III FSK 911/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku o wyłączenie sędziego NSA Dominika Gajewskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej A. M. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1658/21 w sprawie ze skargi A. M.- Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 25 października 2021 r., nr 2401-IOD-2.4108.2.2021 UNP: 2401-21-226575 w przedmiocie opłaty egzekucyjnej postanawia oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Dominika Gajewskiego. 1. Wyrokiem z 23.03.2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, sygn. I SA/Gl 1658/21, oddalił skargę A. M. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 25.10.2021 r. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. M. - Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. 3. Zarządzeniem z 25.01.2023 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA wyznaczył skład orzekający do rozpoznania niniejszej sprawy: Przewodniczący sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędziowie NSA: Wojciech Stachurski i Dominik Gajewski. 4. Wnioskiem z dnia 20.03.2023 r. (data prezentaty: 28.03.2023 r.) pełnomocnik skarżącego, działając na podstawie art. 19 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wniósł o wyłączenie sędziego NSA Dominika Gajewskiego od orzekania w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że sędzia NSA Dominik Gajewski jest doktorem habilitowanym nauk prawnych. W trakcie występowania o nadanie stopnia doktora habilitowanego, które było prowadzone na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku, pełnomocnik skarżącego występował jako recenzent oceniający dorobek habilitanta. W swojej recenzji sporządzonej w tym postępowaniu negatywnie ocenił dorobek habilitanta oraz wniósł o nienadanie temu sędziemu stopnia doktora habilitowanego. W jego ocenie w tym stanie istnieje okoliczność, która może wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie, w której jest pełnomocnikiem strony skarżącej. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a. Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym jest, iż w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu strony. Ponadto wymaga zaakcentowania, że musi ona w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. Przyjmuje się, że strona domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie powinna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne, również dla obiektywnego obserwatora, wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Dodatkowo zwraca się uwagę na to, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (zob. np. postanowienia NSA: z 22.02.2008 r., II FZ 60/08; z 10.04.2014 r., II OZ 340/14 i z 10.05.2012 r., I OSK 130/12). W konsekwencji, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (zob. postanowienie NSA z 8.05.2009 r., II FZ 128/09). Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do art. 20 p.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Uprawdopodobnienie oznacza natomiast uwiarygodnienie okoliczności przemawiających za koniecznością odsunięcia sędziego od rozpatrywania konkretnej sprawy. Z uwagi na to, że wyłączenie sędziego nie ma charakteru automatycznego, tylko wyjątkowy, wnioskodawca powinien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego, czy też motywy ewentualnego stronniczego działania sędziego. Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie sędzia NSA Dominik Gajewski 29.03.2023 r. złożył oświadczenie, w którym stwierdził, że nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznania niniejszej sprawy. Oświadczył on, że nie zachodzą żadne okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w tej w sprawie w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. Podkreślił, że okoliczności związane z jego aktywnością naukową, które zostały powołane w uzasadnieniu ww. wniosku - mające miejsce blisko dziewięć lat temu - w żaden sposób nie wpływają na jego bezstronność w tej sprawie. Prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości. Utrwalone jest stanowisko, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia. Jeżeli strona żąda wyłączenia sędziego, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane we wniosku o wyłączenie sędziego NSA Dominika Gajewskiego okoliczności nie mogły być wystarczające dla uwzględnienia tego wniosku. Nie zawiera on argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonego przez sędziego oświadczenia. Jest on wyrazem subiektywnego odczucia wnioskodawcy nieznajdującym żadnego uzasadnienia. Podkreślić w tym miejscu należy, że sędzia będąc niezawisłym, podlega tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że sędzia rozpoznając daną sprawę, nie podlega żadnym naciskom i żadnym zależnościom z zewnętrz. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie występują przesłanki do wyłączenia sędziego NSA Dominika Gajewskiego od orzekania w niniejszej sprawie ani z mocy prawa, ani na podstawie art. 19 p.p.s.a. 5.2. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a. sędzia P. Dąbek sędzia S. Bogucki sędzia J. Pruszyński