III OW 2/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Starostą [...], a Marszałkiem Województwa [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy dotyczącej uciążliwości akustycznych w rejonie [...] postanawia: wskazać Marszałka Województwa [...] jako organ właściwy w sprawie. Wnioskiem z dnia 7 stycznia 2026 r. (data prezentaty NSA) Starosta Powiatu [...] (dalej także jako: "Starosta", "Starosta Powiatu", "wnioskodawca"), na podstawie art. 22 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691; dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") w zw. z art. 378 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 647; dalej jako: "p.o.ś.") wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Marszałkiem Województwa [...] (dalej także jako: "Marszałek", "Marszałek Województwa"), a Starostą Powiatu przez wskazanie Marszałka Województwa jako organu właściwego do załatwienia sprawy dotyczącej uciążliwości akustycznych w rejonie [...]. W odpowiedzi na wniosek, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, Marszałek Województwa wniósł o wskazanie Starosty Powiatu jako organu właściwego do rozpoznania przedmiotowej sprawy. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Delegatura w [...] (dalej także jako: "WIOŚ") pismem z dnia 20 lutego 2025 r. przekazał pismo Marszałka Województwa z dnia 14 lutego 2025 r. w sprawie przeprowadzenia kontroli oraz pomiarów hałasu emitowanego przez lokomotywy [...] oraz przedsiębiorstwo [...] w związku z interwencją poselską z dnia 31 stycznia 2025 r., dotyczącą uciążliwości akustycznych pochodzących w terenów kolejowych w rejonie [...]. Starosta ustalił, że terenom kolejowym w rejonie [...] odpowiadają działki o nr ew. [...] i [...] położone w obrębie ewidencyjnym [...]. Tereny na których znajdują się spółki tj.: [...] oraz [...], to tereny zamknięte (wypisy z rejestru gruntów). Zgodnie z art. 378 ust. 2 p.o.ś., Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska jest właściwy w sprawach przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zamkniętych ustalonych przez Ministra Obrony Narodowej. Starosta pismem z dnia 3 marca 2025 r. przekazał sprawę Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w [...] (dalej także jako: "RDOŚ"). RDOŚ w piśmie z dnia 10 marca 2025 r. wskazał, że nie jest organem właściwym w sprawie, ponieważ, teren na którym miałaby zostać przeprowadzona kontrola oraz pomiary hałasu, nie jest terenem zamkniętym utworzonym przez Ministra Obrony Narodowej. Na terenie Gminy [...] brak jest takich terenów. Teren ul. [...] został zakwalifikowany jako teren zamknięty decyzją nr 14 Ministra Infrastruktury z dnia 18.09.2020 r., w sprawie ustalenia terenów zamkniętych, przez które przebiegają linie kolejowe dla Województwa [...]. Marszałek Województwa pismem z dnia 18 marca 2025 r. przekazał Staroście sprawę dotyczącą uciążliwości akustycznych w rejonie [...], jako organowi właściwemu do jej rozpatrzenia. W piśmie wskazał, że zgodnie z art. 378 ust. 1 p.o.ś. organem właściwym do rozpatrzenia sprawy oraz ewentualnego obowiązku ograniczenia emisji hałasu jest Starosta, ponieważ hałas nie dotyczy eksploatacji torów kolejowych, lecz działalności zakładów kolejowych prowadzonych na dzierżawionych terenach. Starosta powziął informację, że właścicielem przedmiotowego terenu jest Skarb Państwa, zaś użytkownikiem wieczystym jest spółka [...]. Zawiadomieniami z dnia 12 czerwca 2025 r. poinformowano spółki [...] oraz [...] o zamiarze wszczęcia kontroli. Starostwo w dniu 8 lipca 2025 r. przeprowadziło kontrolę ww. przedsiębiorców, tj.: [...], zakład w [...] przy ul. [...] oraz [...], zakład przy ul. [...] w [...]. Na podstawie danych i informacji uzyskanych w czasie kontroli przedsiębiorców ustalono, że [...] nie dzierżawi hal remontowych. Dzierżawi 1 tor od [...]. Tor ten znajduje się około 30 m od zabudowy mieszkaniowej. Ponadto pracownik [...], oświadczył, że hale remontowe dzierżawione są przez firmę [...]. Spółka [...] prowadzi działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu prac manewrowych na wydzierżawionych torach odstawczych od [...]. Dzierżawione tory wykorzystywane są wyłącznie do odstawiania wagonów próżnych. Działalność nie jest prowadzona na skrajnym torze, który prowadzi do warsztatów naprawczych. Na dzierżawionych torach nie są prowadzone żadne prace naprawcze wagonów. Ponadto podczas kontroli ustalono, że WIOŚ przeprowadził w dniach 28 i 29 października 2020 r. pozaplanowe pomiary hałasu emitowanego do środowiska, na terenie przy ul. [...] z uwagi na interwencje mieszkanki miejscowości [...]. Na podstawie przeprowadzonych pomiarów hałasu stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu w porze dziennej w jednym z dwóch punktów pomiarowych oraz w porze nocnej w dwóch punktach pomiarowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 4 p.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spory o właściwość i kompetencyjne, do rozpoznania których właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., dotyczą indywidualnych spraw administracyjnych rozstrzyganych przez organy administracji w drodze decyzji lub postanowień, a także spraw, w których organy administracji podejmują inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Dla powstania sporu istotne jest istnienie toczącego się postępowania administracyjnego, na którego tle powstał dany spór lub żądanie wszczęcia takiego postępowania. W przypadku sporów negatywnych postępowanie takie powinno być już wszczęte przez wniosek uprawnionej strony bądź innego podmiotu, który przypisuje sobie taką cechę. Sytuacja taka zachodzi również wówczas, gdy organ dokona wszczęcia postępowania z urzędu, a następnie powziąwszy wątpliwości co do swojej właściwości, wda się w spór z innym organem. Zgodnie z art. 115a ust. 1 p.o.ś., w przypadku stwierdzenia przez organ ochrony środowiska, na podstawie pomiarów własnych lub pomiarów podmiotu obowiązanego do ich prowadzenia, że poza zakładem, w wyniku jego działalności, są przekroczone dopuszczalne poziomy hałasu, organ ten wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu. Za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu uważa się przekroczenie wskaźnika hałasu LAeq D lub LAeq N. Jeżeli jednak hałas powstaje w związku z eksploatacją dróg, linii kolejowych, linii tramwajowych, kolei linowych, portów oraz lotnisk lub z działalnością osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą, decyzji, o której mowa w art. 115a ust. 1, nie wydaje się (art. 115a ust. 2 p.o.ś.). Zgodnie z art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. z dnia 2 kwietnia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 697; dalej jako: "ustawa o transporcie kolejowym"), linia kolejowa to wyznaczona przez zarządcę infrastruktury droga kolejowa przystosowana do prowadzenia ruchu pociągów, zaś w myśl art. 4 pkt 1a ww. ustawy, droga kolejowa to tor kolejowy albo tory kolejowe wraz z elementami wymienionymi w pkt 2-12 załącznika nr 1 do ustawy, o ile są z nimi funkcjonalnie połączone, niezależnie od tego, czy zarządza nimi ten sam podmiot. Ogólna właściwość organów ochrony środowiska została uregulowana w art. 378 ust. 1 p.o.ś., z którego wynika, że organem ochrony środowiska właściwym między innymi w sprawach decyzji z art. 115a ustawy Prawo ochrony środowiska, jest starosta. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 378 ust. 2a pkt 1, który stanowi, że marszałek województwa jest właściwy między innymi w sprawach przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zakładów, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2023 r., poz. 1094 ze zm.; dalej jako: "ustawa ocenowa"). Do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się linie kolejowe wchodzące w skład infrastruktury transportu kolejowego transeuropejskiej sieci transportowej, o której mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1315/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej i uchylającym decyzję nr 661/2010/UE (Dz. Urz. UE L 348 z 20.12.2013, str. 1, z późn. zm.) – § 2 ust. 1 pkt 29 rozporządzenia. Natomiast linie kolejowe inne niż wymienione w § 2 ust. 1 pkt 29, urządzenia do przeładunku w transporcie intermodalnym, mosty, wiadukty lub tunele liniowe w ciągu dróg kolejowych oraz bocznice co najmniej z jednym torem kolejowym o długości użytecznej powyżej 1 km, są przedsięwzięciami potencjalnie znacząco oddziałującymi na środowisko (§ 3 ust. 1 pkt 60 rozporządzenia). Zgodnie jednak z powołanym wyżej art. 378 ust. 2a pkt 1 p.o.ś., o właściwości marszałka województwa nie decyduje jednak to, czy dane przedsięwzięcie jest przedsięwzięciem zawsze znacząco oddziałującym na środowisko, ale to czy jest przedsięwzięciem na terenie zakładu, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. Jednocześnie zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1315/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej i uchylającym decyzję nr 661/2010/UE (Dz. Urz. UE L 348 z 20.12.2013, str. 1, z późn. zm.), infrastruktura transportu kolejowego składa się w szczególności z m.in.: linii kolejowych, w tym: torów; rozjazdów; przejazdów kolejowych; bocznic; tuneli; mostów oraz infrastruktury łagodzącej wpływ na środowisko. Dla ustalenia właściwości marszałka województwa na podstawie art. 378 ust. 2a pkt 1 p.o.ś. nie jest w ogóle konieczne, żeby dane przedsięwzięcie było przedsięwzięciem znacząco oddziałującym na środowisko, ale jego realizacja lub eksploatacja na terenie zakładu (w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś.), który jest przedsięwzięciem zawsze znacząco oddziałującym na środowisko. Wobec powyższego skoro linie kolejowe jako budowle niebędące urządzeniem technicznym spełniają przesłanki by zakwalifikować je jako instalacje, a do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zaliczają się m.in. linie kolejowe wchodzące w skład infrastruktury transportu kolejowego transeuropejskiej sieci transportowej, to w świetle art. 378 ust. 2a p.o.ś. marszałek województwa będzie organem właściwym w przedmiotowej sprawie. Z tych względów, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Marszałka Województwa [...] jako organ właściwy w sprawie.