III RN 21/98

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi "Del Bana" Spółki z o.o. w likwidacji na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł (...) w przedmiocie wymiaru cła na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z dnia 27 sierpnia 1997 r., SA/Sz 310/96: uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty i wniosek rewizji nadzwyczajnej są usprawiedliwione. Zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł w przedmiocie wymiaru cła została wydana w postępowaniu celnym na podstawie procesowych i materialnych norm prawa celnego, odpowiednich do stanu faktycznego sprawy. Wykonując w rozpatrywanej sprawie kontrolę pod względem zgodności z prawem /art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ rzeczą Sądu było dokonanie oceny w zakresie zastosowanych przepisów prawa celnego. Jeżeli chodzi o przepisy dotyczące postępowania, to z art. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ wynika, że obowiązki celne oraz zasady postępowania celnego uregulowane są w tej ustawie /aktach wykonawczych/ a przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się: "jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej". Na tym tle zgodzić się należy z Ministrem Sprawiedliwości, że zasadnicza wadliwość zaskarżonego wyroku, najogólniej biorąc, polega na tym, że skład orzekający NSA poddał ocenie zakres przeprowadzonego przed organami celnymi postępowania według wskazanych przepisów Kpa z pominięciem przepisów prawa celnego. Uchybienie to jest rażące i wydaje się także oczywiste, gdyż Sąd - jak to wynika z uzasadnienia wyroku - nie stwierdził ażeby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem jakiegokolwiek z przepisów prawa celnego zastosowanych w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa GUC uznając, że została ona wydana z naruszeniem określonych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Rewizja nadzwyczajna odnosi się do tej podstawy prawnej wyroku i stąd zakres rozpoznania sprawy przed Sądem Najwyższym jest w istocie ograniczony do przedstawionych kwestii prawnych o charakterze procesowym. Nie mniej jednak zasadniczym problemem jaki wynika na tle oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pozostaje znaczenie przedmiotowej regulacji zawartej w przepisach prawa celnego w relacji do wskazanych przez NSA przepisów Kpa /por. podniesione wyżej zagadnienie art. 1 ustawy Prawo celne/. Istotne jest także oświetlenie tego zagadnienia z punktu widzenia regulacji o charakterze materialnoprawnym, która pozwala na lepsze rozeznanie w funkcjach przepisów o charakterze proceduralnym. Należy mieć przy tym na uwadze, ze oba te rodzaje przepisów pozostają ze sobą w ścisłym systemowym związku. Tylko bowiem spójny system warunków preferencji celnych zabezpiecza z jednej strony wykorzystywanie tych preferencji w granicach prawa, a z drugiej strony niezbędną sprawność i szybkość odpraw celnych. Przy interpretacji i stosowaniu przepisów określających przywileje celne potrzebny jest ponadto odpowiedni rygoryzm, skoro chodzi o granice zasady powszechności podlegania cłu przywozu towarów z zagranicy, od którego odstępstwa ustawa nazywa wyjątkami, które muszą być określone w przepisach prawa /art. 4 ust. 1 ustawy Prawo celne/. Z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 lipca 1991 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 67 poz. 288 ze zm./, w szczególności z par. 7 i par. 8 tego rozporządzenia w związku z Porozumieniem o ujednoliceniu zasad określania pochodzenia towarów z krajów rozwijających się w celu udzielania preferencji celnych w ramach ogólnego systemu preferencji, które sporządzone zostało w Moskwie dnia 5 czerwca 1980 r. /Dz.U. 1982 nr 15 poz. 116/ wynika, ze reglamentacja prawna obejmuje nie tylko warunki dotyczące wprost przedmiotu preferencji, ale także zasady i środki ustalania /dokumentowania/ spełnienia tych warunków w postępowaniu celnym. Sformalizowanie postępowania wyjaśniającego istotnych dla odprawy celnej elementów tej odprawy jest specyficzną zasadą postępowania celnego, którą wyraża w szczególności art. 50 ustawy Prawo celne. Stosownie do tego przepisu podmiot dokonujący obrotu z zagranicą towarem, którego rodzaj lub ilość wskazują na przeznaczenie do działalności gospodarczej, składa wnioski o wszczęcie postępowania celnego, wnioski te w formie pisemnej powinny zawierać określone dane i powinny być poparte określonymi dokumentami. Na podstawie upoważnienia z art. 50 ust. 5 ustawy Prezes Głównego Urzędu Ceł określił także inne niż określone w ustawie dokumenty, które należy dołączyć do wniosków o wszczęcie postępowania celnego, w tym dokumenty potwierdzające pochodzenie towaru i mające znaczenie dla zastosowania - jak w rozpatrywanej sprawie - stawek preferencyjnych /zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 26 listopada 1992 r. w sprawie wniosków o wszczęcie postępowania celnego - M.P. nr 38 poz. 279 ze zm./. Wynikające z tych przepisów wymaganie udokumentowania pochodzenia towaru z kraju lub regionu rozwijającego się, oryginałem świadectwa pochodzenia sporządzonym na określonym formularzu wystawionym w kraju pochodzenia towaru dla towarów objętych jednym zgłoszeniem celnym funkcjonalnie odpowiada warunkowi zastosowania preferencyjnej stawki celnej, który polega na bezpośrednim zakupie towaru w firmie zarejestrowanej i mającej siedzibę w określonym kraju rozwijającym się. Taką funkcjonalną odpowiedniość formalnie określonych cech dokumentów wymaganych "w celu potwierdzenia, że towar pochodzi z kraju rozwijającego się (...)" wyraża wprost zasada 6 Zasad określania pochodzenia towarów z krajów rozwijających się w celu udzielania preferencji celnych w ramach ogólnego systemu preferencji stanowiących część wyżej wymienionego Porozumienia, sporządzonego w Moskwie dnia 5 czerwca 1980 r. Według tej zasady świadectwo pochodzenia towaru powinno być przedstawione łącznie z innymi dokumentami, towarzyszącymi towarowi, wymaganymi przy kontroli celnej, nie później niż w ciągu roku od dnia dostawy towaru. Różnice między rzeczywistymi ilościami dostarczonego towaru, a wskazanymi w świadectwie nie powinny przekraczać 5 procent. Ponadto przewidziane zostało postępowanie w razie utraty świadectwa, tj. że w takim wypadku uznawany będzie jego oficjalnie uwierzytelniony duplikat. W świetle zebranego w sprawie materiału nie budzi wątpliwości i nie zostało zakwestionowane przez NSA to, że Spółka "Del Bana" nie przedstawiła świadectwa pochodzenia przedmiotowej partii bananów, która została poddana odprawie celnej. W żadnym bowiem razie nie spełnia wymaganych warunków nieuwierzytelniona fotokopia świadectwa, którą Spółka przedstawiła, tym bardziej, że dotyczy ona różnych odbiorców i różnych od przedmiotowej partii - ilości bananów. W tej sytuacji organy celne obu instancji, na podstawie wyżej wymienionych przepisów, które zostały prawidłowo wskazane w decyzjach - zasadnie stwierdziły, że Spółka "Del Bana" nie przedstawiając wymaganej dokumentacji nabycia odprawionych towarów w Kostaryce i Ekwadorze, jako krajów rozwijających się, nie może skorzystać z preferencyjnej stawki celnej. Przedstawienie wymaganego dowodu nabycia towaru przywiezionego z kraju rozwijającego się należy do zainteresowanego importera. Naczelny Sąd Administracyjny bezzasadne zatem uznał, że organy celne miały obowiązek podjęcia własnych działań w drodze współpracy z organami kraju wystawiającego świadectwo w celu potwierdzenia pochodzenia towaru. Stanowisko to pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa celnego, których wyczerpujące uregulowanie nie pozwala na sprzeczną z tym uregulowaniem ocenę prawną w drodze sięgnięcia do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie rozwijając szerzej argumentacji o nietrafności stanowiska NSA wystarczy przypomnieć zasadę z art. 1 ust. 2 ustawy Prawo celne. Podzielić natomiast należy stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że organom celnym nie można zarzucić naruszenia art. 7 i art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa, ponieważ z materiału sprawy wynika, że dążyły one do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy o czym świadczy pismo z dnia 11 kwietnia 1995 r. wzywające Spółkę "Del Bana" do nadesłania materiałów źródłowych dotyczących zakupu towaru w kraju rozwijającym się. Ponadto należy stwierdzić, że organy celne zasadnie uznały, że przedstawione przez stronę dokumenty dotyczące tranzytu przedmiotowych towarów przez Niemcy nie zawierają potwierdzenia pozostawania pod dozorem celnym. W żadnym więc razie dokumenty te nie mogą zastąpić wymaganego udokumentowania bezpośredniego zakupu towaru w kraju rozwijającym się i pochodzącym z tego kraju. Podzielając ponadto przedstawioną w rewizji nadzwyczajnej ocenę co do powagi naruszenia prawa przez zaskarżony wyrok, który na skutek uchylenia zgodnej z przepisami prawa celnego decyzji Prezesa GUC powodowałby w konsekwencji bezpodstawne uprzywilejowanie jednego z importerów - Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku (...).