III FSK 1827/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 września 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 284/19 w sprawie ze skargi D.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 4 marca 2019 r., nr SKO-4231/89/2019 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy na rzecz D.K. kwotę 577 (słownie: pięćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 3 września 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 284/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę D.K. (dalej: Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z 4 marca 2019 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał, że przedmiotem sporu między stronami postępowania jest wysokość stawki podatkowej w podatku od nieruchomości, jaka powinna być zastosowana do opodatkowania garażu stanowiącego przedmiot odrębnej własności. Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ zastosował od garażu (o pow. 13,34 m2) jako od lokalu niemieszkalnego stawkę 7,90 zł/m2 (przewidzianą od pozostałych budynków lub ich części) oraz od gruntu o pow. 7,94 m2 stawkę 0,49 zł/m2 (ustaloną od gruntów pozostałych). Strona skarżąca uważa, że błędnie zastosowano stawki przewidziane dla pozostałych gruntów i pozostałych budynków (części), zamiast dla gruntów i budynków mieszkalnych, według których w poprzednich latach ustalany był podatek. Sąd pierwszej instancji, powołując się na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2012 r., II FPS 4/11 wskazał, że orzekające w sprawie organy prawidłowo przyjęły, iż dla garażu stanowiącego odrębny od lokalu mieszkalnego przedmiot własności należy zastosować stawkę podatkową jak dla budynków pozostałych. Zdaniem Sądu z akt sprawy administracyjnej oraz ze znajdującego się w aktach sądowych wypisu z rejestru gruntów w tym kartoteki lokali wynika bowiem, że Skarżąca jest właścicielem lokalu niemieszkalnego stanowiącego garaż znajdujący się w piwnicy budynku, co potwierdza także zapis w księdze wieczystej KW nr [...], a którego to garażu powierzchnia wynosi 13,34 m2. Natomiast stosownie do posiadanego udziału wynoszącego 1334/80838 organy prawidłowo przyjęły do opodatkowania powierzchnię gruntu - 7,94 m2. W opinii Sądu nie jest sporne, że garaż został wyodrębniony w budynku jako odrębna nieruchomość - lokal niemieszkalny i tak wpisany w ww. księdze wieczystej. Potwierdzają to także zapisy z rejestru gruntów i budynków. Sąd w swoim rozstrzygnięciu odniósł się również do złożonego przed rozprawą wniosku Skarżącej o odroczenie terminu rozprawy z uwagi na konflikt terminów z Sądem Rejonowym. Podniósł, że wniosek ten został złożony osobiście w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym dopiero dzień przed rozprawą, tj. 2 września 2019 r. Trudno zatem przyjąć, że Skarżąca dopiero dzień przed rozprawą uzyskała informację o rozprawie przed innym Sądem. Przede wszystkim podkreślił, że do wniosku Skarżąca nie załączyła żadnego dokumentu np. kserokopii zawiadomienia z Sądu Rejonowego, nie wskazała nawet wyznaczenie rozprawy przez który konkretnie Sąd Rejonowy uniemożliwia jej stawiennictwo i czy jest ono np. obowiązkowe. W tym stanie sprawy tut. Sąd uznał, że Skarżąca nie wykazała, aby zaszły okoliczności wskazujące na brak możliwości osobistego udziału w rozprawie. Z tych przyczyn wniosek ten został oddalony. Skarżąca, działając za pośrednictwem radcy prawnego, zaskarżyła powyższy wyrok w całości zarzucając Sądowi pierwszej instancji: 1. naruszenie przepisów postępowania - art. 109, art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: p.p.s.a.), art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez rozpoznanie sprawy na jedynej wyznaczonej w sprawie rozprawie 3 września 2019 r. pod nieobecność Skarżącej pomimo usprawiedliwienia jej nieobecności oraz wniosku o odroczenie ww. rozprawy i w konsekwencji pozbawienie Skarżącej możliwości obrony jej praw; 2. naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie § 1 pkt 2 lit. g uchwały nr IV/20/18 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2018 r. w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości (Dziennik Urzędowy Województwa Kujawsko- Pomorskiego z 2018 r. poz. 6053), zamiast § 1 pkt 2 lit. a, i w konsekwencji zastosowanie do lokalu Skarżącej (garażu) stawki w wysokości 7,90 zł za m2 zamiast 0,79 zł za m2. Skarżąca podkreśliła, że w postępowaniu przed WSA została pozbawiona możliwości obrony jej sprawy. W sprawie sądowoadministracyjnej odbyła się jedna rozprawa - właśnie 3 września 2019 r. Uprzednio, tj. przed powzięciem przez Skarżącą wiedzy o ww. terminie wyznaczono w dniu 3 sierpnia 2019 r. na rozprawie z udziałem Skarżącej termin rozprawy także na dzień 3 września 2019 r. przed Sądem Rejonowym w Bydgoszczy o godzinie 13:00 (rozprawa przed WSA miała mieć miejsce o godzinie 13:35). Skarżąca oświadczyła, że na rozprawie przed Sądem Rejonowym poinformowano Skarżącą, że 3 września 2019 r. nastąpi zakończenie sprawy. Z uwagi na zbieg ww. terminów Skarżąca pismem z 30 sierpnia 2019 r. wniosła o usprawiedliwienie jej nieobecności i odroczenie rozprawy przed WSA - zbieg miał miejsce w okresie urlopowym (zawiadomienie o rozprawie przed WSA doręczono 16 sierpnia 2019 r.). Skarżąca pomimo podejmowanych aż do 30 sierpnia 2019 r., czyli przez dziesięć dni roboczych wysiłków nie była w stanie ustanowić w sprawie przed Sądem Rejonowym substytuta. W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 3 września 2019 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o wyznaczenie rozprawy. W zakreślonym ustawowo terminie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy nie skorzystało z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym 12 stycznia 2023 r. na podstawie art. 15zzs[4] ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne. O powyższym strony zostały zawiadomione przy jednoczesnym pouczeniu co do możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Zawiadomienie to Skarżąca otrzymała 6 lutego 2023 r., zaś organ odwoławczy – 20 stycznia 2023 r. Przed wyznaczonym terminem posiedzenia niejawnego (5 kwietnia 2023 r.) strony nie zgłosiły sprzeciwu co do trybu jej rozpatrzenia. Pismem z 6 lutego 2023 r. Skarżąca poinformowała, że reprezentujący ją radca prawny zmarł 30 lipca 2021 r. Wniosła jednocześnie by nie zawieszać niniejszego postępowania, gdyż będzie w sprawie działać osobiście. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ustawodawca nakłada zatem z jednej strony obowiązek rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych skargą kasacyjną, z drugiej zaś strony obliguje do brania pod uwagę z urzędu nieważności postępowania. Przesłanka nieważności postępowania stanowi bowiem samodzielną podstawę uchylenia wyroku wówczas, gdy zachodzi jedna z podstaw wyrażonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Podstawy nieważności postępowania zostały sformułowane w art. 183 § 2 p.p.s.a. poprzez wyliczenie enumeratywne. Jedna z podstaw nieważności zachodzi, gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Wyrażenie ustawowe będące jej realizacją, w swym zakresie znaczeniowym, obejmuje różne sytuacje, których de facto skutki należy ocenić w kategoriach pozbawienia możności obrony praw danej strony. Może tu zatem zachodzić sytuacja pozbawienia możności podjęcia, bądź realizacji obrony praw strony. W doktrynie przyjmuje się, że wskazana podstawa nieważności postępowania oznacza ,,(...) pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu lub w jego istotnej części na skutek wad procesowych sądu lub strony przeciwnej (...)" – B. Dauter (w), B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el 2021, komentarz do art. 183. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd tego Sądu wyrażony w wyroku z dnia 9 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 2822/21, gdzie przyjęto, że "(...) nieważność postępowania z przyczyny, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi wówczas, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska (...)". W konkretnym przypadku nieważność postępowania z przyczyny wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. będzie miała miejsce, gdy jako skutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji strona nie otrzymuje zawiadomień, czy też zostaje pozbawiona możliwości zaprezentowania swojego stanowiska w sprawie. Tak określona podstawa nieważności zachodzi także wówczas, gdy ,,(...) strona zostanie zawiadomiona o terminie posiedzenia, ale na skutek innych zaniechań sądu pierwszej instancji strona nie będzie w stanie zająć stanowiska w sprawie (...)’’ – wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 4864/21. Stwierdzenie uchybienia kwalifikowanego w ramach podstawy nieważności nie wymaga wykazania związku pomiędzy tym uchybieniem a wynikiem sprawy (wyrok NSA z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 4134/21). Warto również podkreślić, że zgodnie z art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Z reguły ustanowionej wymienionym przepisem wynika brak obowiązku stawiennictwa strony na rozprawie, ale też konieczność zapewnienia stronie możliwości udziału w rozprawie i w konsekwencji jej odroczenia jeżeli nieobecność jest usprawiedliwiona m.in. znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. Stosownie do art. 109 p.p.s.a. odroczenie rozprawy jest podyktowane przyczynami, których wystąpienie jest niezależne od woli i zachowania strony, a jednocześnie uniemożliwia jej obronę swego interesu. Wydanie zaś orzeczenia mimo wystąpienia tych przyczyn prowadzi do nieważności postępowania. Zaznaczyć bowiem należy, że art. 109 p.p.s.a. stanowi gwarancję prawa do obrony, gdyż przedstawienie swojego stanowiska na rozprawie jest podstawową formą udziału strony w postępowaniu sądowym. Dlatego tak ważne jest, aby przy ocenie wniosku strony o odroczenie rozprawy mieć na uwadze nie tylko potrzebę realizacji zasady szybkości postępowania, ale też gwarancje procesowe strony służące obronie jej praw w postępowaniu sądowym. W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że tylko wówczas, gdy odmowa uwzględnienia wniosku jest uzasadniona, to nie można mówić o nieważności postępowania z przyczyny wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 17 grudnia 2015 r., II OSK 1012/14). Odnosząc te uwagi o charakterze ogólnym do przedmiotu niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zawiadomieniem z 30 lipca 2019 r. sekretariat Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w wykonaniu zarządzenia z dnia 30 lipca 2019 r. poinformował Skarżącą o posiedzeniu Sądu, które odbędzie się 3 września 2019 r. o godz. 13:35. Powyższe zawiadomienie Skarżąca otrzymała 16 sierpnia 2019 r. i pismem z 30 sierpnia 2019 r. (złożonym osobiście 2 września 2019 r.) wniosła o odroczenie rozprawy, gdyż "na ten sam dzień na 13 00 wyznaczono uprzednio rozprawę przed tut. Sądem Rejonowym w sprawie sygn. akt I C 1200/18". W rozpoznawanej sprawie Sąd oddalił wniosek o odroczenie rozprawy, powołując się w uzasadnieniu wyroku na małą ilość informacji wskazanych przez Skarżącą, a także na opieszałość przy złożeniu wniosku o odroczenie rozprawy. Zarysowany stan faktyczny wskazuje, iż Sąd pierwszej instancji dopuścił się pozbawienia Skarżącej możliwości przedstawienia stanowiska w sprawie przed wydaniem wyroku, co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skutkowało ograniczeniem prawa do jawnego rozpatrzenia sprawy. Rację ma bowiem Skarżąca stwierdzajac, iż podała wszystkie dane pozwalające na weryfikację podniesionych przez nią okoliczności, tj. sygnaturę akt sprawy oraz - wbrew twierdzeniom WSA - miejsce jej rozpoznania. Skoro Skarżąca zamieszkała w Bydgoszczy, podnosi w piśmie składanym do WSA w Bydgoszczy, iż zaistniał konflikt terminów z inną sprawą rozpoznawaną w "tut. Sądem Rejonowym" to mając na uwadze, iż w Bydgoszczy jest jeden Sąd Rejonowy istniała możliwość weryfikacji podniesionych przez nią twierdzeń. Trudno również oczekiwać, by Skarżąca przedłożyła dokument, który mógłby potwierdzić te okoliczność, w sytuacji gdy została ustnie powiadomiona o następnym terminie posiedzenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuację tę należy zakwalifikować w ramach spełnienia podstawy nieważności postępowania określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., a zatem pozbawienie strony możności obrony swych praw. Stwierdzenie nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., oznacza, że bezprzedmiotowe staje się odniesienie do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w związku z art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. Paweł Dąbek Anna Dalkowska Paweł Borszowski (spr.)