III OW 18/25

PostanowienieNaczelny Sąd Administracyjny2025-05-27

Skład orzekający: Sędzia NSA Teresa Zyglewska, Sędzia NSA Piotr Korzeniowski, Sędzia del. WSA Arkadiusz Windak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Kto jest właściwy do rozpoznania sprawy usunięcia drzew bez zezwolenia z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, w szczególności w kontekście nałożenia kary pieniężnej?
Ratio decidendi
Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków jest organem właściwym do rozpoznania sprawy usunięcia drzew bez zezwolenia z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, w tym do nałożenia kary pieniężnej. Wynika to z przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, które przyznają konserwatorowi kompetencje w zakresie zezwoleń na prace przy zabytkach, w tym usuwanie zieleni na terenach zabytkowych, oraz do nakładania kar pieniężnych za działania bez wymaganego pozwolenia.
Stan faktyczny
Zarząd Dzielnicy Wilanów wystąpił do NSA z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego z Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w sprawie usunięcia 9 drzew bez zezwolenia z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków. Zarząd uważał, że właściwy do nałożenia kary jest Wojewódzki Konserwator, podczas gdy Konserwator wnosił o wskazanie Prezydenta m.st. Warszawy jako właściwego. Spór dotyczył interpretacji przepisów dotyczących właściwości organów w przypadku wycinki drzew na terenach zabytkowych.
Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jako organ właściwy w sprawie usunięcia drzew bez zezwolenia z terenu wpisanego do rejestru zabytków.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędzia del. WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Zarządu Dzielnicy Wilanów Miasta Stołecznego Warszawy o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Zarządem Dzielnicy Wilanów Miasta Stołecznego Warszawy a Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy usunięcia drzew bez zezwolenia z terenu wpisanego do rejestru zabytków postanawia: wskazać Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jako organ właściwy w sprawie. . Pismem z 24 lutego 2025 r. Zarząd Dzielnicy Wilanów Miasta Stołecznego Warszawy (dalej: Zarząd, wnioskodawca) wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków (dalej: Wojewódzki Konserwator) poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy przekazanej do Zarządu przez Wojewódzkiego Konserwatora w dniu 6 lutego 2025 r., w części dotyczącej usunięcia bez wymaganego zezwolenia 9 sztuk drzew (żywotników zachodnich) z terenu nieruchomości położonej przy ul. [...] w W., oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] z obrębu [...], wpisanej do rejestru zabytków pod nr [...], decyzją ze stycznia 1973 r., jako założenie pałacowo-ogrodowe w W. W ocenie Zarządu organem właściwym do wymierzenia kary pieniężnej nałożonej w drodze decyzji w przedmiocie usunięcia drzew bez wymaganego pozwolenia z terenu ww. nieruchomości jest Wojewódzki Konserwator, gdyż zastosowanie znajdzie tu art. 25 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 107d ust. 1 i 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Na potwierdzenie zajętego stanowiska powołano liczne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na wniosek Wojewódzki Konserwator wniósł o wskazanie Prezydenta m.st. Warszawy jako organu właściwego w sprawie nałożenia na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody kary na usunięcie 9 drzew z terenu nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. bez wymaganego zezwolenia. Na wstępie zauważono, że organem, którego dotyczy spór kompetencyjny jest Prezydent m.st. Warszawy, a nie jak podnosi się we wniosku - Zarząd Dzielnicy Wilanów m.st. Warszawy. Zarząd dzielnicy nie jest organem m.st. Warszawy, gdyż organy jednostki pomocniczej gminy nie są jej organami, a działania, które powinny być zdaniem Wojewódzkiego Konserwatora podjęte w reakcji na usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia nie są działaniami własnymi Zarządu Dzielnicy, a zadaniami Prezydenta m.st. Warszawy, który przy ich realizacji posługiwać się może jednostką pomocniczą. Następnie zwrócono uwagę na to, że nadal obowiązują dwa systemy uzyskania decyzji administracyjnej uprawniającej do usunięcia drzewa w sytuacji, w której drzewo to rośnie na terenie wpisanym do rejestru zabytków jako ogród, park, czy inna forma zaprojektowanej zieleni. W związku z wolą ustawodawcy w takich przypadkach należy uzyskać dwie decyzje, nie ma bowiem żadnego przepisu w ustawie o ochronie przyrody, który by wyłączał obowiązek uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 83a ust. i w razie wydania przez konserwatora zabytków pozwolenia na usunięcie tego drzewa na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a także nie ma w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami żadnego przepisu, który by wyłączał obowiązek uzyskania pozwolenia, o którym mowa w art. 36 ust. 1 w razie wydania przez konserwatora zabytków zezwolenia, o którym mowa w art. 83a ust. 1 ustawy o ochronie przyrody na usunięcie tego drzewa. Wojewódzki Konserwator wskazał, że poza sporem jest także to, iż posiada on instrumenty mogące stanowić reakcję na usunięcie drzewa bez wymaganego pozwolenia konserwatorskiego z terenu wpisanego do rejestru zabytków ogrodu, parku, czy innej formy zaprojektowanej zieleni. Mowa tu o instrumentach naprawczo- sankcyjnych tj. o możliwości wydania decyzji, o której mowa w art. 45 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (lub zastosowania art. 43 oraz art. 44 w sytuacji, w której prace nie są jeszcze zakończone), jak i o charakterze sankcji pieniężnej tj. o możliwości wydania decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 107d ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami na prowadzenie działań bez wymaganego pozwolenia konserwatorskiego. Z tychże instrumentów Wojewódzki Konserwator w omawianym przypadku zamierza skorzystać. Są to jednak środki reakcji konserwatorskiej na usunięcie drzewa bez pozwolenia konserwatorskiego, czyli w reakcji na działanie, które traktowane jest jako mogące mieć wpływ na wygląd lub substancję zabytku. Zauważono, że w sprawie niniejszej jednak, jak i w piśmie Wojewódzkiego Konserwatora z 24 stycznia 2025 r. nie o te instytucje się rozchodzi, gdyż chodzi o możliwość wszczęcia postępowania i wydania decyzji w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia (przyrodniczego), o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody tj. reakcji na usunięcie drzewa postrzegane jako ingerencja w przyrodę żywą. Bezspornie bowiem, Wojewódzki Konserwator nie posiada w swoich kompetencjach instrumentu stanowiącego reakcję na usunięcie drzewa jako działania mogącego mieć wpływ na przyrodę. Kwestią wymagającą jednoznacznego rozstrzygnięcia jest to, czy w sytuacji, w której doszło do usunięcia drzew lub drzewa bez wymaganego pozwolenia konserwatorskiego, jak i bez zezwolenia przyrodniczego (czyli w sytuacji jak niniejsza), obok decyzji jak wyżej wydawanych w oparciu o ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, może być także wydana decyzja, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy zachodzi rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej w odniesieniu do rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy, czyli gdy mamy do czynienia z tożsamą sprawą, którą zajmują się co najmniej dwa organy. Spór ten może mieć wymiar pozytywny lub negatywny. W pierwszym przypadku oba organy twierdzą, że są właściwe do załatwienia sprawy. W drugim żaden z organów, do którego trafiła sprawa, nie uważa się za właściwy. W niniejszej sprawie wystąpił spór negatywny bowiem zarówno Zarząd Dzielnicy Wilanów m.st. Warszawy, jak i Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków uważają, że nie są właściwi do rozpoznania sprawy usunięcia bez zezwolenia drzew z terenu nieruchomości leżącej w obszarze objętym ochroną konserwatora zabytków. Stosownie do art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2024 r., poz. 1478 ze zm.; dalej: ustawa o ochronie przyrody) zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w przypadku gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków - wojewódzki konserwator zabytków. Z przepisu tego wynika, że pozwolenia wydanego przez wskazane tam organy wymaga czynność usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości (wójt, burmistrz, prezydent miasta) lub z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków (wojewódzki konserwator zabytków). Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572; dalej: k.p.a.) organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania. Takimi przepisami będą przepisy ustaw szczególnych wskazujących na kompetencję danego organu do załatwienia danego rodzaju sprawy z uwagi na jej przedmiot i ustalony stan faktyczny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, właściwym do dalszego prowadzenia ww. sprawy będzie Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków. Zgodnie z obowiązującym aktualnie przepisem art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024 r., poz. 1292; dalej: ustawa o ochronie zabytków) pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga: 1) prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru, w tym prac polegających na usunięciu drzewa lub krzewu z nieruchomości lub jej części będącej wpisanym do rejestru parkiem, ogrodem lub inną formą zaprojektowanej zieleni; 2) wykonywanie robót budowlanych w otoczeniu zabytku; 3) prowadzenie badań konserwatorskich zabytku wpisanego do rejestru; 4) prowadzenie badań architektonicznych zabytku wpisanego do rejestru; 5) prowadzenie badań archeologicznych; 6) przemieszczanie zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru; 7) trwałe przeniesienie zabytku ruchomego wpisanego do rejestru, z naruszeniem ustalonego tradycją wystroju wnętrza, w którym zabytek ten się znajduje; 8) dokonywanie podziału zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru; 9) zmiana przeznaczenia zabytku wpisanego do rejestru lub sposobu korzystania z tego zabytku; 10) umieszczanie na zabytku wpisanym do rejestru: urządzeń technicznych, tablic reklamowych lub urządzeń reklamowych w rozumieniu art. 2 pkt 16b i 16c ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2024 r., poz. 1130) oraz napisów, z zastrzeżeniem art. 12 ust. 1; 11) podejmowanie innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru, z wyłączeniem działań polegających na usuwaniu drzew lub krzewów z terenu nieruchomości lub jej części niebędącej wpisanym do rejestru parkiem, ogrodem albo inną formą zaprojektowanej zieleni; 12) poszukiwanie ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych, w tym zabytków archeologicznych, przy użyciu wszelkiego rodzaju urządzeń elektronicznych i technicznych oraz sprzętu do nurkowania. Przepis powyższy wskazuje na szczególną kompetencję wojewódzkiego konserwatora zabytków w odniesieniu do usunięcia drzewa lub krzewu z nieruchomości lub jej części będącej wpisanym do rejestru parkiem, ogrodem lub inną formą zaprojektowanej zieleni (pkt 1). Czyli usunięcie drzewa będzie wymagało zgody konserwatora, gdy nieruchomość, na której ono rosło, była wpisanym do rejestru parkiem, ogrodem lub inną formą zaprojektowanej zieleni. Ta ochrona konserwatorska ma dotyczyć wpisanego do rejestru parku, ogrodu czy innej formy zaprojektowanej zieleni. W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 19 października 2015 r., sygn. II OPS 3/15 (ONSAiWSA 2016 r., nr 2, poz. 17) NSA stwierdził, że: "O właściwości wojewódzkiego konserwatora zabytków w sprawie usunięcia drzewa lub krzewu przesądza to, czy drzewo lub krzew którego dotyczy wniosek znajduje się na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, a nie to czy poszczególny składnik przyrody (drzewo, krzew) został wpisany do rejestru zabytków. W przepisie art. 83a ust. 1 ustawy o ochronie przyrody nie posłużono się określeniem "drzewa lub krzewy wpisane do rejestru zabytków", lecz "drzewa lub krzewy z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków". Ustawodawca nie uzależnia zatem właściwości rzeczowej wojewódzkiego konserwatora zabytków od tego, czy drzewo (krzew) zostało wpisane do rejestru zabytków, w szczególności nie wskazuje, że musi odznaczać się ono tymi samymi cechami co chronione prawem zabytki. Oznacza to, że wojewódzki konserwator zabytków powinien rozpatrzyć wniosek o usunięcie drzewa (krzewu), bez względu na to, czy drzewo lub krzew przedstawia jakiekolwiek wartości historyczne, artystyczne lub naukowe, istotne znaczenie ma natomiast to, czy znajduje się na terenie takiej nieruchomości, która objęta jest ochroną konserwatorską". Ustawodawca, ustalając właściwość organu ochrony zabytków w sprawach dotyczących wycięcia drzew (krzewów) z terenu nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków, miał na celu zapewnienie temu organowi kontroli nad wszelkimi aspektami gospodarki zabytkiem nieruchomym, w tym kontrolę nad zmianami dokonywanymi przy takim zabytku lub na jego obszarze. Istotnym elementem jest wyeliminowanie konieczności wydawania zezwoleń w odniesieniu do tego samego terenu i tego samego obiektu przez dwa odrębne od siebie organy administracji publicznej. Usunięcie drzewa (krzewu) z terenu układu urbanistycznego, ruralistycznego albo zespołu budynków stanowi ingerencję w te założenia przestrzenne i wpływa na ich kształt. Konieczne jest zatem dokonanie oceny, czy taka ingerencja jest dopuszczalna. Z tych względów art. 83a ust. 1 ustawy o ochronie przyrody porządkuje sprawy zezwoleń na usunięcie drzew z terenu zabytkowego, powierzając właściwość do rozstrzygania wniosków wyłącznie jednemu organowi - wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków. Pozwala to na skuteczną ochronę zabytku nieruchomego w kontekście oceny zagrożeń jakie może wywoływać usunięcie poszczególnych elementów (wycięcie drzew lub krzewów) składających się na zabytek. To organy konserwatorskie jako wyspecjalizowane służby państwowe w zakresie ochrony zabytków powinny decydować, czy usunięcie drzewa (krzewu) ma wpływ na układ urbanistyczny, ruralistyczny czy zespół budynków. Jedynie służby konserwatorskie mogą dokonać oceny, czy i w jakim stopniu zamierzona wycinka drzew (krzewów) stanowi zagrożenie dla zabytku jako całości, bez szkody dla jego wartości. Ochrona tego rodzaju zabytków nieruchomych nie może być rozważana w oderwaniu od znajdującej się w ich otoczeniu zieleni, która w istocie stanowi część składową zabytku nieruchomego będącego układem lub zespołem. Nie oznacza to jednocześnie traktowania każdego drzewa (krzewu), znajdujących się na terenie założenia urbanistycznego, ruralistycznego czy zespołu budynków jako wpisanego do rejestru zabytków. Mając powyższe względy na uwadze należy uznać, że wpis do rejestru historycznego układu urbanistycznego, ruralistycznego lub historycznego zespołu budowlanego jest w świetle ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wystarczającym dla przyjęcia, że dokonywanie na jego obszarze wycinki drzew lub krzewów wymaga uzyskania zezwolenia właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków". Sądy administracyjne są związane tą uchwałą na mocy art. 269 § 1 p.p.s.a. i mają obowiązek ustalać właściwość organów do wydawania zezwoleń na usunięcie drzewa lub krzewu zgodnie z przyjętą w niej aktualną interpretacją art. 83a ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, co wpływa na ustalenie właściwości organów do wydania decyzji na podstawie art. 107d ust. 1 i 5 w zw. z art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków. W sprawie bezspornym jest, że teren, na którym dokonano wycinki spornych drzew znajduje się w strefie ścisłej ochrony konserwatorskiej, wpisany jest bowiem do rejestru zabytków pod nr [...]. Obowiązujący od 18 stycznia 2018 r. stan prawny wyeliminował poprzedni, w którym funkcjonowały dwa systemy uzyskania decyzji administracyjnych uprawniających posiadacza nieruchomości do dokonywania cięć w drzewostanie. Pierwszy oparty na przepisach ustawy o ochronie przyrody, która kompleksowo reguluje usuwanie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości lub jej części nie wpisanej do rejestru zabytków. Komplementarne przepisy zawierała ustawa o ochronie zabytków, która obejmowała unormowania dotyczące usuwania drzew lub krzewów z terenu nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków. Jak wynika z uzasadnienia nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 24 listopada 2017 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o ochronie przyrody (Dz.U. z 2018 r., poz.10), która weszła w życie w dniu 18 stycznia 2018 r., intencją ustawodawcy było połączenie obu systemów, w ten sposób, aby usuwanie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków podlegało przepisom ustawy o ochronie przyrody, która w przeciwieństwie do ustawy o ochronie zabytków jest regulacją kompleksową zawierającą postanowienia dotyczące opłat i kar administracyjnych za wycinkę, dokonywania nasadzeń zastępczych oraz katalog odstępstw określający przypadki, w ramach których usunięcie drzewa lub krzewu nie wymaga zgody organu administracji publicznej. W wyniku wprowadzonych zmian wycinka drzew lub krzewów z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków odbywać się będzie na podstawie zezwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wydawanego na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody. Z wyjątkiem usunięcia drzewa lub krzewu z nieruchomości lub jej części będącej wpisanym do rejestru parkiem, ogrodem lub inną formą zaprojektowanej zieleni, nie będzie wymagała dodatkowego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wydawanego na podstawie przepisów ustawy o ochronie zabytków (vide uzasadnienie do projektu ustawy). Zamysł ustawodawcy był zatem taki, aby pozostawić w gestii konserwatora zabytków zarówno pozwolenie na wycięcie drzewa z obszaru objętego ochroną konserwatorską na podstawie przepisów o ochronie przyrody oraz pozwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości lub jej części o szczególnym charakterze tj. będącej wpisanym do rejestru parkiem, ogrodem lub inną formą zaprojektowanej zieleni na podstawie przepisów ustawy o ochronie zabytków. Temu służyła zmiana art. 83a ust. 1 ustawy o ochronie przyrody dokonana ustawą z dnia 24 listopada 2017 r. Wobec tego wystarczy ustalić, czy wycinka drzew dotyczy obszaru chronionego lub tego szczególnego obszaru objętego formą ochrony konserwatorskiej aby wiedzieć który organ jest właściwy do wydania stosownego pozwolenia. Należy także zauważyć, że wolą ustawodawcy było, aby zmienianym brzmieniem art. 36 w ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków doprecyzowane zostało, że pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga prowadzenie prac polegających na usunięciu drzewa lub krzewu z nieruchomości lub jej części będącej wpisanym do rejestru parkiem, ogrodem lub inną formą zaprojektowanej zieleni. Natomiast w zmienianym pkt 11 ww. przepisu, który określa wymóg uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na podejmowanie innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru, wyłączone zostało jego zastosowanie do usuwania drzew lub krzewów z nieruchomości. Powyższe zmiany legislacyjne wprowadziły jednoznaczny rozdział kompetencji pomiędzy wójtem, burmistrzem, prezydentem miasta a organem ochrony konserwatorskiej w zakresie wydawania zezwoleń na wycinkę drzew (art. 83a ust. 1 ustawy o ochronie przyrody). Nie ulega wątpliwości, że wycięte bez zezwolenia drzewa znajdowały się na terenie podlegającym ochronie konserwatorskiej tj. w obrębie założenia pałacowo-ogrodowego w Wilanowie, przy ul. [...] w W. Zatem to Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków jest zobowiązany do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa z obszaru podlegającego ochronie z jednej strony na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków z drugiej strony na podstawie art. 83a ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Zauważyć również należy, że za podejmowanie działań bez wymaganego prawem pozwolenia właściwego organu ustawodawca przewidział sankcję. W myśl art. 107d ust. 1 ustawy o ochronie zabytków kto bez pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków podejmuje działania, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1-5, podlega karze pieniężnej w wysokości od 500 do 500 000 zł. Karę tą nakłada w drodze decyzji organ ochrony zabytków, który wydał pozwolenie bądź był właściwy do wydania pozwolenia (ust. 5). Wobec powyższego w sytuacji, kiedy nie zostało wydane pozwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków na wycinkę drzew zlokalizowanych na obszarze chronionym a było ono wymagane, to wojewódzki konserwator zabytków na podstawie art. 107d ust. 1 i ust. 5 ustawy o ochronie zabytków będzie zobowiązany wszcząć z urzędu i prowadzić postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej za podejmowanie działań bez pozwolenia tego organu, w tym przypadku za wycinkę drzew z obszaru ochrony konserwatorskiej. W związku z powyższym organem właściwym do rozpoznania sprawy usunięcia drzew bez wymaganego zezwolenia z terenu objętego ochroną konserwatorską, jest Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, gdyż zastosowanie znajdzie art. 36 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 107d ust. 1 i 5 ustawy o ochronie zabytków. Jednocześnie odnosząc się do twierdzeń zawartych w odpowiedzi na wniosek dotyczących organu, którego dotyczy spór wskazać należy, że zgodnie z art. 39 ust. 4 ustawy z dnia z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2024 r., poz. 1465 ze zm.), do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej rada gminy może upoważnić również organ wykonawczy jednostki pomocniczej oraz organy jednostek i podmiotów, o których mowa w art. 9 ust. 1. W myśl § 9 pkt 2 uchwały Nr XLVI/1422/2008 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st. Warszawy (Mazow. z 2008 r. Nr 220, poz. 9485; zm.: Mazow. z 2010 r. Nr 203, poz. 6025 oraz z 2014 r. poz. 10376), zakresie zieleni przekazuje się dzielnicom do wykonywania następujące zadania i kompetencje (...) wydawanie zezwoleń na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości, z wyłączeniem terenu nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków oraz ustalanie wysokości, naliczanie i pobieranie opłat za usunięcie drzew lub krzewów oraz ich odprowadzanie na rachunek dochodów m.st. Warszawy. Zarząd Dzielnicy Wilanów m.st. Warszawy jako organ wykonawczy jednostki pomocniczej jest upoważniony do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej w imieniu organu stanowiącego. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i art. 15 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło