej wierze /posiadacz taki nie mógł tylko zgłosić wniosku o przejęcie nieruchomości na własność Państwa, co nie odnosi się do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy/. Następnie, stosownie do art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. nieruchomości przejęte w zagospodarowanie na 10 lat w trybie ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. podlegały przejęciu na własność Państwa jeżeli rolnik lub jego spadkobiercy nie wystąpili o zwrot nieruchomości w ciągu 2 lat po upływie dziesięcioletniego okresu zagospodarowania bądź nie uregulowali wszystkich należności wobec Państwa oraz zwrotu sum wypłaconych rolnikowi i jego rodzinie tytułem zaopatrzenia emerytalnego. Przepis ten zachował moc do końca 1979 roku na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeń dla rolników i ich rodzin /Dz.U. nr 32 poz. 140/. Przy spełnieniu ukazanych wymogów, w tym również cywilistycznej konstrukcji posiadania w dobrej wierze, decyzje o przejęciu w zagospodarowanie nieruchomości przez Państwo, a następnie na własność Państwa przed końcem 1979 roku winny być - co do zasady - ocenione jako zgodne z obowiązującym wówczas prawem. W rozpatrywanej sprawie istnieją jednak wątpliwości faktyczne odnośnie przejęcia przez Państwo nieruchomości o powierzchni 9,14 ha w zagospodarowanie na okres 10 lat. Od ich wyjaśnienia uzależniona będzie legalność decyzji z 5 stycznia 1965 r. wpływająca również na ocenę zgodności z prawem następnej decyzji z 28 lipca 1979 r. W aktach sprawy jest kserokopia wystąpienia Antoniny K. z 7 marca 1963 r. o przyznanie renty "za zdane gospodarstwo rolne po zmarłym mężu" wnioskiem z 6 marca 1963 r. Istnieje w nim sporządzony w rękopisie następujący fragment: "Rentę już otrzymałam po zmarłym mężu aż do chwili nabycia ziemi. Ziemię zabrały PGR i z tego powodu proszę o dalszy ciąg renty bo mam słaby stan zdrowia". W kolejnych decyzjach organy administracji bez jakichkolwiek wywodów przyjmowały, że to wystąpienie załatwiono decyzją z 5 stycznia 1965 r. albo całkowicie pomijały związek między tymi czynnościami. Nie można jednak wykluczyć, że chodziło w nim o zadysponowanie przez Antoninę K. tylko częścią całej nieruchomości odpowiadającą jej prawom do spadku w 1/4 części po mężu Stanisławie, stwierdzonych postanowieniem Sądu Powiatowego w G. z 22 lutego 1962 r. znajdującym się w aktach. W tym wystąpieniu mówi się o nabyciu ziemi po zmarłym mężu, a nie o całym areale 9,14 ha, a także o jej "zabraniu" przez PGR, co nie koresponduje z umową przekazania 9,14 ha zawartą dopiero 10 sierpnia 1965 r. między PPRN a Inspektoratem PGR w G. W aktach sprawy są również sporządzone w rękopisie 2 pisma ZUS Oddziału w K. z 12 czerwca i 26 lipca 1979 r. do Urzędu Gminy W., w których nawiązuje się do innej decyzji PRN z 2 września 1963 r. o przejęciu przez Państwo w dziesięcioletnie zagospodarowanie gospodarstwa rolnego Antoniny K., która nawet pod względem daty jej wydania jest bardziej związana z wystąpieniem Antoniny K. z 7 marca 1963 r. niż decyzją PPRN z 5 stycznia 1965 r. Przy braku w aktach sprawy innego wystąpienia Antoniny K. lub innej uprawnionej osoby istnieją wątpliwości, na czyj wniosek decyzją z 5 stycznia 1965 r. przejęto w dziesięcioletnie zagospodarowanie nieruchomość rolną o powierzchni 9,14 ha i w jakiej roli /właściciela czy samoistnego posiadacza w dobrej wierze/ występował taki wnioskodawca. Wyjaśnienia wymagają też okoliczności uzyskania przez Stanisława K. własności 9,14 ha "gospodarstwa rolnego bez zabudowań (...) na podstawie dokumentu nadania ziemi z dnia 25 czerwca 1959 r." - jak to ujęto w odpisie z księgi wieczystej - a więc wydanego po wielu latach po śmierci strony /zmarł on 29 stycznia 1948 r./. Akt nadania ziemi upoważniał jedynie jego adresata do użytkowania nieruchomości, natomiast uwłaszczenie kończyło się orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania przenoszącego na stronę prawo własności za określoną cenę wpisaną jako ciężar realny w dziale III księgi wieczystej. Z powyższych względów na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.