III OZ 713/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Kuś po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Związku Pracodawców [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 września 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 683/25 w sprawie ze skargi Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 23 grudnia 2024 r. znak DOOŚ-WDŚI.420.53.2022.PCh.72 w przedmiocie odmowy określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 3 września 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 683/25, działając na podstawie art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") odmówił Związkowi Pracodawców [...] z siedzibą w [...] (dalej: "wnioskodawca", "Związek") dopuszczenia do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 23 grudnia 2024 r. znak DOOŚ-WDŚI.420.53.2022.PCh.72 w przedmiocie odmowy określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że pismem z 14 sierpnia 2025 r. Związek wniósł o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika. Powołując się na art. 33 § 2 p.p.s.a. wnioskodawca wskazał, że działa na podstawie statutu, którego cele obejmują m.in. wspieranie rozwoju społeczno-gospodarczego regionu, tworzenie warunków sprzyjających inwestycjom infrastrukturalnym i reprezentowanie interesów członów wobec organów administracji publicznej. Podniesiono przy tym, że inwestycja pn. "Budowa stopnia wodnego w [...]" ma strategiczne znaczenie dla regionu i kraju, wpływając m.in. na warunki prowadzenia działalności gospodarczej przez lokalne przedsiębiorstwa. W związku z powyższym, wnioskodawca stwierdził, że posada interes faktyczny w rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy. Sąd I instancji odmawiając uwzględnienia wniosku stwierdził, że cele statutowe wnioskodawcy mają w istocie charakter partykularny (ochrona interesów zrzeszonych w związku pracodawców), co wyłącza możliwość przystąpienia do przedmiotowego postępowania w charakterze uczestnika postępowania jako organizacja społeczna chroniąca interesy o znaczeniu ogólnospołecznym. Sąd I instancji podkreślił, że organizacja społeczna może zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jeżeli jej udział ma na celu ochronę porządku prawnego. Zdaniem Sądu I instancji, tylko wyprowadzenie wartości ochrony obiektywnego porządku prawnego przez organizację społeczną uzasadnia przyznanie jej przez sąd administracyjny statusu uczestnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd I instancji stwierdził, że Związek w treści złożonego wniosku nie wskazał, na czym konkretnie polegać miałaby ochrona przez ów Związek obiektywnego porządku prawnego w niniejszej sprawie. Związek wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 33 § 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż Związek nie wykazał, aby jego udział w niniejszym postępowaniu miał na celu ochronę obiektywnego porządku prawnego i był bezpośrednio związany z działalnością statutową owej organizacji, podczas gdy udział Związku w procesie, który bezpośrednio dotyczy interesu członków oraz interesu publicznego, jest zgodny ze statutem Związku, zaś celem Związku jest doprowadzenie do budowy stopnia wodnego w [...], co stanowi ochronę obiektywnego porządku prawnego, polegającego na realizacji celów zapisanych w strategicznych dokumentach zarówno o charakterze regionalnym, jak ogólnopolskim. Podnosząc powyższy zarzut Związek wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i dopuszczenie w charakterze uczestnika w postępowaniu o sygnaturze IV SA/Wa 683/25. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 33 § 2 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Z kolei art. 25 § 4 p.p.s.a. przyznaje zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały one osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Wskazać w pierwszej kolejności należy, że dopuszczając organizacje społeczne do udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych ustawodawca postawił te organizacje w szczególnej pozycji ustrojowej. W sprawach sądowoadministracyjnych mogą one występować w interesie własnym jako skarżący (art. 50 § 1 p.p.s.a.), mogą jednak również występować w obronie interesu publicznego. Zgodnie z treścią art. 5 ustawy z 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz. U. z 2025 r. poz. 423) podstawowym zadaniem związków pracodawców, ich federacji i konfederacji jest ochrona praw i reprezentowanie interesów, w tym gospodarczych, zrzeszonych członków wobec związków zawodowych, organów władzy i administracji rządowej oraz organów samorządu terytorialnego, co jest formą realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji wolności zrzeszania się oraz prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym. W sytuacji, gdy wnoszący o dopuszczenie do udziału w sprawie związek pracodawców jest organizacją społeczną, o której mowa w art. 25 § 4 p.p.s.a. (co nie jest sporne w niniejszej sprawie), sąd powinien zbadać, czy sprawa, do której udział związek pracodawców zgłosił dotyczy zakresu jego statutowej działalności oraz czy realizuje w ten sposób interes społeczny. Te przesłanki powinny stanowić podstawę rozstrzygnięcia sądu w przedmiocie dopuszczenia do udziału w sprawie. Odnosząc się do stanowiska Związku należy wskazać, że ani we wniosku ani w zażaleniu nie przedstawił przepisów statutowych, które uzasadniałyby jego udział w postępowaniu. Należy zauważyć, że ze statutu Związku wynika m.in., że podstawowymi celami Związku jest ochrona praw i reprezentowanie interesów zrzeszonych pracodawców wobec związków zawodowych pracowników oraz organów władzy publicznej (§ 4 ust. 1), reprezentowanie interesów gospodarczych i społecznych pracodawców (§ 5 ust. 1), oddziaływanie na kształtowanie polityki społecznej i ekonomicznej organów władzy publicznej dotyczącej interesów pracodawców (§ 5 ust. 3). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd I instancji uznał, że cele statutowe Związku mają w istocie charakter partykularny (ochrona interesów zrzeszonych w związku pracodawców), co wyłącza możliwość przystąpienia Związku do przedmiotowego postępowania w charakterze uczestnika postępowania jako organizacja społeczna chroniąca interesy o znaczeniu ogólnospołecznym. Naczelny Sąd Administracyjny podziela prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że przy wykładni pojęcia interesu organizacji społecznej i oceny celu statutowego należy mieć na uwadze to, że interes organizacji społecznej nie może być stawiany ponad interes stron biorących udział w postępowaniu. Udział organizacji społecznej nie może służyć partykularnym interesom samej organizacji, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Tak rozumiany cel statutowy powinien w sposób ścisły łączyć się z przedmiotem postępowania administracyjnego bądź sądowoadministracyjnego, czy to ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik. Tylko w takiej sytuacji można uznać żądanie organizacji za uzasadnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 listopada 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 128/16). Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.