III FSK 1484/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 240/19 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 1 marca 2019 r. nr 0401-IEE.711.38.2019 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 240/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, oddalił skargę P. Sp. z o.o. w B. (dalej: Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (dalej: Dyrektor) z 1 marca 2019 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości (wyrok ten oraz pozostałe powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka w złożonej skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy: 1/ art. 110u § 1 ustawy z dnia 17 czerwca1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy norma w nim zawarta jest niezgodna z art. 2 i art. 78 Konstytucji RP; 2/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") poprzez oddalenie skargi, w sytuacji, gdy postanowienie Dyrektora zostało wydane z naruszeniem przepisów art. 8, art. 9 i art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. - dalej: k.p.a.) w zw. z art. 110u § 1 u.p.e.a. uzasadniającym jego uchylenie, ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, polegające na niepoinformowaniu i niepouczeniu Spółki o przysługujących jej prawach w odpowiednim dla skorzystania z tych praw terminie, naruszając zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, zasadę informowania stron i uczestników postępowania oraz zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, uniemożliwiając Spółce faktyczne wykonanie jej praw, oraz z całkowitym brakiem poszanowania zasad naczelnych procesu administracyjnego; 3/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, gdy postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów art. 112 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. uzasadniającym jego uchylenie z uwagi na fakt, że Spółka nie uzyskała realnej możliwości zastosowania się do pouczenia w zakresie złożenia zarzutów od opisu i oszacowania wartości nieruchomości; 4/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. w zw. art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, że Spółka nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu do wniesienia zarzutów od opisu i oszacowania wartości nieruchomości nastąpiło bez jej winy; 5/ art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów skargi naruszenia przepisu art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w części dotyczącej zaniechania przez organ należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenia praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; 6/ art. 8, art. 9, art. 10 i art. 58 § 1 - 3 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. W oparciu o tak postawione zarzuty, które zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i postanowienia Dyrektora w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Bydgoszczy oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Ponadto Spółka wniosła o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego celem stwierdzenia zgodności art. 110u § 1 u.p.e.a. z art. 2 i art. 78 Konstytucji RP. Odpowiadając na skargę kasacyjną, Dyrektor wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie Zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej z dnia 20 października 2022 r., działającego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Spornym na etapie rozpatrywania skargi kasacyjnej jest, czy Spółka uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia zarzutów na opis i oszacowanie nieruchomości, stosownie do treści art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Nie zostało natomiast w skardze kasacyjnej zakwestionowane stanowisko Sądu pierwszej instancji, że prawidłowo zostało doręczone zawiadomienie o terminie opisu i oszacowania nieruchomości, czym wypełniono obowiązek przewidziany w art. 110o § 1 u.p.e.a. Nie jest również sporna okoliczność, że zarzuty zostały zgłoszone po upływie terminu przewidzianego w art. 110u § 1 u.p.e.a. Odnosząc się do spornego zagadnienia, czyli spełnienia przez Spółkę przesłanki uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko wyrażone w tym względzie przez WSA w Bydgoszczy. Spółka zarówno na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji, jak i wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej, jako jedyny argument, który miałby uzasadniać jej brak winy, wskazywała na zaniechania organu egzekucyjnego w poinformowaniu jej o upływającym terminie do wniesienia zarzutów. Wbrew jednak przedstawionej argumentacji Spółki, organ egzekucyjny wykonał swoje obowiązki związane z poinformowaniem o terminie i sposobie wniesienia zarzutów na opis i oszacowanie nieruchomości. Zasada informowania uregulowana została w art. 9 k.p.a. i wynika z niej, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. W rozpatrywanej sprawie obowiązek ten został wykonany, gdyż w zawiadomieniu o terminie opisu i oszacowania nieruchomości, zawarte zostało pouczenie, w jaki sposób czynność tę można zaskarżyć. W skardze kasacyjnej nie wskazano na jakiekolwiek argumenty, które stanowiłyby usprawiedliwienie dla Spółki w nieodebraniu korespondencji zawierającej stosowne pouczenie. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, to Spółka powinna stworzyć takie warunki organizacyjne, aby korespondencja do niej kierowana, była odbierana, w szczególności w przypadku toczącego się w stosunku do niej postępowania egzekucyjnego. Zasadnie także wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że brak odebrania korespondencji zawierającej pouczenie co do sposobu zaskarżenia opisu i oszacowania, obciąża Spółkę, a nie organ egzekucyjny. Spółka nie podejmując skierowanej do niej korespondencji, doprowadziła do sytuacji, w której nie mogła zapoznać się z prawidłowo sporządzonym pouczeniem o terminie zaskarżenia opisu i oszacowania. Niczym nieusprawiedliwione zaniechanie Spółki, nie może świadczyć o braku jej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia środka zaskarżenia. Wręcz przeciwnie, potwierdza to stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Spółka ponosi wyłączną winę w uchybieniu terminu. Z zasady informowania wywiedzionej z art. 9 k.p.a. nie można wyprowadzić poglądu, że organ administracyjny ma obowiązek ponawiania pouczenia w stosunku do strony, która z własnej winy nie odbiera korespondencji pouczenie takie zawierającej. Spółka szczególną wagę przywiązuje do notatki sporządzonej 22 października 2018 r., z której nie wynika, że pełnomocnik Spółki został pouczony, iż z dniem 24 października 2018 r. upływa termin do wniesienia zarzutów. Jak już wyżej wskazano, organ egzekucyjny nie miał obowiązku ponawiania pouczenia o możliwości zaskarżenia opisu i oszacowania nieruchomości. Ponadto z notatki tej nie wynika, aby pełnomocnik Spółki był zainteresowany zaskarżeniem dokonanej czynności i chciał uzyskać w tym zakresie stosowne pouczenie. Również w treści skargi kasacyjnej nie podniesiono, że pełnomocnik Spółki starał się uzyskać informacje o terminie zaskarżenia opisu i oszacowania nieruchomości, czego mu odmówiono. Ponadto z notatki tej wynikało, że pełnomocnik Spółki odbierze korespondencję zawierającą protokół opisu i oszacowania oraz operat szacunkowy i zgłosi się najpóźniej 24 października 2018 r. (ostatni dzień terminu na wniesienie zarzutów), względnie złoży osobne pismo. Już tylko to oświadczenie świadczy o tym, że gdyby pełnomocnik Spółki stawił się w organie w terminie, który sam wskazał i nie zgadzając się z opisem i oszacowaniem sformułował pytanie o możliwość jego zaskarżenia, mógłby to uczynić w terminie. Tymczasem jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, pełnomocnik Spółki dopiero 28 listopada 2018 r. zwrócił się do organu o wydanie z akt operatu szacunkowego, gdyż nie zdążył odebrać go na poczcie. Takie zachowanie pełnomocnika Spółki uzasadnia stwierdzenie WSA w Bydgoszczy, że "Zatem, to pasywność przedstawicieli spółki, a nie organu była przyczyną niezłożenia w terminie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości." W świetle powyższego za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może natomiast odnieść się do zarzutów naruszenia art. 8, art. 10 i art. 112 k.p.a., powiązanych z naruszeniem przepisów p.p.s.a., gdyż Spółka nie wyjaśniła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w czym to naruszenie miało się przejawiać. Wskazać w związku z tym należy, że pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy administracyjne. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Dodać również należy, że zgodnie z art. 176 p.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 18 października 2017r., sygn. akt II OSK 2702/16). Za bezzasadny uznać należy również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie tego przepisu może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 oraz wyroki NSA: z 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09, z 19 marca 2012 r., sygn. akt. II GSK 85/11; z 9 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 502/17). Oznacza to, że orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego nie będzie się poddawało takiej kontroli w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (por. wyrok NSA z 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 p.p.s.a. Z motywów wyroku wynika tok rozumowania Sądu pierwszej instancji, pozwalający jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się WSA w Bydgoszczy podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie i tym samym wyrok poddaje się kontroli instancyjnej (por. wyroki NSA z 25 listopada 2010r., sygn. akt I GSK 1215/09, z 24 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1761/13, z 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 816/15). W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawiono stan faktyczny przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia oraz stanowiska stron postępowania. Następnie Sąd pierwszej instancji podał motywy, które skłoniły go do oddalenia skargi, w tym szeroko odnosząc się do zarzucanego w skardze zaniechania organów co do informowania o możliwości wniesienia zarzutów. Bez związku natomiast z rozpatrywaną sprawą pozostaje zarzut naruszenia art. 110u § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 2 i art. 78 Konstytucji RP. Przedmiotem postępowania jest bowiem odmowa przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, co zostało uregulowane w art. 58 k.p.a., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 18 u.p.e.a. Możliwość orzekania o przywróceniu terminu do dokonania czynności może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy oczywistym będzie, że terminu takiego uchybiono. W przeciwnym bowiem wypadku, postępowanie zmierzające do przywrócenia terminu byłoby bezprzedmiotowe. Możliwość kwestionowania zasadności uznania, że środek zaskarżenia został wniesiony po upływie terminu, może mieć miejsce jedynie w odniesieniu do orzeczenia okoliczność taką stwierdzającego. Dlatego też ewentualna niekonstytucyjność art. 110u § 1 u.p.e.a., pozostaje poza granicami niniejszej sprawy. Przepis ten określa bowiem w jakim terminie zarzuty na opis i oszacowanie nieruchomości powinny zostać wniesione, nie zaś przesłanki przywrócenia terminu do jego wniesienia, co jest przedmiotem niniejszego postępowania. Z tych względów brak jest podstaw do rozważania wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją RP, regulacji zawartej w art. 110u § 1 u.p.e.a. Uznając, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Paweł Dąbek Krzysztof Winiarski Jolanta Sokołowska