III OZ 615/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] oraz P.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika z dnia 2 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 875/23 w sprawie ze skargi P.M. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 marca 2023 r., nr 1189/DK w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 2 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 875/23, odmówił Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi P.M. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 marca 2023 r., nr 1189/DK w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że pismem z dnia 11 lipca 2023 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych [...] wniosła o dopuszczenie do udziału w postępowaniu na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1634; dalej "P.p.s.a.") w zw. z art. 5 ust. 2 i art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r., poz.1166 ze zm.). Izba podniosła, że jej żądanie jest uzasadnione celami ustawowymi samorządu oraz przemawia za tym interes społeczny oraz indywidualny interes strony postępowania. Wskazano, że sprawa jest jedną z wielu spraw dotyczących skarżącego, w której władze Okręgowej Izby Radców Prawnych dostrzegły konieczność udziału swojego przedstawiciela. W ocenie WSA w Warszawie wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu nie zasługiwał na uwzględnienie. Odwołując się do postanowienia NSA z dnia 6 września 2023 r., III OSK 492/23, wydanym w sprawie dotyczącej skarżącego, Sąd pierwszej instancji podniósł, że Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia "organizacja społeczna". W doktrynie wskazuje się, że przez organizacje społeczne w rozumieniu P.p.s.a. należy rozumieć wszelkie trwałe zrzeszenia osób fizycznych i prawnych, powołane do wypełniania określonych, ważnych społecznie celów, posiadające więź organizacyjną, niewchodzące w skład aparatu organów administracji publicznej, zarówno rządowej, jak i samorządowej. Okręgowa Izba Radców Prawnych nie stanowi organizacji społecznej w rozumieniu art. 33 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 25 § 4 P.p.s.a. Jak wskazuje się w piśmiennictwie "samorząd zawodowy jest jedną z podstawowych form decentralizacji rzeczowej władzy publicznej. Tworzenie samorządu zawodowego ma na celu powierzenie jego organom wykonywania zadań publicznych niewykonywanych przez państwo oraz samorząd terytorialny". (P. Tuleja [w:] P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 17). Istotą organizacji społecznej jest bowiem to, że są one tworzone przez jednostki w ramach ich autonomii i dobrowolnej woli. Samorząd zawodowy radców prawnych jest korporacją przymusową tworzoną przez państwo, co a limine pozbawia go cech organizacji społecznej w jakimkolwiek przypadku. Skoro Okręgowa Izba Radców Prawnych [...] nie jest organizacją społeczną, o której mowa w art. 25 § 4 P.p.s.a., to nie może zostać, na podstawie art. 33 § 2 P.p.s.a, dopuszczona do udziału w postępowaniu przed WSA w Warszawie. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się Okręgowa Izba Radców Prawnych [...], wnosząc zażalenie i domagając się jego zmiany i dopuszczenia do toczącego się postępowania. W uzasadnieniu zażalenia Izba podniosła, że zaskarżone postanowienie uniemożliwia efektywne realizowanie celów wynikających z art. 41 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, tj. reprezentowanie radców prawnych i aplikantów radcowskich oraz ochrona ich interesów zawodowych. Od postanowienia Sądu pierwszej instancji zażalenie wniósł również skarżący, domagając się jego zmiany i dopuszczenia Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] do toczącego się postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia nie zasługują na uwzględnienie. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że Okręgowa Izba Radców Prawnych w Krakowie nie jest organizacją społeczną, o której jest mowa w art. 25 § 4 P.p.s.a. Prawidłowo też WSA w Warszawie wyjaśnił, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia "organizacja społeczna". Przez pojęcie to należy rozumieć jednak wszelkie trwałe zrzeszenia osób fizycznych i prawnych, powołane do wypełniania określonych, ważnych społecznie celów, posiadające więź organizacyjną, niewchodzące w skład aparatu organów administracji publicznej, zarówno rządowej, jak i samorządowej. Tymczasem Okręgowa Izba Radców Prawnych [...] jest jednostką organizacyjną samorządu zawodowego radców prawnych, której organizacja, podstawy działania oraz cele zostały zawarte w ustawie o radcach prawnych. Ustawodawca tworząc samorząd radcowski, zobowiązał go do wykonywania działalności w formach władczych właściwych administracji publicznej, określając jednocześnie zakres i granice nadzoru nad działalnością samorządów zawodowych. Zadania te samorząd wykonuje w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Innymi słowy, samorząd zawodowy powstaje na mocy ustawy; jego zadania i cele zakreśla ustawa, przy czym kompetencje te mają również charakter publiczny, tym samym, samorząd zawodowy wyposażony jest we władztwo administracyjne. Powyższe wyklucza samorząd zawodowy radców prawnych z kręgu organizacji społecznych. Stwierdzić zatem należy, że skoro Okręgowa Izba Radców Prawnych [...] nie spełnia przesłanek uznania jej za organizację społeczną, o której mowa w art. 25 § 4 P.p.s.a., to nie może, na podstawie art. 33 § 2 P.p.s.a, zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.