II SA 1947/87

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Jana B. na decyzję Zarządu Głównego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z dnia 8 lipca 1987 r. w przedmiocie stwierdzenia uprawnień do świadczeń kombatanckich i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję, w także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od zarządu Głównego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację kwotę złotych dwa tysiące tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego. Zarząd Główny Związku Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 8 lipca 1987 r. L.dz.1/Ber/Wer/87 utrzymał w mocy decyzją Zarządu Wojewódzkiego tego Związku w B. z dnia 5 marca 1987 r. L/dz.065-4/WKW/87, odmawiającą przyznania Janowi B. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji Zarząd Główny Związku wskazał, że wnioskodawca nie udokumentował swojego udziału w walkach ze zbrojnymi oddziałami politycznego podziemia podczas członkostwa w Ochotniczej Rezerwie Milicji Obywatelskiej w latach 1946-1948, albowiem dokumentem potwierdzającym udział w walkach zbrojnych z reakcyjnym podziemiem dla byłych członków tej organizacji jest zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych sporządzone na podstawie dokumentacji archiwalnej z podaniem miejsca, czasu oraz nazwy zbrojnych oddziałów politycznego podziemia, z którymi członek Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej prowadził walki, a które to wydarzenia znajdują potwierdzenie w dokumentach archiwalnych dotyczących wydarzeń z okresu tych walk na danym terenie. Przedstawione przez wnioskodawcę zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w B. nie spełnia tych wymagań, a przy tym zawiera adnotację, że potwierdzenia udziału w walkach dokonano na podstawie zeznań świadków. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Jan B. wniósł o jej uchylenie i skierowanie sprawy do powtórnego rozpatrzenia, podnosząc, że w dniu 4 kwietnia 1987 r. zwrócił się do Szefa Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych o powtórne sprawdzenie stanu faktycznego z dokumentacją znajdującą się w tym Urzędzie i o wydanie na jej podstawie właściwego zaświadczenia o udziale wnioskodawcy w walce z reakcyjnym podziemiem. Takie zaświadczenie otrzymał w dniu 20 czerwca 1987 r. i przesłał je w dniu 22 czerwca 1987 r. do zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w B. w ślad za odwołaniem wniesionym od decyzji tego Zarządu. W odpowiedzi na skargę Zarząd Główny Związku podał, że podtrzymuje nadal swoje stanowisko w niniejszej sprawie, gdyż ani skarżący, ani Naczelnik Wydziału Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w B. nie podają faktów udziału skarżącego w walkach zbrojnych z reakcyjnym podziemiem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wprawdzie prawidłowe jest stanowisko Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność I demokrację, że ciężar udowodnienia faktów i zdarzeń świadczących o udziale skarżącego w walkach o utrwalenie władzy ludowej spoczywa na nim samym, lecz nie oznacza to, iż organ prowadzący postępowanie w tej sprawie zwolniony był całkowicie od podejmowania z urzędu czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Według art. 77 par. 1 Kpa, organ prowadzący postępowanie jest obowiązany wyczerpująco zebrać materiał dowodowy. Wynika z tego, że jeżeli w sprawach, w których na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne, twierdzenia strony w tym zakresie są ogólnikowe i lakoniczne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski. W niniejszej sprawie bez podjęcia takich czynności uczyniono skarżącemu zarzut niewskazania faktów udziału w walkach zbrojnych z reakcyjnym podziemiem, mający uzasadnić odmowę stwierdzenia posiadania przez niego uprawnień kombatanckich. Jeżeli chodzi o zaświadczenie wystawione w niniejszej sprawie przez Naczelnika Wydziału Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w B. z dnia 4 stycznia 1987 r. L.dz.MC-339/86 i z dnia 15 czerwca 1987 r. L.dz.MC-261/87, to wprawdzie stwierdzają one tylko ogólnikowo, że skarżący - jako członek Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej - "brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem w okresie od 16.09.1946 r. do 31.12.1947 r.", a Zarząd Główny Związku słusznie podnosi, że zaświadczenia takie powinny stwierdzać, iż dana osoba jako członek tej organizacji brała osobiście czynny udział w bezpośrednich walkach zbrojnych z oddziałami politycznego podziemia, wskazując jednocześnie konkretne fakty tych walk, to jednak w tego rodzaju sprawach nie jest wyłączone dowodzenie udziału w takich walkach zeznaniami świadków. Stosownie bowiem do art. 75 Kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem; w szczególności dowodem mogą być oprócz dokumentów także zeznania świadków. Tak więc sama tylko okoliczność, że zaświadczenie zostało wystawione na podstawie zeznań świadków, nie może z założenia pozbawiać jakiejkolwiek mocy dowodowej takiego dokumentu. Wprawdzie zaświadczenie takiej treści może budzić wątpliwości co do zakresu jego mocy dowodowej, gdyż dowód z zeznań świadków powinien przeprowadzić organ właściwy do rozstrzygnięcia sprawy, a inny organ tylko na wezwanie organu właściwego i tylko jeśli charakter sprawy nie wymaga dokonania tej czynności przed organem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy /art. 52 i 53 Kpa/, lecz dla właściwej oceny wartości dowodowej takiego zaświadczenia organ orzekający w sprawie powinien, jeśli ma wątpliwości, dokonać przesłuchania świadków, na których powołuje się to zaświadczenie. Dopiero po ich przesłuchaniu organ ten będzie mógł ocenić wiarygodność i moc tych dowodów w ramach przysługującego mu z art. 80 Kpa uprawnienia do swobodnej oceny dowodów. Jeżeli ani zaświadczenie nie zawiera imiennego wykazu świadków, ani świadków tych nie wskazał sam wnioskodawca, to organ orzekający Związku powinien zwrócić się do właściwego Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych o wskazanie tych świadków oraz wezwać wnioskodawcę do ich zgłoszenia. Dopiero gdy świadkowie nie zostaną wskazani i zgłoszeni, organy Związku mogą odmówić wystarczającej mocy dowodowej zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych, stwierdzającemu. że udział danej osoby w walkach ustalono na podstawie zeznań świadków. Zaświadczenie takie bowiem nie będzie miało samo w sobie mocy dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 Kpa. Według tego przepisu dokumentem urzędowym jest dokument sporządzony przez powołany do tego organ w jego zakresie działania lub w zakresie spraw poruczonych mu z mocy prawa. Według art. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów /Dz.U. nr 16 poz. 12/, o spełnieniu przez poszczególne osoby warunków do uzyskania uprawnień przewidzianych w tej ustawie orzeka Związek Bojowników o Wolność i Demokrację. Z mocy zaś art. 1 tej ustawy jednym z warunków uzyskania uprawnień kombatanckich jest uczestnictwo w walkach o utrwalenie władzy ludowej. Tylko zatem organy tego Związku są uprawnione do przesłuchiwania świadków i stron na powyższą okoliczność, do oceniania zebranych dowodów i dokonania na ich podstawie ustaleń, czy udział danej osoby w walkach o utrwalenie władzy ludowej został udowodniony. Organy resortu spraw wewnętrznych nie są uprawnione do przesłuchiwania świadków na powyższe okoliczności w celu wydania, na potrzeby stwierdzenia uprawnień kombatanckich, zaświadczenia stwierdzającego, że dana osoba była uczestnikiem walk o utrwalenie władzy ludowej, gdyż dokonywanie takiego ustalenia na powyższe potrzeby nie mieści się w zakresie działania tych organów. Są one uprawnione jedynie do wystawiania zaświadczenia o treści przechowywanych przez te organy dokumentów archiwalnych, zawierających dane o konkretnych zdarzeniach i faktach z tego zakresu, miejscach i datach tych faktów i zdarzeń, osobach biorących w nich udział itp. Tak więc zaświadczenie, wystawione przez Naczelnika Wydziału Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych, stwierdzające, że na podstawie zeznań świadków i zeznań samego zainteresowanego ustalono, iż brał on udział w walkach o utrwalenie władzy ludowej, nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 par. 1 Kpa. Natomiast jest takim dokumentem zaświadczenie tego organu, wskazujące - na podstawie przechowywanych przezeń dokumentów archiwalnych - na konkretne fakty, zdarzenia i akcje z okresu walk o utrwalenie władzy ludowej, w których dana osoba brała bezpośredni udział. W niniejszej sprawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w B. z dnia 4 stycznia 1987 r. L.dz.MC-339/86 i z dnia 15 czerwca 1987 r. L.dz.MC-262/87 nie odpowiadają powyższym warunkom. W takiej sytuacji organ orzekający był obowiązany przed wydaniem zaskarżonej decyzji zwrócić się do tego Urzędu o wydanie zaświadczenia wskazującego na podstawie dokumentów źródłowych, w jakich akcjach, zdarzeniach i faktach z okresu walk o utrwalenie władzy ludowej na danym terenie brał bezpośredni udział skarżący, lub wskazanie świadków, których zeznania stanowiły podstawę do wydania zaświadczenia o udziale skarżącego w takich walkach. W razie zaś niewydania takiego zaświadczenia i niewskazania świadków przez powyższy Urząd, organ Związku powinien wezwać skarżącego do sprecyzowania swoich twierdzeń przez opisanie zdarzeń, faktów i akcji, w których brał udział, oraz do wskazania świadków na te okoliczności, po czym przesłuchać wskazanych świadków na rozprawie przeprowadzonej według wymagań określonych w art. 89 par. 2 do art. 96 Kpa, a także - w sytuacji, o jakiej mowa w art. 86 Kpa - samego skarżącego. Niedopełnienie powyższych czynności czyni przedwczesnym zarzut niewskazania przez skarżącego faktów jego udziału w walkach o utrwalenie władzy ludowej oraz powoduje, że zaskarżona decyzja została wydana bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, bez wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całokształtu materiału dowodowego, a zatem z naruszeniem przepisów art. 7, 75, 77 par. 1, art. 86 i 80 Kpa, co w ocenie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn skarga Jana B. podlega uwzględnieniu i Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na mocy art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa oraz art. 208 Kpa jak w sentencji wyroku.