III OSK 2170/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku J. M. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego del. WSA Kazimierza Bandarzewskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2024 r. sygn. akt VII SAB/Wa 8/24 w sprawie ze skargi J. M. na bezczynność Ministra Nauki w sprawie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: odrzucić wniosek. Wyrokiem z 16 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt VII SAB/Wa 8/24) oddalił skargę J. M. na bezczynność Ministra Nauki w sprawie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 17 kwietnia 2025 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie w dniu 1 lipca 2025 r. w następującym składzie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (przewodniczący), sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz oraz sędzia delegowany WSA Kazimierz Bandarzewski (sprawozdawca). O terminie rozprawy i składzie orzekającym skarżący został zawiadomiony pismem z 6 maja 2025 r., doręczonym 14 maja 2025 r. (k. 117, k. 122). Pismem z 19 maja 2025 r., powołując się na art. 5a § 2 i 4 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.; dalej: "p.u.s.a."), skarżący złożył wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego delegowanego WSA Kazimierza Bandarzewskiego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwagi na wskazane w uzasadnieniu okoliczności sprowadzające się do faktu bycia członkiem przez wskazanego sędziego Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Sędziów Sądów Administracyjnych (OSSA), a także brak "odcięcia się" od praktyk opisanych przez skarżącego w treści uzasadnienia wniosku, a stosowanych przez stowarzyszenie do którego sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski należy i które w ocenie wnioskodawcy nie tylko wykraczają poza cele statutowe, ale również noszą znamiona działalności stricte politycznej. Skarżący odwołał się również do przepisów regulujących zakaz udziału sędziów w przedsięwzięciach, które mogłyby osłabiać zaufanie do ich bezstronności lub przynieść ujmę godności urzędu sędziego. Zwrócono również uwagę na potencjalne powiązanie z preferencjami politycznymi członków OSSA z organem, który jest stroną niniejszego postępowania, a zatem również sędziego del. WSA Kazimierza Bandarzewskiego. W konsekwencji w ocenie wnioskodawcy dalszy udział w sprawie powołanego sędziego może doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego i charakteru sprawy. Ponadto skarżący w oparciu o art. 20 § 1 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 193 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") oraz art. 5a § 18 p.u.s.a. wniósł o wyłączenie z losowania o którym mowa w art. 5a § 10 p.u.s.a. wymienionych przez niego sędziów orzekających w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, uzasadniając to faktem ich znajomości ze skarżącym z wcześniejszych etapów kariery zawodowej, aktualnym zatrudnieniem poszczególnych sędziów na tej samej uczelni jako nauczycieli akademickich, w tym m.in. faktem zainteresowania tym samym zagadnieniem badawczym, co potwierdza związki towarzyskie między nimi. Oprócz tego skarżący przedstawił argumentację związaną z koniecznością wyłączenia z losowania, a tym samym orzekania w sprawie podanych przez niego sędziów z uwagi na ich znajomość ze skarżącym, w ramach uczestnictwa w konferencjach naukowych oraz publikowanymi na tej podstawie materiałami pokonferencyjnymi. Odwołano się także do powiązań skarżącego z innymi sędziami sądów powszechnych i administracyjnych w ramach ścieżki jego kariery naukowej i zawodowej, w tym także przynależności poszczególnych wymienionych sędziów do Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Sędziów Sądów Administracyjnych i Stowarzyszenia Sędziów Polskich "Iustitia", wskazując na argumentację wyrażoną w pierwszej części uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlega odrzuceniu. Materialnoprawną podstawę złożonego przez skarżącego wniosku stanowi art. 5a p.u.s.a., którego treść ukonstytuowana została w oparciu o przepisy ustawy z 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259) i weszła w życie 15 lipca 2022 r. Powołane uregulowania przewidują możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3 p.u.s.a.). Wskazana regulacja wprowadza zatem szczególną podstawę wyłączenia sędziego - powiązaną ściśle z okolicznościami jego powołania na stanowisko i postępowania po powołaniu, a także reguluje postępowanie w tej materii. Co istotne, jest to postępowanie odrębne od postępowania o wyłączenie sędziego regulowanego art. 18-24 p.p.s.a., o czym ostatecznie przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale poszerzonego składu z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 (dostępnej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na www.cbois.nsa.gov.pl). W stanie prawnym obowiązującym od 15 lipca 2022 r. istnieją zatem dwie instytucje umożliwiające prewencyjne badanie bezstronności sędziego, a mianowicie wniosek o wyłączenie sędziego, przewidziany w art. 19 p.p.s.a. oraz wniosek z art. 5a p.u.s.a. Ponadto wniosek o stwierdzenie przesłanek z art. 5a § 1 p.u.s.a. musi odpowiadać wymogom określonym w § 5 tego przepisu, tj. powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać: 1. żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1; 2. przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Wniosek, który nie spełnia powyższych kryteriów podlega odrzuceniu bez wzywania do usunięcia braków formalnych, o czym przesądza art. 5a § 6 p.u.s.a. Przywołany przepis art. 5 § 5 p.u.s.a. wskazuje zatem, że kluczowym wymogiem formalnym wniosku jest przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność przynależności przez sędziego do stowarzyszenia i jak zarzuca skarżący "brak odcięcia" się przez sędziego od poglądów i licznych wypowiedzi członków tego stowarzyszenia bez wskazania jakichkolwiek konkretnych działań, zachowań czy wypowiedzi sędziego, nie jest okolicznością, o której mowa w art. 5a § 1 p.u.s.a mogącą w ogóle zainicjować procedurę przeprowadzania tak zwanego testu niezawisłości i bezstronności sędziego. Skarżący w istocie nie wskazał we wniosku żadnych okoliczności ani odnoszących się do powołania sędziego, ani jego postępowania po powołaniu, które mogłyby być badane w specjalnej procedurze uregulowanej w art. 5a p.u.s.a przez powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podnoszona wobec sędziego wątpliwość dotycząca jego poglądów czy jak to określił skarżący "preferencji politycznych" z tytułu udziału w stowarzyszeniu sędziowskim może co najwyżej być zbadana w trybie przewidzianym w art. 19 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że "sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie". Wyjaśnić należy, że złożenie wniosku w trybie art. 19 p.p.s.a. nie jest obwarowane żadnym terminem tak jak w przypadku wniosku składanego na podstawie art. 5a p.u.s.a., a zatem rozważeniu skarżącego Sąd pozostawia ewentualną możliwość skorzystania z procedury określonej w art. 19 p.p.s.a. W niniejszym postanowieniu Sąd nie przesądza bowiem jakichkolwiek podstaw do wyłączenia sędziego ani czy podnoszone we wniosku okoliczności mogłyby "wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności". Wskazuje natomiast, że okoliczności wskazane przez skarżącego nie mieszczą się w pojęciu przesłanek inicjujących szczególny tryb wyłączenia sędziego uregulowany w art. 5a p.u.s.a. Z tych wszystkich względów, w oparciu o treść art. 5a § 5 pkt 2 i § 6 p.u.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.