III OW 1/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku J.K. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy A. a Dyrektorem Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.K. z dnia 28 lipca 2023 r. wskazać Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organ właściwy w sprawie. J.K. wystąpiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy A. a Dyrektorem Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie "postępowania zalewania budynków, spowodowanego podniesieniem terenu, na zabudowanym rowie na działce sąsiedniej od strony wschodniej oraz związanego przedmiotowo z tą sprawą utrzymania objętego działalnością Gminnej Spółki Wodnej urządzenia melioracji wodnych w miejscowości A. Pierwszy, w obrębie działek o nr ewidencyjnych [...]". Z uzasadnienia wniosku wynika, że J.K. domaga się wskazania organu właściwego do rozpoznania jej wniosku z dnia 28 lipca 2023 r., zawierającego żądanie "o spowodowanie obniżenia ziemi na działce u sąsiadki (...) na rowie, ponieważ jest zablokowany przepływ wody, gdy się nie zmieści w przepuście, co powoduje zalewanie moich budynków (...)". Dyrektor Regionalny Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wniósł o jego oddalenie, wskazując, że brak jest sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Wójtem Gminy A. W jego ocenie, organem właściwym do rozpatrzenia niniejszej sprawy jest Dyrektor Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, który winien podjąć czynności polegających na aktualizacji "Ewidencji melioracji wodnych", poprzez zmniejszenie stanu ewidencji melioracji wodnych w zakresie przedmiotowego rowu położonego w miejscowości A. Z kolei Wójt Gminy A. w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wniósł o wskazanie Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organu właściwego w sprawie. Podkreślił, że z informacji zawartych w protokole z wizji terenowej przeprowadzonej w dniu 11 sierpnia 2023 r. w A. (sporządzonym w dniu 9 sierpnia 2024 r. przez Komisję powołaną zarządzeniem nr 49/2023 Starosty [...], której celem było ustalenie przyczyn i okoliczności podtopień w związku z ulewnymi deszczami oraz wypracowanie działań, które będą zapobiegać lub ograniczać w przyszłości takim podtopieniom) oraz w protokole z wizji w terenie dokonanej w dniu 9 sierpnia 2024 r. (sporządzonym przez Komisję powołaną zarządzeniem nr 54/24 Wójta Gminy A.) wynika, że nie zachodzą przesłanki rozpoznania niniejszej sprawy co do naruszenia stosunków wodnych na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2625 ze zm., dalej w skrócie: "p.w."), wobec czego Wójt Gminy A. nie jest organem właściwym do prowadzenia przedmiotowego postępowania. Wójt zaznaczył, że w tej sprawie działał zgodnie ze wskazaniami zawartymi w postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 września 2023 r. znak: SKO.PW/40/20/2023 oraz oczekiwał na powyższe stanowisko Komisji powołanej przez Starostę [...]. Dopiero uzyskanie tych informacji umożliwiło podjęcie dalszych działań zmierzających do ustalenia organu właściwego do prowadzenia sprawy, w której J.K. niejednokrotnie wskazywała, że powodem zalewania budynków będących jej własnością jest wywyższenie terenu na zabudowanym rowie melioracyjnym na odcinku przebiegającym pomiędzy działkami nr: [...] na sąsiedniej posesji, co jest związane z niewłaściwym utrzymywaniem urządzenia melioracji wodnych. W rozpoznawanej sprawie sytuacja dotyczy zatem urządzenia wodnego (rowu melioracyjnego), a nie bezpośrednio naruszenia stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 p.w. Zgodnie natomiast z art. 205 p.w., utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy – do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. Jeżeli zaś obowiązek, o którym mowa w art. 205 p.w., nie jest wykonywany, właściwy organ Wód Polskich ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntów, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania (art. 206 p.w.). Norma określona w art. 206 p.w. dotyczy zatem sytuacji, w której organ nakłada obowiązki związane z utrzymaniem urządzeń melioracji wodnych. Organem tym, zgodnie z art. 240 ust. 3 pkt 1 lit. a p.w., jest właściwy miejscowo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej, a więc w okolicznościach tej sprawy Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. i art. 22 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572), należy rozumieć sytuację, w której organ jednostki samorządu terytorialnego oraz organ administracji rządowej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu sprowadza się do wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy. Z wnioskiem o rozpatrzenie sporu przez sąd administracyjny może wystąpić strona (art. 22 § 3 pkt 1 k.p.a.). Stosownie do art. 15 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest sądem właściwym do rozstrzygania sporów kompetencyjnych. W tych sprawach stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Spory rozstrzyga na wniosek postanowieniem przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem kompetencyjnym negatywnym, bowiem ani Wójt Gminy A., ani Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, nie uważa się za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku J.K. z dnia 28 lipca 2023 r. Przedmiotowy spór kompetencyjny sprowadza się w istocie do rozstrzygnięcia, czy powyższy wniosek J.K. powinien zostać rozpoznany w trybie art. 206 p.w., czy też w trybie art. 234 ust. 3 p.w. Zgodnie z art. 205 p.w., utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy – do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. W świetle zaś art. 206 p.w., jeżeli obowiązek, o którym mowa w art. 205, nie jest wykonywany, właściwy organ Wód Polskich ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntów, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania. Natomiast zgodnie z art. 234 ust. 3 p.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Zauważyć należy, iż hipotezy norm dekodowanych z przepisów art. 206 i art. 234 p.w. są różne. Norma z art. 206 p.w. stanowi podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu Wód Polskich w sytuacji nienależytego utrzymywania urządzeń melioracji wodnych, natomiast przepis art. 234 ust. 3 p.w. ma zastosowanie wtedy, gdy właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie. W okolicznościach niniejszej sprawy należy zgodzić się ze stanowiskiem Wójta Gminy A. – które nie jest kwestionowane przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – że z informacji zawartych w protokołach z wizji terenowych przeprowadzonych w A. w dniu 11 sierpnia 2023 r. oraz w dniu 9 sierpnia 2024 r. wynika, że nie zachodzą przesłanki rozpoznania przedmiotowej w zakresie naruszenia stosunków wodnych na podstawie art. 234 ust. 3 p.w., wobec czego Wójt Gminy A. nie jest organem właściwym do prowadzenia postępowania wszczętego wnioskiem J.K. z dnia 28 lipca 2023 r. Z akt sprawy wynika, że J.K. niejednokrotnie wskazywała, że powodem zalewania należących do niej budynków jest wywyższenie terenu na zabudowanym rowie melioracyjnym na odcinku przebiegającym pomiędzy działkami nr: [...] na sąsiedniej posesji, co jest związane z niewłaściwym utrzymywaniem urządzenia melioracji wodnych. W okolicznościach tej sprawy chodzi zatem o sytuację, która dotyczy urządzenia melioracji wodnych. Przedmiotowe urządzenie, jakim jest rów melioracyjny znajdujący się na wskazanych działkach, objęty jest działalnością Gminnej Spółki Wodnej w A., a zatem utrzymywanie w/w urządzenia melioracji wodnych należy do tej Spółki. W konsekwencji zastosowanie w tej sprawie będzie miał przepis art. 206 p.w., zaś organem właściwym do załatwienia wniosku J.K. z dnia 28 lipca 2023 r. będzie – zgodnie z art. 240 ust. 3 pkt 1 lit. a p.w. – właściwy miejscowo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej, a więc w tym przypadku Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Należy jednocześnie zauważyć, iż powołane przez ten organ w odpowiedzi na wniosek argumenty w zakresie stwierdzenia, że przedmiotowy rów melioracyjny przebiega przez teren, który obecnie jest silnie zurbanizowany, a zabudowa sąsiednich nieruchomości do rowu spowodowała, że urządzenie melioracji wodnych utraciło swoją pierwotną funkcję – nie mają wpływu na kwestię jego właściwości w tej sprawie i na obowiązek wydania decyzji we wskazanym trybie, a jedynie mogą one mieć wpływ na ewentualny rodzaj wydanego rzez niego rozstrzygnięcia. Na właściwość Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w niniejszej sprawie nie wpływa również zwrócenie się przez ten organ do Dyrektora Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie o podjęcie czynności polegających na aktualizacji "Ewidencji melioracji wodnych", poprzez zmniejszenie stanu ewidencji melioracji wodnych w zakresie w/w rowu położonego w miejscowości A., bowiem fakt ten nie powoduje, że Dyrektor Zarządu Zlewni w [...], poprzez ewentualne rozstrzygnięcie tej kwestii wpadkowej, staje się organem właściwym do załatwienia wniosku J.K. z dnia 28 lipca 2023 r. Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., wskazał Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organ właściwy w sprawie.