III OW 54/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.), Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Sędzia WSA (del.) Tadeusz Kiełkowski, po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w G. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w G. a Prezydentem Miasta G. przez wskazanie organu właściwego w sprawie usunięcia odpadów postanawia wskazać Prezydenta Miasta G. jako organ właściwy w sprawie. W piśmie z 5 czerwca 2023 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w G. (dalej: "RDOŚ", "Dyrektor") złożył wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Prezydentem Miasta G. (dalej: "Prezydent") przez wskazanie Prezydenta jako organu właściwego w sprawie usunięcia odpadów. W uzasadnieniu wniosku RDOŚ wskazał, że Prezydent podejmując wstępne czynności wyjaśniające przeprowadził oględziny na należącym do Gminy Miasta G. terenie działki nr [...] obręb [...], podczas których stwierdził obecność m.in. pojedynczych fragmentów gruzu. Otrzymał również wyjaśnienia właścicieli działki nr [...] obręb [...] oraz uzupełnienie wcześniej przedstawionego stanowiska właściciela działki nr [...] obręb [...]. Pismem z 26 czerwca 2024 r. Prezydent przekazał sprawę RDOŚ, powołując się na art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1587 ze zm.; dalej: "u.o.", "ustawa o odpadach"). Zdaniem Dyrektora, wykładnia przepisu art. 26 ust. 3 u.o., dokonana przez Prezydenta, byłaby prawidłowa, gdyby to Gmina Miasta G. była posiadaczem odpadów, co pozwalałoby uniknąć sytuacji, w której gmina wydaje nakaz usunięcia odpadów skierowany w stosunku do samej siebie. Natomiast w sytuacji, gdy znany jest posiadacz wszystkich odpadów znajdujących się na działce nr [...] i nie jest nim gmina, to wówczas wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, co wyklucza właściwość RDOŚ. W ocenie Dyrektora w niniejszej sprawie, Gmina Miasta G. nie jest posiadaczem odpadów, bowiem ich posiadacz jest znany, tj. posiadaczem jest właściciel dz. nr [...]. W odpowiedzi na wniosek Prezydent wniósł o wskazanie Dyrektora jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że w przypadku wydania decyzji z art. 26 ustawy o odpadach przez Prezydenta w stosunku do sprawcy podrzucenia odpadów, mogłoby zaistnieć uzasadnione podejrzenie stronniczości wydanej decyzji, w związku z tym, że teren stanowi własność Gminy Miasta G. Naczelny Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spór kompetencyjny w niniejszej sprawie dotyczy właściwości rzeczowej organu. Spór ten powstał na tle ustalenia właściwości organu do wydania decyzji o nakazaniu usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Zgodnie z przepisem art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach "Posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania", z kolei ust. 2 cyt. przepisu określa, że "W przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami". Z akt sprawy nie wynika, aby obowiązek usunięcia odpadów miał być skutkiem wydania "decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami", co wskazywałoby na właściwość organu gminy do wydania stosownej decyzji. Art. 26 ust. 3 stanowi z kolei, że "Nakaz usunięcia odpadów, o którym mowa w ust. 2, z terenów zamkniętych oraz z nieruchomości, którymi gmina włada jako władający powierzchnią ziemi, a niebędących w posiadaniu innego podmiotu - wydaje właściwy regionalny dyrektor ochrony środowiska". Nie jest przedmiotem sporu, że działka nie stanowi terenu zamkniętego. Nie jest sporne na gruncie niniejszej sprawy, że działka nr [...] obręb [...], stanowi własność Gminy Miasta G. i pozostaje w jej władaniu. Przyjąć należy, że skoro działki zostały wykorzystane do składowania odpadów przez ustaloną osobę fizyczną, to jednocześnie doszło do krótkotrwałego faktycznego władania tymi działkami przez tę właśnie osobę. Z mocy art. 339 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.) wynika bowiem, iż domniemywa się, że ten kto rzeczą faktycznie włada jest posiadaczem samoistnym. Skoro przedmiotowe działki znalazły się w chwilowym posiadaniu innego podmiotu niż gmina, to właściwym do wydania decyzji o nakazie usunięcia odpadów będzie organ gminy. Wykładania przepisu art. 26 ust. 3 ustawy o odpadach dokonana przez Prezydenta byłaby prawidłowa, gdyby to gmina była posiadaczem odpadów, co pozwalałoby uniknąć sytuacji, w której gmina wydaje nakaz usunięcia odpadów skierowany w stosunku do samej siebie. Natomiast w sytuacji gdy znany jest właściciel odpadów i nie jest nim gmina, to wówczas wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, co wyklucza właściwość RDOŚ. Z tych względów i na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Prezydenta Miasta G. jako organ właściwy w sprawie.