III FZ 417/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 marca 2023 r., sygn. akt I SPP/Bd 205/22, w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 24 maja 2022 r., nr SKO-4231/109/2022, w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. postanawia: odrzucić zażalenie. Postanowieniem z 3 marca 2023 r., sygn. akt I SPP/Bd 205/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił sprzeciw L. W. od postanowienia tego Sądu z 1 lutego 2023 r., sygn. akt I SPP/Bd 205/22, działającego wówczas jako sąd drugiej instancji i utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego z 9 stycznia 2023 r. w przedmiocie odmowy zmiany postanowienia z 15 lipca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 111/22, wydanego w zakresie odmowy przyznania Skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia WSA w Bydgoszczy wskazał, że Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia Sądu pierwszej instancji w sytuacji, gdy postanowienie to jest prawomocne i nie służy od niego żaden środek zaskarżenia, co skutkowało koniecznością odrzucenia sprzeciwu na podstawie art. 259 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji zaznaczył nadto, że wniesienie ponownego sprzeciwu jest niedopuszczalne, bowiem zarówno Sąd, jak i Skarżący, są w niniejszej sprawie związani wydanym wcześniej postanowieniem. W reakcji na powyższe Skarżący wniósł zażalenie, podnosząc, że złożył sprzeciw od postanowienia Sądu z 1 lutego 2023 r. zgodnie z pouczeniem, które otrzymał. Skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako niedopuszczalne podlega odrzuceniu, niemniej z nieco innych przyczyn aniżeli wskazane w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia. Niewątpliwie, zgodnie z art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy, który w ramach powierzonych czynności posiada kompetencje sądu. Na mocy art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzenia w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania, o którym mowa w art. 258 § 2 pkt 6 p.p.s.a. (podobnie jak w przypadku postanowień wskazanych w pkt 7 i 8 tego przepisu), strona może wnieść sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni liczonych od doręczenia zarządzenia. Po myśli art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o zmianie zaskarżonego zarządzenia (postanowienia) referendarza sądowego albo jego utrzymaniu w mocy. W omawianym przypadku nie zachodzi skutek anulacyjny kwestionowanego rozstrzygnięcia, a rozpoznający sprzeciw sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Wyjątek od powyższej reguły wprowadza art. 258 § 4 p.p.s.a. przewidujący w szczególnie uzasadnionych przypadkach wykonywanie czynności wyszczególnionych w § 2 tego przepisu przez sąd (nie zaś referendarza sądowego). Tylko w takiej sytuacji sąd rozpoznaje sprawę w ramach pierwszej instancji z możliwością poddania rozstrzygnięcia kontroli instancyjnej w drodze zażalenia (art. 258 § 4 in fine p.p.s.a.). Wypadkowa przywołanych regulacji pozwala na wyprowadzenie twierdzenia, że w przypadku spraw sądowoadministracyjnych zainicjowanych skargami wniesionymi po 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje art. 258 i 260 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), nieprzewidujące prawa strony do wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na jego podstawie. W zmienionym stanie prawnym zarówno w art. 194 § 1 p.p.s.a., jak i w żadnym innym przepisie tej ustawy, ustawodawca nie zawarł podstawy prawnej wnoszenia zażalenia od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w razie merytorycznej kontroli sprzeciwu czy art. 259 § 2 p.p.s.a. w przypadku jego odrzucenia wobec kwestii formalnych. Zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane w postępowaniu wpadkowym w ramach prawa pomocy przysługuje jedynie w przypadku, o którym mowa w art. 258 § 4 p.p.s.a. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie Skarżącemu nie przysługiwało uprawnienie do zaskarżenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 1 lutego 2023 r., Sąd ten zobowiązany był zastosować sankcję z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., niezależnie czy pismo zostało nazwane przez stronę jako zażalenie czy też jako kolejny sprzeciw. Z uwagi na okoliczność, że w Skarżący od postanowienia z 1 lutego 2023 r. wywiódł sprzeciw, ów środek zaskarżenia należało odrzucić, przy czym nie tyle wobec wyczerpania uprzednio trybu instancyjnego w zakresie postępowania wpadkowego prawa pomocy (co byłoby w pełni właściwe w przypadku zażalenia na to postanowienie), co wobec szerszej przyczyny, tj. braku występowania podstawy prawnej wywodzenia sprzeciwu od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w ogólności. Sankcję odrzucenia należało następnie zastosować również wobec zażalenia wywiedzionego od ww. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 3 marca 2023 r., niezależnie od omyłkowo sformułowanego do Strony pouczenia o przysługującym prawie wniesienia zażalenia na wskazane rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy ustawa wyraźnie przewiduje możliwość wniesienia zażalenia, oraz na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu nie mieści się w katalogu postanowień zawartym w rzeczonym przepisie, rozwiązania takowego nie przewiduje jednocześnie jakikolwiek inny przepis przywołanej ustawy. W szczególności przepisem takim nie jest art. 259 § 2 p.p.s.a., regulujący kwestię odrzucenia sprzeciwu po pierwsze - w razie ziszczenia się którejś z przesłanek w nim wyszczególnionych (wniesiony po terminie oraz sprzeciw, którego braki formalne nie zostały uzupełnione, a także sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, niezawierający uzasadnienia), po drugie zaś – którego substratem zaskarżenia jest tylko rozstrzygnięcie wskazane w § 1 tego przepisu. Mając powyższe na uwadze, skoro zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu sprzeciwu na postanowienie tego Sądu było niedopuszczalne jako wniesione bez podstawy prawnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.