III SA 1055/90

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Sylwestry S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 1991 r. i wznawiając postępowanie sądowe w sprawie, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił na podstawie art. 207 par. 2 pkt 2 Kpa decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 28 września 1990 r., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Izby Skarbowej w W. pięćdziesiąt dwa tysiące trzydzieści osiem złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej. Decyzją z dnia 27 lutego 1990 r. Urząd Skarbowy w W. wymierzył Sylwestrze S. podatek od spadków i darowizn w wysokości 1 734 600 zł w związku z zasiedzeniem działki nie zabudowanej o powierzchni 1721 m2 i wartości 8 673 000 zł, położonej w W. przy ul. G. nr 240. Jako podstawę prawną powołał art. l, 9, 14 i 15 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn /Dz.U. nr 45 poz. 207 ze zm./. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik podatniczki wyraził pogląd, że instytucja zasiedzenia ma dwojaką funkcję: po pierwsze - jest sposobem nabycia własności, po drugie - pozwala zlikwidować "niepodzielność" nieruchomości, stanowiącej współwłasność kilku podmiotów. Zdaniem autora odwołania, Sylwestra S. zasiedziała swój fizycznie wydzielony udział, w związku z czym należało zastosować zwolnienie przewidziane w art. 4 ust. 1 pkt 8 wspomnianej wyżej ustawy. Izba Skarbowa w W. decyzją nr IS-Plm-RO-17/W/90 z dnia 28 września 1990 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję, stwierdzając w uzasadnieniu, że nie zostało udowodnione, iż podatniczka była współwłaścicielką nieruchomości, której wydzieloną część nabyła przez zasiedzenie. Skargę pełnomocnika podatniczki na tę decyzję oddalił Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 kwietnia 1991 r. Sąd miał na względzie treść postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 29 października 1987 r. /I NS 870/87/, stwierdzającego jedynie, że wspomnianą nieruchomość nabyła z dniem 1 stycznia 1985 r. przez zasiedzenie Sylwestra S., córka Leona i Zofii. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarówno cytowane postanowienie, jak i cały materiał zebrany w sprawie, w tym akta I NS 870/87, nie dostarczyły dowodu, że nabyta przez Sylwestrę S. nieruchomość była częścią większej nieruchomości, będącej współwłasnością podatniczki. Dnia 13 marca 1992 r. wpłynęła skarga o wznowieniu postępowania, złożona przez pełnomocnika podatniczki, który przedstawił postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 27 grudnia 1991 r. /I NS 727/84/, zawierające wykładnię orzeczenia z dnia 21 czerwca 1985 r. dotyczącego zasiedzenia sąsiedniej działki przez Eugeniusza K., stryja Sylwestry S. Sąd Rejonowy stwierdził, że postanowienie o zasiedzeniu należy rozumieć w ten sposób, iż Eugeniusz K. nabył własność nieruchomości o powierzchni 1775 m2 stanowiącej jego wyodrębniony udział w całej nieruchomości o powierzchni 10 765 m2, będącej współwłasnością spadkobierców po Janie i Antoninie małżonkach K. - dziadkach Sylwestry S. W uzasadnieniu Sąd Rejonowy wyjaśnił, że ośmiu spadkobierców Jana i Antoniny małżonków K. dokonało nieformalnego działu spadku, w wyniku czego między innymi Eugeniusz K. władał fizycznie wydzielonym udziałem. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 1992 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga została wniesiona w terminie i opiera się na ustawowej podstawie wznowienia /art. 403 par. 2 Kpc in fine w związku z art. 211 Kpa/, gdyż w chwili wydania wyroku z dnia 25 kwietnia 1991 r. nie było jeszcze postanowienia Sądu Rejonowego zawierającego cytowaną wykładnię wcześniejszego orzeczenia, a tym samym wykładnia ta nie była znana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Dnia 6 października 1992 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z merytorycznym rozpoznaniem sprawy /art. 411 Kpc w związku z art. 211 Kpa/. Rozpatrując sprawę w wyżej wskazanym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Nie jest rzeczą Naczelnego Sądu Administracyjnego oceniać, czy postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 27 grudnia 1991 r. zawiera tylko wykładnię wcześniejszego orzeczenia, czy też w istocie zmienia jego treść. Zgodnie z art. 365 par. 1 Kpc w związku z art. 211 Kpa wspomniane postanowienie wiąże Sąd w sprawie rozpoznawanej obecnie, w związku z czym należy skonstatować, że stanowi ono nowy środek dowodowy, z którego skarżąca nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu /art. 403 par. 2 Kpc w związku z art. 211 Kpa/. Z dowodu tego wynika, że Eugeniusz K. i siedmiu innych spadkobierców Jana i Antoniny małżonków K. dokonali nieformalnego działu spadku po rodzicach przez fizyczne wydzielenie działek w nieruchomości o powierzchni 10 765 m2. Jednym z ośmiu spadkobierców był także ojciec podatniczki - Leon K., który po swoim ojcu odziedziczył 3/32 spadku /postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 7 grudnia 1957 r. I NS II 800/57/. W sprawie o stwierdzenie zasiedzenia Sylwestra S. zeznała, że przejęła posiadanie działki po rodzicach, co w zestawieniu z wykładnią dokonaną przez Sąd Rejonowy w sprawie I NS 727/84 pozwala wysnuć wniosek, iż była to działka, którą ojciec podatniczki uprzednio otrzymał w wyniku nieformalnego działu spadku po dziadkach podatniczki. Z tego powodu art. 4 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn /Dz.U. nr 45 poz. 297 ze zm./ będzie miał zastosowanie w odniesieniu do Sylwestry S. Uzasadnia to wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem z dnia 25 kwietnia 1991 r. i uchylenie decyzji Izby Skarbowej w W. z dnia 28 września 1990 r. /art. 412 par. 1 i 2 Kpc w związku z art. 211 Kpa oraz art. 207 par. 2 pkt 2 Kpa/. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Izba Skarbowa w W. uwzględni (...), że górną granicą zwolnienia przewidzianego w art. 4 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn /Dz.U. nr 45 poz. 207 ze zm./ jest wysokość udziału we współwłasności, przysługującego osobie, która zasiedziała wydzieloną fizycznie część nieruchomości. Udział ten jest jednakowy dla dowolnej części wspólnej nieruchomości, bez względu na wielkość tej części i stosunek liczbowy jej powierzchni do powierzchni całej rzeczy; niedopuszczalne i zbędne jest badanie, czy przedmiot zasiedzenia odpowiada powierzchnią udziałowi podatnika we współwłasności. Przedmiot współwłasności przysługuje współwłaścicielom niepodzielnie, co oznacza, że żadnemu z nich nie przysługuje wyłączne prawo do fizycznie określonej części rzeczy. Przeciwnie, każdy ze współwłaścicieli ma jednakowe prawo do całości, ograniczone jedynie takim samym prawem pozostałych współwłaścicieli. Nieformalny dział spadku, podobnie jak nieformalne zniesienie współwłasności, jest nieważny z powodu niezachowania wymaganej formy. Może on jedynie prowadzić do zasiedzenia poszczególnych fizycznie wydzielonych części. Jednakże fizyczny podział czy nawet zasiedzenie przez jednego współwłaściciela wydzielonej części nie oznacza utraty jego prawa do współwłasności części pozostałych, przez niego nie użytkowanych. Z drugiej strony zasiedzenie danej części nie jest "sposobem wyjścia z niepodzielności", jak to wywodził pełnomocnik strony skarżącej, lecz wyłącznie pierwotnym sposobem nabycia własności. Zasiedzieć można tylko rzecz cudzą, jeżeli zatem dana osoba jest współwłaścielem na przykład w jednej czwartej działki o powierzchni 10 000 m2, to bez względu na to, czy fizycznie miała wydzielone 100 m2, czy też 9 000 m2, może zasiedzieć tylko udział brakujący do jedności /w omawianym przykładzie trzy czwarte/. Przedmiotem zasiedzenia zatem nie mogą być wszystkie udziały w wydzielonej działce, bo udział w jednej czwartej przysługiwał tej osobie już uprzednio. Udział we współwłasności ma charakter idealny w tym sensie, że nie może odpowiadać konkretnej powierzchni, lecz zarówno w stosunku do całości, jak i do dowolnie wybranej części nieruchomości stanowi taki sam ułamek. W przytoczonym przykładzie podatek będzie się należał od trzech czwartych wartości działki stanowiącej przedmiot zasiedzenia /bez względu na to, czy miała 100, czy 9 000 m2/, a tylko jedna czwarta, to znaczy wysokość udziału we współwłasności /art. 4 ust. 1 pkt 8 powyższej ustawy/ będzie wolna od podatku. Przechodząc od tych ogólnych rozważań na grunt rozpatrywanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że pierwszą czynności, którą powinna wykonać Izba Skarbowa, jest ustalenie udziału, jaki przysługiwał Sylwestrze S. w nieruchomości odziedziczonej po dziadkach i rodzicach. W tym celu powinna zobowiązać pełnomocnika skarżącej do przedstawienia postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po Antoninie K. z domu A. /babce/ i po Leonie K. /ojcu/. Z materiałów zebranych w sprawie wynika, że Leon K. nabył 3/32 spadku po swoim ojcu natomiast Antonina K. 8/32 po mężu. Tego, jaki ułamek tych udziałów przeszedł na Sylwestrę S., nie można ustalić bez wspomnianych wyżej brakujących dokumentów. Ułamek ten będzie określał wysokość zwolnienia od podatku, natomiast pozostała część wartości działki nabytej przez zasiedzenie podlega opodatkowaniu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, postanawiając o kosztach postępowania zgodnie z art. 208 Kpa.