II SAB 18/03

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Barbary Sz. o wznowienie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zakończonej postanowieniem z dnia 30 października 2002 r. - II SAB 257/02 postanawia wniosek odrzucić. Postanowieniem z dnia 30 października 2002 r. w sprawie II SAB 257/02 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę Barbary Sz. na bezczynność Sądu Najwyższego w przedmiocie nadania wyrokowi klauzuli wykonalności. W dniu 27 stycznia 2003 r. Barbara Sz. złożyła wniosek o wznowienie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie zakończonej powołanym postanowieniem. Jako podstawę wniosku zainteresowana wskazała art. 401 pkt 2 kodeksu postępowania cywilnego, podkreślając, iż niemożność działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym spowodowana była okolicznością rozpoznania jej sprawy przez Sąd na posiedzeniu niejawnym zamiast na rozprawie. Rozpoznając omawiany wniosek Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 58 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem tego Sądu może być wznowione postępowanie na wniosek uczestnika postępowania lub z urzędu. Zgodnie zaś z art. 59 powołanej ustawy w tym zakresie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego. W świetle art. 401 pkt 2 Kpc można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana bądź jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się wyroku niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Rozpoznając wniosek o wznowienie postępowania sąd, zgodnie z art. 410 par. 1 Kpc bada na posiedzeniu niejawnym, czy wniosek ów jest wniesiony w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. W rozpoznawanej sprawie /w której skarżąca żąda wznowienia postępowania/ jest oczywiste, że skarga została załatwiona na posiedzeniu niejawnym. Istotą takiego postępowania jest to, że nie biorą w nim czynnego udziału uczestnicy postępowania. Przedmiotem postępowania prowadzonego w ramach posiedzenia niejawnego jest badanie przez Sąd sprawy pod kątem występujących okoliczności faktycznych i prawnych ocenianych wedle kryteriów obiektywnych, niewymagających zatem stanowisk stron postępowania. Posiedzenia niejawne są więc instytucjami procesowymi przewidzianymi w ustawie i służą rozpoznaniu sprawy w ściśle określonym zakresie. Nie można zatem zasadnie twierdzić, że już sam fakt uruchomienia omawianego trybu postępowania jest równoznaczny z pozbawianiem obywatela prawa do działania w postępowaniu sądowym dotyczącym sfery jego praw i obowiązków. Taka ocena nakazywałaby bowiem przyjąć konsekwentnie, że posiedzenie niejawne jako instytucja procesowa nie jest - co do zasady - zgodna z Konstytucją. Wniosek taki nie zasługiwałby oczywiście na aprobatę. Jak wspomniano w postępowaniu sądowoadministracyjnym powołane przepisy o postępowaniu cywilnym stosuje się odpowiednio. W postępowaniu cywilnym panuje zasada, że w wypadkach przewidzianych w Kpc można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym wyrokiem. Z przepisem art. 399 Kpc, wyrażającym tę zasadę, pozostają w związku przesłanki wznowienia postępowania, do których trzeba zaliczyć także przesłankę braku możności działania określoną w art. 401 pkt 2 Kpc. Ów "brak możności działania" w procedurze cywilnej jest co do zasady powiązany z faktem, że sprawy cywilne rozpoznaje się na rozprawie /a więc z udziałem stron/ i załatwia wyrokiem. Innymi słowy brak możności działania jako przesłanka wznowienia postępowania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającego na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu, lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony. Inaczej natomiast rzecz się przedstawia, gdy w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym doszło do wydania postanowienia /kończącego sprawę/ na posiedzeniu niejawnym. Przepis szczególny art. 58 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym pozwala w takiej sytuacji wznowić postępowanie sądowe na wniosek strony lub z urzędu. Przepis ten stanowi bowiem, że może być wznowione postępowanie w sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem tego Sądu, a więc nie tylko wyrokiem. W takiej sytuacji odpowiednie stosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym przepisów kodeksu postępowania cywilnego prowadzi do wniosku, iż nie można w wypadku zakończenia sprawy na posiedzeniu niejawnym, żądać wznowienia postępowania na tej podstawie, że strona nie brała w nim udziału. Jest bowiem okolicznością notoryjną, że w takim postępowaniu strona nie bierze osobistego udziału w ogóle. Nie dochodzi więc - w omawianym zakresie - do sytuacji naruszenia prawa przez sąd, a zatem nie można w ogóle mówić o wadzie postępowania, której skutkiem powinno być wznowienie tego postępowania. Taka sytuacja nie tylko nie jest przejawem naruszenia procedury, ale jest wręcz przewidziana w ustawie. Nie można zatem uznać, iż korzystanie z jednej instytucji procesowej /posiedzenie niejawne/ może stanowić przesłankę do niejako automatycznego skorzystania z drugiej instytucji jaką jest wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę stoi więc na stanowisku, że wniosek o wznowienie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oparty na przesłance braku możności działania, zgłoszony w sprawie zakończonej postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym podlega odrzuceniu jako nieopierający się na ustawowej podstawie wznowienia w rozumieniu art. 410 par. 1 w związku z art. 401 pkt 2 Kpc i art. 58 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Wymóg powołania ustawowej przesłanki wznowienia dotyczy bowiem tylko takich okoliczności prawnych /przewidzianych w ustawie/, które mogą wystąpić w danym postępowaniu. Przesłanka zaś braku możliwości działania strony w postępowaniu prowadzonym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na posiedzeniu niejawnym nie może w ogóle wystąpić. Wniosek o wznowienie zgłoszony takich warunkach nie podlega więc badaniu pod kątem czy zachodzi powołana podstawa wznowienia. Konsekwencją ewentualnego przyjęcia takiego poglądu byłoby założenie, iż w każdej sprawie zakończonej postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym zachodzi przesłanka do wznowienia postępowania. Takie stanowisko natomiast jest nie do pogodzenia ani z istotą wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, ani z zasadą ochrony pewności obrotu prawnego. Zarzuty skarżącego, sprowadzające się w rezultacie do stwierdzenia, że jego sprawa nie została rozpoznana na rozprawie wyrokiem lecz postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym, mogły być w stosownym czasie zbadane pod kątem ewentualnej rewizji nadzwyczajnej, nie stanowią one natomiast przesłanki do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 410 Kpc w związku z art. 59 powoływanej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.