III FSK 3867/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Lu 552/20 w sprawie ze skargi P.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 4 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 13 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 552/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę P.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 4 września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a". Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P.P. zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: - art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: "K.p.a." w związku z art. 144 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.), dalej: "u.p.e.a." przez oddalenie skargi na skutek błędnej oceny, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, mimo naruszenia przez stronę przeciwną przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. poprzez wydanie postanowienia o uchyleniu postanowienia organu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy organ drugiej instancji powinien uchylić postanowienie organu pierwszej instancji i rozstrzygnąć sprawę co do istoty, a w konsekwencji doprowadzić do umorzenia w całości postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec skarżącego; - art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 K.p.a. w związku z art. 144 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. przez oddalenie skargi na skutek błędnej oceny, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, mimo naruszenia przez stronę przeciwną przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. poprzez wydanie postanowienia o uchyleniu postanowienia organu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, wskazując organowi pierwszej instancji sposób postępowania, tj. dołączenia do akt sprawy dowodów wskazujących na niewystąpienie w sprawie sytuacji określonej art. 54 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325), dalej: "Ordynacja podatkowa", skutkującą przerwą w naliczaniu odsetek za zwłokę od egzekwowanych zaległości, w sytuacji, gdy bezpośrednia ingerencja organu wyższego stopnia, w postaci zaleceń i poleceń co do sposobu załatwiania konkretnej sprawy indywidualnej, rozstrzyganej w niniejszej sprawie w drodze postanowienia, nie znajduje uzasadnienia w przepisach k.p.a.; - art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 K.p.a. w związku z art. 144 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. przez oddalenie skargi na skutek błędnej oceny, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, mimo naruszenia przez stronę przeciwną przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. poprzez wydanie postanowienia o uchyleniu postanowienia organu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, sugerując organowi pierwszej instancji sposób rozstrzygnięcia poprzez podkreślenie, że wadliwe określenie obowiązku w postaci odsetek w tytule wykonawczym może być oceniane jako objęcie w tytule wykonawczym obowiązku nieistniejącego w części w sytuacji, gdy bezpośrednia ingerencja organu wyższego stopnia, w postaci zaleceń i poleceń co do sposobu załatwiania konkretnej sprawy indywidualnej, rozstrzyganej w niniejszej sprawie w drodze postanowienia, nie znajduje uzasadnienia w przepisach k.p.a. Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. W przypadku gdyby Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie skarżący na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony, po otrzymaniu informacji o posiedzeniu niejawnym i podstawach jego zarządzenia, nie wnosiły zastrzeżeń do takiego trybu rozpoznania sprawy. W myśl art. 138 § 2 zdanie pierwsze K.p.a., w zw. z art. 144 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy postanowienie to zostało wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Zastosowanie dyspozycji art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a. jest zatem uwarunkowane przesłankami procesowymi. Pierwsza polega na tym, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w trakcie postępowania zakończonego postanowieniem organu pierwszej instancji, zaś druga sprowadza się do tego, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Ważne jest spostrzeżenie, że wykazanie zaistnienia tych przesłanek następuje na określonej podstawie materialnoprawnej. Tylko niewyjaśnienie istotnych okoliczności faktycznych zapisanych w hipotetycznym stanie faktycznym daje podstawy do ustalenia, że spełniona jest przesłanka, według której, konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (patrz: Barbara Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", C.H. Beck 2017, s. 728). W ramach badania przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., mieści się ocena materialnoprawna warunkująca przyjęcie, że zaistniała przesłanka konieczności wyjaśnienia zakresu sprawy mającego wpływ na rozstrzygnięcie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 132/19, ONSA i wsa 2020/2/95). Sąd I instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy wskazał na prawidłową wykładnię art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., której nie uwzględnił organ I instancji, co doprowadziło do niezbadania okoliczności koniecznych do wydania postanowienia zgodnego z prawem. Sąd I instancji słusznie uznał, że kwestia istnienia obowiązku dochodzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] do [...] oraz od [...] do [...] w części dotyczącej odsetek za zwłokę wymagała ponownego badania przez organ I instancji. W przeciwnej sytuacji doszłoby do pominięcia jednej instancji w zakresie ustalania prawidłowości ustaleń faktycznych a to pozostaje w sprzeczności z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 K.p.a. Z treści art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a. wynika, że przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organ drugiej instancji ma obowiązek wskazania, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Analiza treści zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy wskazał okoliczności, które powinny być wzięte pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, a więc kwestie związane z przerwami w naliczaniu odsetek, nie przesądzając jednocześnie treści rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) – orzekł jak w sentencji. sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Jacek Pruszyński