III FSK 305/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 października 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 181/22 w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 17 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 3 października 2022 r. (sygn. akt I SA/GI 181/22) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 17 listopada 2021 r. w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za wrzesień 2017 r. oraz lll kwartał 2017 r. wraz z odsetkami za zwłokę (wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny w bazie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych). Skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku wniósł skarżący reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, poprzez błędne przyjęcie, za organem skarżonym i uznanie, iż niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło z winy skarżącego, podczas gdy dokumenty i wyjaśnienia skarżącego wskazywały na brak jego winy w niezłożeniu wniosku; - art. 10, art. 11 i art. 20 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, poprzez pominięcie okoliczności, iż już przed dokonaniem czynności notarialnej w zakresie objęcia przez skarżącego funkcji członka zarządu spółki istniały podstawy podjęcia do działań w celu ogłoszenia upadłości, a zatem zasadnym było wzięcie pod uwagę tego że skarżący nie mógł domniemywać, iż to na nim, a nie pierwotnym zarządzie ciążył obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości; - art. 122, art. 187, art. 191 i art. 121 Ordynacji podatkowej, poprzez zaniechanie kontroli sądowej postępowania przed organem podatkowym zmierzającego do oceny prawidłowości tego postępowania w zakresie dokonanych ustaleń dotyczących niepodjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niewyczerpania i nierozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie tj. oceny pism kierowanych do sądu rejestrowego i samego organu podatkowego, podczas gdy z analizy ich treści wynika, że czynności podejmowane przez skarżącego a statuujące brak jego zawinienia w braku skierowania wniosku o upadłość spółki; - art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. poprzez naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i prawa wynikające z braki wnikliwej analizy postępowania dowodowego przed organami podatkowymi mimo postawionych w tym względzie zarzutów zarówno przez samego skarżącego jak i jego pełnomocnika na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku. Wskazując jako podstawę art.174 pkt 2 P.p.s.a. skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte jest wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w ramach prawa pomocy. W piśmie procesowym z 2 stycznia 2023 r. skarżący oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie od strony skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) Ordynacji podatkowej (t.j. z Dz.U.2021 r., poz. 1540), za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy. Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej strona skarżąca wskazała w pierwszej kolejności, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę, że organy podatkowe nie uwzględniły istotnej części dowodów, które skarżący przedstawił w postępowaniu podatkowym. Zdaniem autora skargi kasacyjnej decydujące znaczenie dla oceny przesłanki z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p., tj. braku winy skarżącego jako członka zarządu spółki za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, była okoliczność objęcia przez niego tej funkcji w sytuacji, która obligować mogła poprzedni zarząd spółki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Ponadto nie wzięto pod uwagę innej istotnej okoliczności, która wynika, zdaniem skarżącego z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, tj., że skarżący wystąpił po objęciu funkcji członka zarządu o wpis do KRS i wniosek ten został przez sąd rejestrowy zwrócony bez wprowadzenia zmian w rejestrze. Powyższe okoliczności i zbudowana na ich podstawie argumentacja jest chybiona. Po pierwsze, nie można przyjąć, że skarżący wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy tylko dlatego, że w jego przekonaniu przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki wystąpiły jeszcze przed objęciem przez niego funkcji członka zarządu. Przyjmując hipotetycznie, że tak istotnie było, tj. że niewypłacalność spółki powstała przed objęciem przez skarżącego funkcji członka zarządu, to zaniedbanie poprzedniego zarządu polegające na niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie, nie usprawiedliwia bezczynności skarżącego i nie świadczy o braku jego winy w tym zakresie. Sąd I instancji trafnie, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, argumentuje, że osoba pełniąca funkcję prezesa zarządu spółki kapitałowej powinna posiadać wiedzę o sprawach zarządzanej przez nią spółki, w tym o sprawach finansowych i terminowym regulowaniu zobowiązań podatkowych. Osoba podejmująca się piastowania funkcji członka zarządu powinna zdawać sobie sprawę, że charakter prawny tej funkcji oznacza nie tylko obowiązek wykonywania powierzonych jej zadań, ale też zwiększony zakres odpowiedzialności, w tym odpowiedzialności za skutki działań kierowanej spółki. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, zgodnie z którym, wynikający z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego, 30 dniowy termin do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości do sądu, jest terminem wystarczającym do zapoznania się z sytuacją finansową spółki przez nowo powołanego członka zarządu i podjęcia decyzji o tym czy wystąpić z wnioskiem o ogłoszenie upadłość. Trafnie Sąd podniósł za organami podatkowymi, że w przypadku skarżącego termin ten należy uznać za wystarczający tym bardziej, że skarżący dysponował pełnomocnictwem do działania w imieniu spółki przed datą jego powołania do zarządu, a także był jej udziałowcem. O niezawinionym zaniechaniu złożenia przez skarżącego wniosku o ogłoszenie upadłości, nie świadczy także zwrócenie przez sąd rejestrowy wniosku o zmianę wpisu spółki w Krajowym Rejestrze Sądowym, polegającą na wpisaniu skarżącego do rejestru jako członka zarządu. Skarżący poprzestał na złożeniu oświadczenia o zwrocie wniosku. Nie podał jaka była przyczyna zarządzenia sądu rejestrowego o zwrocie wniosku. Nie można zatem przyjąć, że zwrot wniosku był następstwem okoliczności, które świadczyłyby o tym, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki nastąpiło bez winy skarżącego. Z art. 19 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U.2023.685) wynika, że zwrot wniosku może być konsekwencją złożenia wniosku w innej formie niż za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, nieopłacenia wniosku lub nieprawidłowego wypełnienia wniosku. Z powyższego wynika, że przyczyny zwrotu wniosku mają charakter braków formalnych, które podlegają uzupełnieniu. Przepis art. 19 ust. 10 ww. ustawy przewiduje, że wniosek ponownie złożony jeśli nie zawiera braków, wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Treść przywołanych przepisów wskazuje, że zwrot wniosku o wpisanie skarżącego do rejestru przedsiębiorców jako członka zarządu spółki, nie mógł stanowić trwałej przeszkody uzasadniającej przyjęcie, że skarżący nie mógł skutecznie reprezentować spółki i złożyć we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania podatkowego, w szczególności błędnej oceny materiału dowodowego, ani naruszenia prawa materialnego tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. i art. 10, art. 11 i art. 20 Prawa upadłościowego. Nie doszło również w konsekwencji do naruszenia wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP zasady zaufania obywateli do państwa i prawa. Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu podatkowego Sąd postanowił w oparciu art. 204 pkt 1 p.p.s.a. s. Paweł Borszowski s. Jacek Brolik s. Anna Juszczyk-Wiśniewska.