III FSK 1217/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Jacek Brolik, po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku Burmistrza Miasta Zakopane o wyłączenie sędzi NSA Anny Dalkowskiej w sprawie ze skargi kasacyjnej Burmistrza Miasta Zakopane od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 86/23, w sprawie ze skargi B. A. na uchwałę Rady Miasta Zakopane z dnia 26 listopada 2015 r., nr XV/245/2015, w przedmiocie skargi na uchwałę rady miasta w sprawie opłaty miejscowej postanawia oddalić wniosek. 1. Wyrokiem z 6.04.2023 r. o sygn. I SA/Kr 86/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. A. na uchwałę Rady Miasta Zakopane z dnia 26 listopada 2015 r., nr XV/245/2015, w przedmiocie skargi na uchwałę rady miasta w sprawie opłaty miejscowej – I. stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości; II. zasądził od Rady Miasta Zakopane na rzecz skarżącego kwotę 797 zł tytułem zwrotu kosztów postepowania. Jako podstawę prawną powołano art. 147 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) oraz art. 91 ust. 1 ustawy z 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2022 r. poz. 559), a także art. 200 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Burmistrz Miasta Zakopane, reprezentowany przez pełnomocników – adwokata i radcę prawnego. 3. Zarządzeniem z 30.09.2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczył skład orzekający do rozpoznania sprawy na rozprawie, która miała się odbyć 15.11.2024 r. o godzinie 14:30 w osobach przewodniczącego sędziego NSA Bogusława Dautera oraz sędziów: NSA Anny Dalkowskiej (sprawozdawca) i Bogusława Woźniaka. 4. W piśmie z 12.11.2024 r., uzupełnionym pismem z 6.12.2024 r., Burmistrz wniósł o wyłączenie sędzi NSA Anny Dalkowskiej od orzekania w sprawie na podstawie art. 19 p.p.s.a. W uzasadnieniu podano, że u podstaw złożenia wniosku stoi wyłącznie troska i dbałość skarżącego jako organu samorządowego o stabilność orzeczniczą i wykonalność wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, jaki zapadnie w sprawie. Skoro sędzia NSA Anna Dalkowska została zaakceptowana na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwałą nr 487/2020 z 18.06.2020 r. przez Krajową Radę Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z 8.12.2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych ustaw (Dz.U. poz. 3), tj. organu pozbawionego niezależności w procedurze wyboru, to procedura przeprowadzenia konkursu przez ww. organ prowadzi do sytuacji, w której istnieją w sprawie wątpliwości prawno-formalne co do niezależności i bezstronności Sądu, a także w zakresie jego należytego obsadzenia. 5. W wyniku losowania 20.11.2024 r. został ustalony skład orzekający do rozpoznania wniosku z 12.11.2024 r. o wyłączenie sędziego w osobach przewodniczącego i sprawozdawcy sędziego NSA Stanisława Boguckiego oraz sędziów NSA: Jolanty Sokołowskiej oraz Jacka Brolika. 6. W rozpatrywanej sprawie sędzia, której dotyczył wniosek, złożyła oświadczenie z 11.12.2024 r., w którym stwierdziła, że w jej ocenie nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby świadczyć o braku jej bezstronności w sprawie, o jakich mowa w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Mimo wskazania jako podstawy prawnej wyłączenia art. 19 p.p.s.a., wniosek Burmistrza o wyłączenie sędziego stanowi ze względu na jego treść i wskazane w nim przesłanki wyłączenia wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.u.s.a.) i zawiera braki formalne, które winny skutkować jego odrzuceniem. Skarżący we wniosku o wyłączenie nie przywołał żadnych okoliczności towarzyszących powołaniu na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, poza faktem udziału przy jej nominacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ww. ustawy z 8.12.2017 r. Skoro w uchwale siedmiu sędziów NSA z 3.04.2023 r., I FPS 3/22, sformułowana została teza, że zakres przedmiotowy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a., to wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych są co do zasady nią związane, zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a. 7. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7.1. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a. Ustawa ta określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w artykule poprzedzającym, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć przyczyny pozostające w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym pozostaje, iż w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna, a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu zainteresowanego. Wymaga zaakcentowania, że wspomniana wątpliwość musi w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. Przyjmuje się, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie, winna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne - również dla obiektywnego obserwatora - wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Jednocześnie zwraca się uwagę, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Winna zapewniać obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich z punktu widzenia swoich interesów. W konsekwencji, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego, przy czym stosownie do art. 20 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane we wniosku Burmistrza z 12.11.2024 r. o wyłączenie sędziego okoliczności nie mogły być wystarczające dla jego uwzględnienia, ponieważ żądanie nie zawiera argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonego przez sędziego oświadczenia, pozostając jedynie wyrazem subiektywnego odczucia wnioskodawcy, nieznajdującym jakiegokolwiek uzasadnienia. Burmistrz przywołał poglądy orzecznictwa dotyczące braku gwarantowania przez obecną Krajową Radę Sądownictwa niezależności od organów władzy wykonawczej i władzy ustawodawczej w procedurze powoływania sędziów, przy czym – nie wypowiadając się co do trafności stanowiska wyrażonego w przywołanych we wniosku orzeczeniach – należy zwrócić uwagę, że w poddanym ocenie przypadku uzasadnienie wniosku nie może być ogólnikowe, lecz winno odnosić się w sposób konkretny i zindywidualizowany do osoby sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie. Poglądy wyrażane w orzecznictwie na temat braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa nie mogą stanowić podstawy do oceny na niespełnienie przez konkretnego sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, kwalifikujących do jego wyłączenia. Przywołanie tych argumentów, bez powiązania z okolicznościami dotyczącymi konkretnego sędziego, nie może zostać uznane za skuteczne uzasadnienie żądania jego wyłączenia. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 3.04.2023 r., I FPS 3/22, sformułowana została teza, że zakres przedmiotowy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. Wniosek Burmistrza z 12.11.2024 r. o wyłączenie sędziego, ze względu na jego treść i wskazane w nim przesłanki wyłączenia, mógłby być traktowany jako wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a p.u.s.a, jednakże profesjonalny pełnomocnik Burmistrza – na wezwanie do podania podstawy prawnej - wyraźnie jako podstawę prawną wniosku w piśmie z 6.12.2024 r. wskazał art. 19 p.p.s.a. 7.2. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie występują przesłanki do wyłączenia sędzi NSA Anny Dalkowskiej od orzekania w niniejszej sprawie ani z mocy ustawy ( art. 18 p.p.s.a.), ani na wniosek sędziego (art. 19 p.p.s.a.), toteż orzekł, jak w sentencji, za podstawę przyjmując art. 22 § 1 w związku z art. 193 p.p.s.a. sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Jacek Brolik