III FSK 502/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Anna Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku L. C. w przedmiocie wyłączenia sędziów NSA Dominika Gajewskiego i Jacka Pruszyńskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2716/22, w sprawie ze skargi L. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 września 2022 r., nr 1401-IEW2.4261.32.2022.2.RK, w przedmiocie ulgi płatniczej postanawia oddalić wniosek. Wyrokiem z 8 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2716/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku rozpoznania skargi L. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 16 września 2022 r., nr 1401-IEW2.4261.32.2022.2.RK, w przedmiocie ulgi płatniczej, uchylił zaskarżone postanowienie w całości. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie. Zarządzeniem z 19 lipca 2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczył skład orzekający do rozpoznania niniejszej sprawy w osobach przewodniczącego sędziego NSA Jacka Brolika oraz sędziów NSA Jacka Pruszyńskiego i Dominika Gajewskiego (sprawozdawca). Wnioskiem z 7 sierpnia 2024 r., o dacie wpływu do Naczelnego Sądu Administracyjnego 12 sierpnia 2024 r., Skarżąca wniosła o wyłączenie sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego i Dominika Gajewskiego od orzekania w sprawie. W uzasadnieniu wskazano, że sędziowie Ci zostali wadliwie powołani przez "niekonstytucyjny i upolityczniony twór neo-KRS (...), dlatego nie tylko nie spełniają kryterium bezstronności i niezależności od władzy wykonawczej DIAS, ale przede wszystkim nie są sędziami NSA". W dniu 20 sierpnia 2023 r. sędziowie Jacek Pruszyński i Dominik Gajewski złożyli pisemne oświadczenia ustosunkowujące się do wniosku o wyłącznie, uznając, że nie istnieją podstawy do jego uwzględnienia. W treści wystąpień wskazano, że okoliczności towarzyszące powołaniu tychże na stanowiska sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również ich postępowanie po powołaniu, nie prowadzą i nie mogą prowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności przy rozpoznaniu skarg kasacyjnych złożonych przez Skarżącą. Podniesiono, że prezentowane przez Stronę zarzuty nie odnoszą się do ich osób ani przebiegu konkursu na wolne stanowisko sędziowskie i wyprowadzają ogólne wnioski bez odwołania się do faktów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów NSA Jacka Pruszyńskiego i Dominika Gajewskiego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy dokonać zastrzeżenia, że na obecnym etapie procedowania w sprawie zainicjowanej pismem procesowym Skarżącej z 7 sierpnia 2024 r. przedmiotem analizy jest wyłącznie ocena wniosku w przedmiocie wyłączenia wskazanych sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego od orzekania w sprawie. Jakkolwiek w poddanym badaniu wniosku Skarżąca nie wskazała jego podstawy prawnej, skład orzekający uznał, że został on wniesiony na podstawie art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Skarżąca żądania o przedstawionej treści złożyła w dwóch postępowaniach zawisłych w tutejszym Sądzie, tj. w sprawie niniejszej oraz o sygn. III FSK 1665/23. Oba wnioski są identycznej treści i w każdym z nich poddano w wątpliwość bezstronność sędziów oraz prawidłowość powołania do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Spośród przepisów normujących wyłączenie sędziego ze względu na wskazane we wniosku kryterium zastosowanie mógłby mieć zarówno przywołany art. 19 p.p.s.a., jak również art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm., dalej: p.u.s.a.). Za przyjętą kwalifikacją żądania Strony przemawiały następujące argumenty. Ustawodawca, wprowadzając w art. 5a § 1 p.u.s.a. dopuszczalność badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego (lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym) wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowania w późniejszym okresie, zastrzegł w art. 5 § 4 tego aktu, że do wniosku o zainicjowanie omawianej procedury, rozpoznawanego przez Naczelny Sąd Administracyjny, zastosowanie znajduje art. 175 p.p.s.a. wprowadzający tzw. przymus adwokacko - radcowski, tj. obowiązek sporządzenia ww. wniosku przez adwokata lub radcę prawnego lub inny z podmiotów określonych w tym przepisie. W okolicznościach niniejszej sprawy wniosek Skarżącej został sporządzony przezeń osobiście przy jednoczesnym braku wykazania, jakoby strona była podmiotem uprawnionym do jego sporządzenia (wymienionym w art. 175 p.p.s.a.). Powyższa okoliczność, przy uwzględnieniu ogółu zwrotów użytych w treści wystąpienia, w szczególności braku jednoznacznego żądania przeprowadzenia badania spełnienia przez wskazanych sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności oraz ogólnego sformułowania o wyłączeniu tychże od orzekania w sprawie, pozwalały na przyjęcie oceny, że wniosek inicjujący niniejsze postępowanie incydentalne winien być traktowany jako wywiedziony z normy prawnej zawartej w art. 19 p.p.s.a. Dalsza argumentacja niniejszego uzasadnienia odnosić się zatem będzie wyłącznie do instytucji wyłączenia sędziego, o której mowa w przywołanym i dalszych przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a. Ustawa ta określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w artykule poprzedzającym, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć przyczyny pozostające w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym pozostaje, iż w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna, a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu zainteresowanego. Wymaga zaakcentowania, że wspomniana wątpliwość musi w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. Przyjmuje się, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie, winna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne - również dla obiektywnego obserwatora - wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Jednocześnie zwraca się uwagę, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Winna zapewniać obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich z punktu widzenia swoich interesów (zob. np. postanowienia NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08; z 10 kwietnia 2014 r., II OZ 340/14 i z 10 maja 2012 r., I OSK 130/12). W konsekwencji, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (zob. postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., II FZ 128/09). Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego, przy czym stosownie do art. 20 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania. W niniejszej sprawie sędziowie, których dotyczył wniosek, złożyli oświadczenia, w których stwierdzili, że w ich ocenie nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do wyłączenia od rozpoznania niniejszej sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane we wniosku o wyłączenie sędziów okoliczności nie mogły być wystarczające dla jego uwzględnienia, albowiem żądanie nie zawiera argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonego przez sędziów oświadczenia, pozostając jedynie wyrazem subiektywnego odczucia wnioskodawcy, nieznajdującym jakiegokolwiek uzasadnienia. Skarżąca przywołała poglądy orzecznictwa dotyczące braku gwarantowania przez obecną Krajową Radę Sądownictwa niezależności od organów władzy wykonawczej i władzy ustawodawczej w procedurze powoływania sędziów, przy czym – nie wypowiadając się co do trafności stanowiska wyrażonego w przywołanych we wniosku orzeczeniach – należy zwrócić uwagę, że w poddanym ocenie przypadku uzasadnienie wniosku nie może być ogólnikowe, lecz winno odnosić się w sposób konkretny i zindywidualizowany do osoby sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie. Poglądy wyrażane w orzecznictwie na temat braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa nie mogą stanowić dowodów na niespełnienie przez konkretnego sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, kwalifikujących do jego wyłączenia. Przywołanie tych argumentów, bez powiązania z okolicznościami dotyczącymi konkretnego sędziego, nie może zostać uznane za skuteczne uzasadnienie żądania jego wyłączenia. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie występują przesłanki do wyłączenia sędziów Jacka Pruszyńskiego i Dominika Gajewskiego od orzekania w niniejszej sprawie ani z mocy prawa, ani na podstawie art. 19 p.p.s.a., toteż orzekł, jak w sentencji, za podstawę przyjmując art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. s. Krzysztof Winiarski s. Bogusław Dauter s. Anna Sokłowska