III SA 54/91

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Henryka K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 6 listopada 1990 r. w przedmiocie wymiaru cła od samochodu i na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa stwierdził nieważność poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w P., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Prezesa Głównego Urzędu Ceł kwotę dwa miliony dwieście dziewięćdziesiąt trzysta tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego. Decyzją zamieszczoną w dowodzie odprawy celnej przywozowej pojazdu samochodowego z dnia 27 sierpnia 1990 r. Dyrektor Urzędu Celnego w K. wymierzył Henrykowi K. cło w wysokości 48.064.000 zł od przywiezionego z zagranicy samochodu marki "Mercedes". Pismem z dnia 7 września 1990 r., adresowanym - zgodnie z uzyskaną w Urzędzie Celnym w K. wskazówką - do Urzędu Celnego w P., Henryk K. wystąpił o zwrot na podstawie art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o zasadach realizacji przedpłat na samochody osobowe /Dz.U. nr 54 poz. 311/. Powołał się na zaświadczenie Banku Spółdzielczego w P., z którego wynika, że zlikwidował rachunek przedpłaty na nabycie samochodu. Wpłaty cła dokonał, gdyż w tym momencie nie były mu znane zasady tej ustawy, uwalniającej go od cła, a Urząd Celny nie miał jej tekstu. Dyrektor Urzędu Celnego w P. "po rozpatrzeniu podania w sprawie zwolnienia od cła", odmówił "pozytywnego rozpatrzenia sprawy". Uznał, że art. 4 cytowanej ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. zwalnia od cła samochód sprowadzony przez osobę, która zrezygnowała z przewidzianej w tej ustawie rekompensaty i zlikwidowała rachunek przedpłaty na samochód, jeżeli sprowadzenie samochodu nastąpi w ciągu roku od daty likwidacji rachunku. Henryk K. najpierw sprowadził samochód, a następnie zlikwidował rachunek, a zatem samochód ten nie korzysta ze zwolnienia od cła. W odwołaniu od powyższej decyzji Henryk K. obszernie przedstawił przebieg postępowania, po czym zakwestionował przyjętą przez Dyrektora Urzędu Celnego interpretację art. 4 powyższej ustawy. Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją nr DPC-II/II-432/3206/90 z dnia 6 listopada 1990 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając pogląd wyrażony przez organ I instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Henryk K. zarzucił organom rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, art. 4 cytowanej ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., jak i bliżej nie określonej uchwały Sądu Najwyższego, domagając się stwierdzenia nieważności decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu skargi ponownie przedstawił przebieg postępowania oraz uchybienia, jakich -jego zdaniem - dopuściły się organy celne. Dał również wyraz swoim poglądom na temat zbyt późnego publikowania aktów prawnych i skutków, jakie to ma dla obywateli. Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z zupełnie innych powodów, niż podano w jej uzasadnieniu. W obecnym stanie prawnym, to jest pod rządem ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445/, brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji o zwolnieniu od cła lub o odmowie takiego zwolnienia; zwolnienie od cła następuje z mocy prawa /art. 14-16 prawa celnego; także art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o zasadach realizacji przedpłat na samochody osobowe - Dz.U. nr 54 poz. 311/. Po zakończeniu kontroli organ celny wydaje decyzję o dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym lub wywozu za granicę zgłoszonego towaru oraz o wymiarze należności celnych /art. 67 ust. 1 prawa celnego/. Gdy towar jest zwolniony od cła, organ celny ogranicza swoją decyzję do pierwszego z tych rozstrzygnięć, zamieszczając w dowodzie odprawy celnej adnotację o podstawie prawnej zwolnienia. Gdy strona już po wymierzeniu należności celnej powołuje się na zwolnienie od cła, jej żądanie należy rozpatrzyć albo jako odwołanie, jeżeli nie upłynął termin 14 dni od doręczenia lub ogłoszenia decyzji o wymiarze cła /art. 129 par. 2 Kpa/, albo - w zależności od treści żądania - jako wniosek o wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji albo jej uchylenie lub zmianę z urzędu, jeżeli decyzja o wymiarze cła jest decyzją ostateczną /art. 235 par. 1 Kpa/. W sprawie niniejszej w dniu złożenia przez Henryka K. wniosku "o zwrot cła za samochód" termin do wniesienia odwołania jeszcze nie upłynął. Z treści wniosku wynikało w sposób nie nasuwający żadnej wątpliwości, że kwestionuje on wymierzone cło co do zasady, skoro stwierdził, że samochód powinien być zwolniony od cła. Stosownie do art. 128 Kpa wystarczy, jeżeli strona da wyraz swemu niezadowoleniu z wydanej decyzji. A zatem każde pismo, które kwestionuje istotę rozstrzygnięcia, należy traktować jako odwołanie, jeśli tylko zostało złożone w przepisanym terminie /art. 129 par. 2 Kpa/. Zupełnie niezrozumiałe było rozpoznanie "wniosku" przez Dyrektora Urzędu Celnego w P., do którego towaru nie dostarczono ani któremu sprawy nie przekazano /art. 45 ust. 4 i 5 prawa celnego/. Decyzja organu I instancji zatem jest nieważna nie tylko dlatego, że została wydana bez podstawy prawnej, ale także dlatego, że wydano ją z naruszeniem przepisów o właściwości /art. 156 par. 1 pkt 1 i 2 Kpa/. Nieważna jest również decyzja organu odwoławczego, skoro utrzymała w mocy decyzję zawierającą tak rażące uchybienia. Zgodnie z przedstawionymi wyżej wyjaśnieniami należy wniosek skarżącego z dnia 7 września 1990 r. rozpoznać jako odwołanie od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w K. z dnia 27 sierpnia 1990 r. o wymiarze cła. Z tej przyczyny przedwczesne byłoby zajęcie przez Sąd stanowiska w kwestii zwolnienia samochodu od cła na podstawie art. 4 cytowanej ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 3 oraz art. 208 Kpa orzekł jak w sentencji.