III OSK 1889/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak sędzia del. WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rady Doskonałości Naukowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3335/21 w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Rady Doskonałości Naukowej z dnia 31 maja 2021 r. nr BCK-I-O/RW-4/2021 w przedmiocie odmowy nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2) zasądza od S.K. na rzecz Rady Doskonałości Naukowej kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. V.S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3335/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S.K. na decyzję Rady Doskonałości Naukowej z dnia 31 maja 2021 r. nr BCK-I-O/RW-4/2021 w przedmiocie odmowy nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego, uchylił zaskarżoną decyzję. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna. Rada Doskonałości Naukowej wydała w dniu 31 maja 2021 r. decyzję nr BCK-I-O/RW-4/2021, którą utrzymała w mocy uchwałę Rady Dyscypliny [...] z dnia 24 listopada 2020 r. nr 116/2020, odmawiającą nadania dr S.K. stopnia doktora habilitowanego w dziedzinie nauk społecznych w dyscyplinie [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazała, iż w postępowaniu odwoławczym powołany został superrecenzent, który przedstawił negatywną opinię. Ustalenia i opinie recenzentów Rada Doskonałości Naukowej przyjęła za własne i nie znalazła podstaw do uwzględnienia odwołania od w/w uchwały z dnia 24 listopada 2020 r. Stwierdziła, że w toku postępowania nie doszło do uchybień formalno-prawnych w postępowaniu Komisji oraz Rady Dyscypliny. Recenzje były wszechstronne i wnikliwe. Uzasadnienie kwestionowanej uchwały jest wystarczające, zaś oceny krytyczne osiągnięcia i dorobku naukowego są merytorycznie w pełni uzasadnione. W skardze na powyższą uchwałę z dnia 31 maja 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S.K. zarzucił naruszenie wskazanych przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1789 ze zm., dalej w skrócie "u.s.n."), która ma w tej sprawie zastosowanie na podstawie art. 179 ust. 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm., dalej w skrócie "ustawa"). Ponadto, w świetle art. 189 ust. 4 ustawy, z dniem 31 grudnia 2020 r. znosi się Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów, a z dniem 1 stycznia 2021 r. Rada Doskonałości Naukowej wstępuje w prawa Centralnej Komisji zgodnie z art. 179 ust. 10 ustawy. Przepis art. 35 u.s.n. stanowi, że Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów działa na posiedzeniach plenarnych lub przez swoje organy (ust. 1). Kompetencje organów Komisji i tryb ich działania określa uchwalony przez nią statut (ust. 5). Z treści art. 35 ust. 3 i 4 u.s.n. wynika, że zarówno działania Komisji in plenum, jak i działania wymienionych w art. 35 ust. 2 jej organów kolegialnych, mają postać uchwał, również wówczas, gdy zawierają rozstrzygnięcia o charakterze decyzyjnym. Charakter decyzji administracyjnej ma niewątpliwie uchwała Centralnej Komisji w sprawie odmowy nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego, o której mowa w art. 35 ust. 3 u.s.n. Ze Statutu Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów wynika, że sprawy dotyczące nadawania stopni naukowych i tytułu naukowego należą do kompetencji Prezydium Komisji (§ 8 pkt 2 lit. a Statutu). Uchwale Prezydium Rady Doskonałości Naukowej podjętej na posiedzeniu tego organu w dniu 31 maja 2021 r., odbytym w formie wideokonferencji (protokół nr DO.0021.05.2021), nadano formę decyzji z tej samej daty. Decyzja ta jest przedmiotem skargi i mają do niej zatem zastosowanie przepisy art. 189 ust. 1a i 1b ustawy. Zgodnie z art. 189 ust. 1a ustawy, posiedzenia prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów i jej sekcji mogą być przeprowadzane przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, zapewniających w szczególności: 1) transmisję posiedzenia w czasie rzeczywistym między jego uczestnikami, 2) wielostronną komunikację w czasie rzeczywistym, w ramach której uczestnicy posiedzenia mogą wypowiadać się w jego toku – z zachowaniem niezbędnych zasad bezpieczeństwa. Natomiast w myśl art. 189 ust. 1b ustawy, uchwały podjęte w trakcie posiedzenia przeprowadzonego w sposób, o którym mowa w ust. 1a, podpisuje przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, a w przypadku jego nieobecności – sekretarz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów. Z protokołu posiedzenia Prezydium Centralnej Komisji z dnia 31 maja 2021 r., znajdującego się w aktach administracyjnych, wynika, że w posiedzeniu i głosowaniu w sprawie odwołania od uchwały Rady Dyscypliny [...] z dnia 24 listopada 2020 r. brał udział (był obecny) Przewodniczący Rady Doskonałości Naukowej prof. A.B. Prezydium obradowało, jak wynika z protokołu, w składzie 12 osób, oddano zaś 10 głosów: za – 0 głosów, przeciw – 10 głosów, wstrzymujących się – 0 głosy. Zaskarżona decyzja z dnia 31 maja 2021 r. nie została jednak podpisana przez Przewodniczącego, lecz przez Sekretarza Centralnej Komisji – prof. dr. hab. C.D., a zatem z naruszeniem powołanego wyżej przepisu art. 189 ust. 1b ustawy. Powyższe uchybienie skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Rada Doskonałości Naukowej. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a w zw. z art. 189 ust. 1b ustawy, poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że uprawnienie do podpisania decyzji podjętej na podstawie uchwały prezydium Rady Doskonałości Naukowej przez sekretarza Rady Doskonałości Naukowej jest możliwe tylko w sytuacji, gdy na tymże posiedzeniu prezydium, o którym mowa w art. 189 ust. 1a ustawy, nie jest obecny przewodniczący Rady Doskonałości Naukowej, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 189 ust. 1b ustawy powinna odnosić się do samej czynności złożenia podpisu na decyzji administracyjnej mającej miejsce po powzięciu uchwały w warunkach określonych w art. 189 ust. 1a ustawy, a uprawnienie sekretarza do podpisania podjętych na posiedzeniu prezydium rozstrzygnięć powinno się odnosić do nieobecności przewodniczącego Rady Doskonałości Naukowej nie w trakcie danego posiedzenia prezydium, a w chwili podpisywania tejże uchwały; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 189 ust. 1b ustawy, poprzez błędną subsumcję, polegającą na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie konkretny stan faktyczny – obecność na posiedzeniu przewodniczącego Rady Doskonałości Naukowej – odpowiada abstrakcyjnemu stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie określonej normy prawnej, a więc zdaniem Sądu pierwszej instancji wyklucza możliwość podpisania podjętej uchwały przez sekretarza Rady Doskonałości Naukowej, podczas gdy hipoteza normy art. 189 ust. 1b ustawy odnosi się do chwili podpisania decyzji na podstawie uchwały prezydium, a więc decyzja taka może być podpisana przez sekretarza, nawet gdy na posiedzeniu prezydium jest obecny jej przewodniczący, ale nie jest obecny w chwili podpisywania danej decyzji. 2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez uznanie, że decyzja nie została podpisana w sposób prawidłowy, a brak podpisu stanowi podstawę do jej uchylenia. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez oddalenie skargi. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzania rozprawy w tej sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiła argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów. S.K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto oświadczył, że zrzeka się przeprowadzania rozprawy w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Istota sporu ogniskuje się wokół kwestii interpretacji przepisu art. 189 ust. 1b ustawy, to jest podpisania decyzji przez sekretarza Rady Doskonałości Naukowej w przypadku nieobecności przewodniczącego tej Rady. Według przepisu art. 189 ust. 1a ustawy, posiedzenia prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów i jej sekcji mogą być przeprowadzane przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, zapewniających w szczególności transmisję posiedzenia w czasie rzeczywistym między jego uczestnikami oraz wielostronną komunikację w czasie rzeczywistym, w ramach której uczestnicy posiedzenia mogą wypowiadać się w jego toku – z zachowaniem niezbędnych zasad bezpieczeństwa. Z kolei ust. 1b powołanego artykułu stanowi, że uchwały podjęte w trakcie posiedzenia przeprowadzonego w sposób, o którym mowa w ust. 1a, podpisuje przewodniczący Rady Doskonałości Naukowej, a w przypadku jego nieobecności – sekretarz tej Rady. Z literalnego brzmienia przepisu ustawy nie wynika, iż sekretarz Rady jest upoważniony do podpisania decyzji za Radę jedynie wówczas, gdy w jej posiedzeniu nie brał udziału jej przewodniczący. Ustawa nie dookreśla, że chodzi o nieobecność przewodniczącego na posiedzeniu Rady, a zatem zgodnie z regułą wykładni literalnej: Lege non distinguente nec nostrum est distinguere nieuzasadnione jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, według którego tylko w przypadku nieobecności przewodniczącego na posiedzeniu Rady jej uchwała może być podpisana przez sekretarza. Przeciwko wykładni zaprezentowanej przez Sąd pierwszej instancji przeczą także względy systemowe i celowościowe. Funkcje przewodniczącego, jak i sekretarza, w strukturze Rady Doskonałości Naukowej w zakresie koordynowania jej prac są podobne – czuwają oni nad sprawnością działania tego organu. Nie ma też różnicy w "ważności" głosów osób pełniących te funkcje i pozostałych członków Rady – każdy z członków Rady, w tym przewodniczący, jak i sekretarz, ma jeden głos oddawany w głosowaniu tajnym. Posiedzenia prezydium Rady Doskonałości Naukowej odbywają się zazwyczaj raz w miesiącu. Członkowie Rady, w tym przewodniczący i sekretarz, pełnią te funkcje społecznie – nie w formie zatrudnienia pracowniczego. Są oni przedstawicielami świata nauki z różnych, często odległych od Warszawy, ośrodków nauki. Zmaterializowanie uchwały podjętej przez Radę następuje poprzez sporządzenie jej treści, wraz uzasadnieniem, w formie pisemnej. Niewątpliwie więc proces wydania decyzji (uchwały) przez Radę jest rozłożony w czasie. Uzasadnienie podjętej decyzji (uchwały) jest wypadkową tajnego głosowania. W istocie powinno ono odzwierciedlać przebieg przeprowadzonego postępowania, informować o wyniku tajnego głosowania oraz o konsekwencjach prawnych owego głosowania. Zatem nie jest uzasadnione przypisywanie większej doniosłości prawnej podpisaniu decyzji (uchwały) przez przewodniczącego względem podpisania decyzji przez sekretarza, skoro uzasadnienie podjętej decyzji (uchwały) jest w istocie sprawozdaniem z przebiegu postępowania oraz czynności tajnego głosowania. Argument za prawną dopuszczalnością podpisania uchwały przez sekretarza w przypadku każdej nieobecności przewodniczącego jest tym bardziej ważki, że regulacja ta, jako przejściowa, miała usprawnić działanie organu w związku z epidemią Covid-19, gdy nieobecność przewodniczącego Rady byłaby spowodowana zakażeniem Covid-19, inną chorobą, bądź niezależną od niego uzasadnioną przyczyną nieobecności (na przykład kwarantanną). Trudno w konsekwencji byłoby uznać za racjonalne rozwiązanie, w którym niemożność podpisania uchwały przez przewodniczącego stanowiłaby praktyczną i prawną przeszkodę w funkcjonowaniu organu, przejawiającą się niemożnością zgodnego z prawem doręczenia uchwały już podjętej. Trudno też dopuszczać, że ustawodawca nakazuje oczekiwać z podpisaniem decyzji przez przewodniczącego do czasu ustania przyczyny jego nieobecności. Rozwiązanie takie byłoby nieracjonalne i mogłoby w sposób nieuzasadniony wydłużać załatwienie sprawy, co godzi w zasadę szybkości i prostoty postępowania. Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd pierwszej instancji uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 203 pkt 2, art. 209 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był art. 182 § 2 i 3 in fine p.p.s.a.