III OZ 47/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.G., A.G., J.W., J.W. oraz M.W. na postanowienie w przedmiocie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zawarte w pkt 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1302/24 w sprawie ze skargi M.G., A.G., J.W., J.W. oraz M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 7 marca 2024 r. nr SKO.4000-1794/2023 w przedmiocie stwierdzenia naruszenia stanu wody na gruncie postanawia uchylić zaskarżone postanowienie zawarte w pkt 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1302/24 i zasądzić od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżących M.G., A.G., J.W., J.W. oraz M.W. solidarnie kwotę 2.230 (słownie: dwa tysiące dwieście trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1302/24, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi M.G., A.G., J.W., J.W. oraz M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 7 marca 2024 r. nr SKO.4000-1794/2023 w przedmiocie stwierdzenia naruszenia stanu wody na gruncie, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 13 lipca 2023 r. nr RI.6331.2.3. 2021.EK (pkt 1); zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżących M.G., A.G., J.W., J.W. oraz M.W. solidarnie kwotę 865 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2). Postanowienie zawarte w pkt 2 w/w wyroku, tj. rozstrzygnięcie w zakresie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, stało się przedmiotem zażalenia M.G., A.G., J.W., J.W. oraz M.W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym skarżący zarzucili naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w zw. z § 15 ust. 3 i § 16 zdanie pierwsze rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm., dalej w skrócie: "rozporządzenie"), poprzez ich błędne zastosowanie i zasądzenie od organu na rzecz skarżących solidarnie tytułem kosztów zastępstwa prawnego (wynagrodzenia pełnomocnika) stawki minimalnej (480 zł) mimo, że przy uwzględnieniu tego, że pełnomocnik skarżących złożył w skardze, na podstawie § 16 rozporządzenia, oświadczenie o wysokości kosztów obciążających skarżących z tytułu wynagrodzenia ich pełnomocnika (zgodnie z którym koszty te wynosiły 1.845 zł) oraz przy uwzględnieniu czynników, o których mowa w § 15 ust. 3 rozporządzenia oraz odpowiadającym im okolicznościom sprawy wymienionych w uzasadnieniu zażalenia, uzasadnione było zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej (tj. 2.880 zł), lub przynajmniej w wysokości wskazanej w w/w oświadczeniu (tj. 1.845 zł), które to uchybienie mogło mieć (i miało) istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ w razie prawidłowego zastosowania tych przepisów, na rzecz skarżących zasądzono by solidarnie od organu tytułem kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu sądowym znacznie wyższą kwotę, tj. 2.880 zł, lub przynajmniej 1.845 zł, zamiast zasądzonych 480 zł. Wskazując na powyższy zarzut, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania i rozpoznania sprawy w tej części na nowo, poprzez zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] solidarnie na rzecz skarżących tytułem kosztów zastępstwa prawnego również (dodatkowo, tj. ponad kwotę 480 zł) kwoty 2.400 zł, a więc zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego w ogólnej kwocie 3.265 zł (w tym 2.880 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego), zamiast dotychczasowej kwoty 865 zł (w tym 480 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego), ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżący wnieśli ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia przedstawiono argumentację mającą wykazać zasadność podniesionego w nim zarzutu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W świetle art. 202 § 2 p.p.s.a., jeżeli po stronie skarżącej występuje kilku uprawnionych w sprawie, a uprawnienia lub obowiązki tych skarżących, związane z przedmiotem zaskarżenia, są wspólne, zwrot kosztów następuje na ich rzecz solidarnie. Stosownie natomiast do treści art. 205 § 2 p.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe (tj. wpis, opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji błędnie ustalił koszty wynagrodzenia pełnomocnika skarżących z tytułu zastępstwa prawnego w tej sprawie, a w konsekwencji zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego w zaniżonej wysokości. Zgodnie z § 15 ust. 1 rozporządzenia, opłaty stanowiące podstawę zasądzania kosztów zastępstwa prawnego ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4. Z kolei stosownie do treści § 15 ust. 3 rozporządzenia, opłatę stanowiącą podstawę zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki ani wartości przedmiotu sprawy, jeśli uzasadnia to: 1) niezbędny nakład pracy radcy prawnego, w szczególności poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartość przedmiotu sprawy; 3) wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. W świetle § 16 rozporządzenia, wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego może zawierać oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego. W braku takiego oświadczenia, opłatę ustala się w wysokości odpowiadającej stawce minimalnej, chyba że okoliczności określone w § 15 ust. 3 przemawiają za innym jej ustaleniem. Biorąc pod uwagę treść w/w przepisów, należy przyznać rację pełnomocnikowi skarżących, iż w okolicznościach tej konkretnej sprawy ustalona przez Sąd pierwszej instancji kwota wynagrodzenia pełnomocnika z tytułu zastępstwa prawnego skarżących była zaniżona. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, iż sam WSA w Warszawie w pkt 2 zarządzenia z dnia 26 czerwca 2024 r. stwierdził, że niniejsza sprawa ma zawiły charakter i z tego powodu nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżących o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, tylko skierował ją do rozpoznania na rozprawie. Ponadto zauważyć należy, iż oprócz skomplikowanego charakteru niniejszej sprawy, zasadność zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego w wysokości wyższej, niż minimalna, uzasadniają również następujące okoliczności związane ze zwiększonym nakładem pracy pełnomocnika: 1) obszerność skargi (32 strony), w tym obszerność sformułowanych w niej wniosków, podjętych i wyjaśnionych zagadnień oraz wszechstronność zarzutów i zakres przeanalizowanego w niej orzecznictwa, a co za tym idzie czasochłonność sporządzenia skargi; 2) czas trwania postępowania (ponad trzy lata); 3) specjalistyczny charakter sprawy oraz obszerność zgromadzonego w niej materiału dowodowego i wszechstronność przeprowadzonych dowodów (opinie biegłego, oględziny, przesłuchanie licznych świadków i stron, dokumenty geodezyjne), co powodowało konieczność ich przeanalizowania i wniesienia w stosunku do nich odpowiednich zarzutów; 4) wkład pracy pełnomocnika skarżących w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie. W przedstawionych okolicznościach należało zatem uznać za zasadne ustalenie kosztów zastępstwa prawnego pełnomocnika w wysokości wskazanej w złożonym w skardze, na podstawie § 16 rozporządzenia, oświadczeniu o wysokości kosztów obciążających skarżących z tytułu wynagrodzenia ich pełnomocnika, zgodnie z którym koszty te wyniosły 1.845 zł. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 16 w zw. z § 15 ust. 3 rozporządzenia, orzekł, jak w sentencji postanowienia. Na zasądzone na rzecz skarżących solidarnie koszty postępowania sądowego składa się wpis od skargi wraz z opłatami od pięciu pełnomocnictw w kwocie 385 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 1.845 zł. Odnosząc się natomiast do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, wyjaśnić należy, iż nie mógł być on uwzględniony, pomimo zasadności zażalenia. Z treści art. 209 p.p.s.a. wynika bowiem, że wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Przepisy te dotyczą jednak wyłącznie postępowania kasacyjnego zakończonego wyrokiem. Oznacza to, że ustawodawca w przepisach p.p.s.a. nie przewidział możliwości wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.