III OSK 681/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. H. i M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lipca 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1466/17 w sprawie ze skargi B. H. i M. J. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 lipca 2018 r. II SA/Wa 1466/17, oddalił skargę B. H. i M. J. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z [...] lipca 2017 r. w przedmiocie przetwarzania danych osobowych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli B. H. i M. J. Zaskarżając wyrok w całości zarzucili mu naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, podczas gdy przy orzekaniu przez Sąd na mocy art. 134 p.p.s.a. w granicach sprawy, bez związania zarzutami skargi, istniały podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia [decyzji] jako wydanego z naruszeniem prawa materialnego polegającym na błędnej wykładni przepisów: 1. art. 5 ust. 1 pkt 4 lit. a - c, art. 17 ust. 8 pkt 2 i ust. 10 pkt 8 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych w zw. z art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych poprzez uznanie, że przetwarzania wrażliwych danych osobowych skarżących i ich córki jest dopuszczalne, podczas gdy przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych mówią jedynie o udzielaniu danych i informacji oraz o sporządzaniu sprawozdań nie wskazując zakresu danych osobowych jakie mają się znaleźć w sprawozdaniach, w szczególności nie wskazując, że chodzi o tzw. sensytywne dane osobowe; 2. art. 5 ust. 1 pkt 4 lit. a - c, art. 17 ust. 8 pkt 2 i ust. 10 pkt 8 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych w zw. z art. 27 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, poprzez uznanie, że na podstawie tych przepisów możliwe jest przetwarzanie danych osobowych skarżących i ich córki przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Przychodnia [...] s.c. i Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] w związku ze sprawowaniem przez organy inspekcji sanitarnej nadzoru nad realizacją obowiązku szczepień oraz egzekucją tego obowiązku, podczas gdy przetwarzanie danych skarżących i ich córki odbywało się z naruszeniem art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych; 3. art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych w zw. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności polegające na bezzasadnym przyjęciu, iż istnieje powszechny obowiązek szczepień oraz że prywatni przedsiębiorcy prowadzący placówki medyczne są zobligowani przekazywać wrażliwe dane osobowe. W oparciu o powyższe skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przeprowadzenie rozprawy, przeprowadzenie dowodu z pisma Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na okoliczność zasadności skargi i podnoszonych zarzutów i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Odniesienie się do zarzutów skargi kasacyjnej wymaga jednak przypomnienia, że B. H. i M. J. złożyli do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych skargę na bezprawne przetwarzanie danych osobowych ich małoletniej córki A. J. przez Wojewodę [...], Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] oraz Z. N. i B. Z. prowadzących działalność gospodarczą jako Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Przychodnia [...] s.c. w [...]. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych odmówił uwzględnienia wniosku twierdząc, że skarżący, jako osoby sprawujące prawną pieczę nad swoją małoletnią córką, nie wykonali w stosunku do niej obowiązku szczepień ochronnych, co uzasadniało przekazanie przez Przychodnię danych osobowych skarżących i ich córki Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu, a ten ostatni, po bezskutecznym wezwaniu do szczepień i upomnieniu, przekazał dane osobowe Wojewodzie, celem egzekucji obowiązku szczepień. Przechodząc do postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów zauważyć na początku należy, że nie zostały one poprawnie zredagowane. Skarga kasacyjna zarzuca bowiem naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 p.p.s.a.), do którego miałoby dojść w wyniku naruszenia prawa materialnego. Pomijając fakt, że podstaw kasacyjnych nie można mieszać, to do ewentualnego uwzględnienie zarzutów materialnych nie mogłoby dojść w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Ponadto art. 134 p.p.s.a. ma dwie jednostki redakcyjne, a skarga kasacyjna i jej uzasadnienie w żaden sposób nie wyjaśnia, o którą z nich chodzi i w jaki sposób mogłoby dojść do naruszenia tego przepisu. Zatem już sama konstrukcja podstaw kasacyjnych mogłaby uzasadniać oddalenie skargi kasacyjnej, jednakże wobec wyraźnie określonych zarzutów naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był się do nich odnieść. Postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 922; dalej: u.o.d.o.). Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2016 r., poz. 1866 ze zm.) osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, a w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią. Za wypełnienie obowiązku szczepień ochronnych córki odpowiadali więc jej rodzice. W świetle art. 23 ust. 1 pkt 2 i 4 u.o.d.o. przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa, a w odniesieniu do podmiotów wykonujących zadania publiczne, także gdy jest niezbędne do wykonania określonych prawem zadań realizowanych dla dobra publicznego. Szczepienia ochronne są realizowane niewątpliwie dla dobra publicznego, gdyż chodzi tu o zdrowie publiczne. W odniesieniu do skarżących kasacyjnie niewątpliwie art. 23 ust. 1 pkt 2 i 4 u.o.d.o. stanowił podstawę do przetwarzania ich danych osobowych w świetle ich obowiązków wynikających z przywołanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a Przychodnia również realizowała swoje obowiązki wynikające z art. 17 ust. 8 tejże ustawy. Natomiast Powiatowy Inspektor Sanitarny i Wojewoda realizowali swoje ustawowe obowiązki wynikające odpowiednio z nadzoru epidemiologicznego (art. 17 ust. 8 pkt 2 ustawy z 5 grudnia 2008 r. i art. 5 ust. 1 pkt 3 oraz art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej) i postępowania egzekucyjnego (zob. art. 6 i art. 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Jeśli zaś chodzi o dane wrażliwe córki skarżących kasacyjnie, do których zalicza się między innymi dane o stanie zdrowia (art. 27 ust. 1 u.o.d.o.), to ich przetwarzanie jest dopuszczalne jeżeli przepis szczególny innej ustawy zezwala na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której dane dotyczą, i stwarza pełne gwarancje ich ochrony (art. 27 ust. 2 pkt 2 u.o.d.o.). Takim przepisem szczególnym jest art. 17 ust. 8 pkt 2 ustawy z 5 grudnia 2008 r., zgodnie z którym osoby przeprowadzające szczepienia ochronne sporządzają sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz sprawozdania ze stanu zaszczepienia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną, które przekazują państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu. Ten ostatni działał natomiast na takich podstawach, jak przedstawiono wyżej. Wzór sprawozdania, o którym mowa w art. 17 ust. 8 pkt 2 i ust. 10 pkt 8 ustawy z 5 grudnia 2008 r., jest natomiast zagadnieniem wtórnym dla samego obowiązku sprawozdania ze stanu zaszczepienia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną. Jeśli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, to zauważyć należy, że w wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r. 47621/13 (Vavřička i inni) Trybunał stwierdził, że ustawowy obowiązek szczepień dzieci nie stanowi naruszenia konwencyjnego prawa do poszanowania życia rodzinnego rodziców i dzieci. Uznał, że jakkolwiek przymus szczepienia wchodzi w zakres stosowania art. 8 Konwencji, to nie stanowi naruszenia prawa do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego. Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Jednakże ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne, zdaniem Trybunału, realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Dalej, krajowe organy władzy dysponują szerokim marginesem uznania w zakresie realizowania swej polityki prozdrowotnej i ochronnej (zob. K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r. 47621/13 LEX/el. 2021). Tak więc i ten ostatni zarzut skargi kasacyjnej nie ma usprawiedliwionych podstaw. Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), wobec braku możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.