III OSK 4725/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant: asystent sędziego Aleksandra Kraus po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 564/20 w sprawie ze skargi S.Z na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] grudnia 2019 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do nagrody rocznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S.Z. na rzecz Komendanta Głównego Straży Granicznej kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 października 2020 r., II SA/Wa 564/20, oddalił skargę S.Z. (dalej: skarżący") na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z [...] grudnia 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do nagrody rocznej. Powyższe orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym sprawy. Komendant Główny Straży Granicznej (dalej: "organ odwoławczy") decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Komendanta [...] (dalej: "organ pierwszej instancji") z [...] października 2019 r., nr [...], w sprawie nieprzyznania skarżącemu prawa do nagrody rocznej za 2018 r. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy za organem pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 113a ust. 5 pkt 1, ust. 9 i ust. 10 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U. z 1990 r. Nr 78, poz. 462 ze zm., dalej "ustawa o Straży Granicznej"), nagroda roczna nie przysługuje w przypadku skazania funkcjonariusza prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe umyślne. 18 września 2019 r. do [...] Oddziału Straży Granicznej wpłynęło pismo z Sądu Rejonowego w [...] wraz z załączonym odpisem prawomocnego wyroku tamtejszego Sądu z [...] października 2018 r., [...], z którego wynikało, że skarżący został uznany winnym popełnienia w okresie od 19 lipca 2016 r. do 21 lipca 2016 r. czynu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 272 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i w zw. z art. 11 § 2 k.k. Wyrok stał się prawomocny 3 marca 2019 r. Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który przywołanym wyżej wyrokiem z 20 października 2020 r., II SA/Wa 564/20, oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). W ocenie Sądu pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie miało prawomocne skazanie skarżącego wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 2018 r., [...], przypisującym skarżącemu winę za popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Powyższe, zdaniem Sądu pierwszej instancji oznaczało, że organy obu instancji zasadnie uznał, iż w świetle regulacji prawnych zawartych w przepisach art. 113 ust. 5 pkt 1 ustawy o Straży Granicznej, skarżącemu sporne świadczenie nie przysługiwało. Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu w oparciu o art. 174 ust. 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 113a ust. 5 pkt 1, ust.7, ust. 9 i ust. 10 ustawy o Straży Granicznej, poprzez ich błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie, że w okolicznościach toczącego się względem skarżącego postępowania karnego zastosowanie znajduje przepis art. 113 a ust. 10 ustawy o Straży Granicznej, podczas gdy w 2018 r., za który nie przyznano skarżącemu prawa do nagrody rocznej, skarżący pełnił służbę, został zwolniony i przede wszystkim nie był w tym roku aresztowany, nie zawieszono go w czynnościach służbowych, ani też nie zakończyło się prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne. Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Dodatkowo wniósł o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz zasadzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W skardze kasacyjnej został postawiony jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego przez dokonanie błędnej wykładni określonych w tym zarzucie przepisów ustawy o Straży Granicznej odnoszących się do nagrody rocznej. Przypomnieć należy, iż wykładnia to określenie rzeczywistej treści przepisu prawnego (zakodowanej w nim normy prawnej), która jest rezultatem procesu interpretacyjnego zachodzącego wówczas, gdy istnieje konieczność zastosowania danego przepisu. Procesowi wykładni należy poddać każdy przepis prawny (tekst prawny) w celu ustalenia jego treści, niezależnie od stopnia jego rozumienia prima facie (tak Maciej Zieliński / w:/ Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki. Warszawa 2008, str. 320). Wykładnia gramatyczno-słownikowa jest tylko jednym z przyjmowanych powszechnie w rozumowaniu prawniczym sposobów wykładni, a wnioski z niej płynące mogą być również często mylące i prowadzić do merytorycznie błędnych, niezgodnych z rzeczywistymi intencjami ustawodawcy, a w końcu również czasami do niesprawiedliwych i krzywdzących stronę procesu rezultatów. Dlatego też musi być ona uzupełniona wnioskami płynącymi z zastosowania innych rodzajów wykładni: historycznej, systemowej, funkcjonalnej, logicznej, a wreszcie - jeśli nie przede wszystkim - celowościowej, która w odniesieniu do indywidualnych spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych uznana jest za najodpowiedniejszą i najlepiej prowadzącą do rozszyfrowywania intencji i celów ustawodawcy. Nagroda roczna określona w art. 113a ustawy o Straży Granicznej ma charakter temporalno-motywacyjny (tak P. Szustakiewicz. Stosunki służbowe funkcjonariuszy służb mundurowych i żołnierzy zawodowych jako sprawa administracyjna. Warszawa 2012). O temporalnym charakterze tej nagrody świadczy to, że jest ona przyznawana co roku. Na motywacyjny jej charakter wskazuje zaś to, że jest ona przyznawana tylko tym funkcjonariuszom, którzy pełnią służbę w sposób nienaganny. Wystąpienie przesłanek określonych w art. 113a ust. 4 i ust. 5 ustawy o Straży Granicznej powoduje bowiem albo obniżenie wysokości nagrody rocznej, albo też jej pozbawienie. Przyjęte w ustawie rozwiązania dotyczące odmowy przyznania lub obniżenia nagrody rocznej oznaczają, że ustawodawca określił zamknięty katalog przesłanek pozwalających właściwym przełożonym na tego rodzaju działania. Zasadą wynikającą z art. 113a ust. 5 pkt 1 ww. ustawy jest, że nagroda roczna nie przysługuje w przypadku skazania funkcjonariusza prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe umyślne. Oznacza to, że dla pozbawienia funkcjonariusza nagrody rocznej niezbędny jest prawomocny wyrok sądu karnego skazujący go za przestępstwo opisane w ww. przepisie. Do czasu wypełnienia tego warunku, oczywiście w sytuacji toczącego się postępowania karnego o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe umyślne, organ nie orzeka w zakresie nagrody rocznej, a takie działanie znajduje podstawę w przepisie art. 113a ust. 6 ustawy o Straży Granicznej. Po zakończeniu postępowania karnego, ale tylko w sytuacji prawomocnego uniewinnienia funkcjonariusza bądź prawomocnego umorzenia postępowania karnego (za wyjątkiem umorzenia z powodu przedawnienia lub amnestii) wstrzymana nagroda roczna zostaje przyznana. Taki tok postępowania organu wynika z przepisów art. 113a ust. 10, art. 113a ust. 5 i art. 113a ust. 3 ustawy o Straży Granicznej. Tylko bowiem wówczas zachowana jest idea nagrody rocznej, którą jest wynagrodzenie funkcjonariusza za jego nienaganną służbę. Otrzymuje ją funkcjonariusz, wobec którego oddalone zostały wszelkie wątpliwości dotyczące właściwego pełnienia służby. Stosownie do art. 113a ust. 9 ustawy funkcjonariuszowi zwalnianemu ze służby należną nagrodę roczną wypłaca się w ostatnim dniu służby, chyba że przeciwko temu funkcjonariuszowi toczy się postępowanie karne lub dyscyplinarne, gdyż wówczas, tak jak wskazano powyżej, nagrodę roczną, gdy jest należna, wypłaca się po zakończeniu tego postępowania. W myśl art. 113a ust. 7 pkt 1 ustawy nagrodę roczną obniża się lub się jej nie przyznaje w przypadkach, o których mowa w ust. 4 i 5, za rok kalendarzowy, w którym funkcjonariusz popełnił czyn będący przedmiotem postępowania karnego lub dyscyplinarnego, a jeżeli nagroda roczna została wypłacona - za rok, w którym postępowanie zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem lub decyzją. Ostatnim rokiem, za który może nastąpić pozbawienie prawa do nagrody rocznej jest rok zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Ma racje skarżący kasacyjnie, że przywołana regulacja nie normuje sytuacji faktycznej zaistniałej w niniejszej sprawie, co jednak nie oznacza, że skarżącemu nagroda roczna powinna być wypłacona. W przepisach art. 113a ust. 9 i 10 ustawy mowa jest o należnej nagrodzę rocznej. Wypełnienie przesłanki wyszczególnionej w art. 113a ust. 5 ustawy oznacza, że nagroda roczna nie jest należna. Nie ma zatem możliwości jej przyznania. W sytuacji, gdy w dacie prawomocnego zakończenia postępowania karnego, wyrokiem skazującym za popełnienie przestępstwa umyślnego, ściganego z oskarżenia publicznego, funkcjonariusz pozostaje poza służbą, a za rok, w którym popełniono czyn będący przedmiotem postępowania karnego nagroda został wypłacona, możliwa jest odmowa przyznania nagrody rocznej za ostatni rok pełnienia służby. Tylko bowiem w ten sposób dojdzie do realizacji bezwzględnego zakazu przyznania nagrody rocznej określonego w art. 113a ust. 5 ustawy o Straży Granicznej i uwzględnienia celu regulacji zawartej w art. 113a ustawy o Straży Granicznej, jakim jest gratyfikacja finansowa za nienaganna służbę. Niewątpliwie intencją ustawodawcy było, aby funkcjonariusz w sytuacjach określonych w ust. 4 i ust. 5 art. 113a ustawy o Straży Granicznej m.in. w przypadku popełnienia przestępstwa, poniósł konsekwencje finansowe, a przesunięcie możliwości ich poniesienia z roku popełnienia przestępstwa na lata późniejsze, ma temu celowi służyć. Powyższe prowadzi do wniosku, że organy dokonały prawidłowej interpretacji art. 113a ust. 5 pkt 1, ust. 7, ust. 9 i ust. 10 ustawy o Straży Granicznej, a zarzut skargi kasacyjnej nie został oparty na usprawiedliwionych zasadach. Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 204 pkt 1 p.p.s.a.