III SA 97/86

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Haliny M. na decyzję Głównego Urzędu Ceł z dnia 4 grudnia 1985 r. w przedmiocie odmowy uznania Pawła M. za stronę w postępowaniu celnym i na podstawie art. 207 par. 1 i 3 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Urzędu Celnego Port Lotniczy w W., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Głównego Urzędu Ceł kwotę złotych sześćset tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej. Pismem z dnia 22 sierpnia 1985 r. Halina M. wystąpiła do Urzędu Celnego w W., kwestionując wymiar cła w dowodzie odprawy celnej przywozowej z dnia 13 sierpnia 1985 nr 342049. Jej zdaniem oprócz własnego bagażu przewoziła ona towary należące do jej syna - Pawła M., a mianowicie kożuch damski, kożuch męski 3/4, 2 spódnice dżinsowe, 4 bluzki bawełniane, 3 bluzki bawełniane męskie i 2 podkoszulki sportowe bawełniane. Na dowód tego przedstawiła potwierdzone notarialnie oświadczenie Pawła M., z którego wynikało, że Halina M. jest przewoźnikiem 2 kożuchów, 2 kompletów odzieży dżinsowej, kilku /nie więcej niż 10/ sztuk odzieży bawełnianej. Ponadto podała, że w trakcie odprawy celnej nie uwzględniono tego oświadczenia i cały przewożony przez nią towar oclono jako należący do niej. Decyzją z dnia 4 października 1985 nr 16-PC-550-135/85 Urząd Celny w W., powołując się na art. 34 pkt 1 ustawy z dnia 26 marca 1975 r. - Prawo celne /Dz.U. 1984 nr 57 poz. 290/ i par. 26 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego z dnia 4 grudnia 1984 r. w sprawie kontroli celnej i postępowania celnego /Dz.U. nr 57 poz. 291/, odmówił uznania za stronę w postępowaniu celnym Pawła M., podając w uzasadnieniu decyzji, że stosownie do powołanych wyżej przepisów stroną w postępowaniu celnym jest osoba zgłaszająca towar do odprawy celnej lub odbiorca przesyłki określony w dokumencie przewozowym. Tak więc stroną jest wyłącznie Halina M., a kwestia własności przywiezionych towarów jest bez znaczenia dla wymiaru cła. W odwołaniu od tej decyzji Halina M. ponownie wskazała, że przewoziła towary należące do jej syna i wnosiła o uznanie go za stronę w postępowaniu celnym. Towary należące do syna były oddzielnie zapakowane. Przed wyjazdem do Turcji upewniła się w organach celnych, jakie warunki mają być spełnione przy grzecznościowym przewozie towarów, i wówczas uzyskała informację, że wystarczające jest oświadczenie osoby, w której imieniu towar ten się przewozi. Decyzją z dnia 4 grudnia 1985 nr KC. II-540-181/85 Główny Urząd Ceł utrzymał w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję, stwierdzając, że stroną w postępowaniu celnym jest osoba, w której posiadaniu towar się znajduje, jeżeli przywóz towaru nastąpił bez dokumentu przewozowego. W skardze na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego Halina M. domagała się zbadania zgodności z prawem wydanych decyzji. W odpowiedzi na skargę Główny Urząd Ceł wniósł o jej odrzucenie, gdyż decyzja odmawiająca uznania za stronę nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy ustosunkować się do zarzutu Głównego Urzędu Ceł, dotyczącego niedopuszczalność drogi sądowej w niniejszej sprawie. Zarzut ten nie jest trafny. Halina M. w swym piśmie z dnia 22 sierpnia 1985 r. kwestionowała wymiar cła, a więc przedmiotem sporu z organami celnymi były należności celne. Stosownie zaś do art. 196 par. 2 pkt 11 Kpa dopuszczalne jest zaskarżenie do sądu administracyjnego decyzji wydanych w sprawach dotyczących należności celnych. Dlatego też skarga podlegała merytorycznemu rozpatrzeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Odnośnie do zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu celnego I instancji, należy stwierdzić, że brak jest podstawy prawnej do wydawania decyzji administracyjnej o nieuznaniu określonej osoby za stronę w postępowaniu celnym. Przepis art. 28 Kpa stwierdza, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Takie sformułowanie przepisu oznacza, że jedynym elementem kwalifikującym, który ma znaczenie dla uznania danego podmiotu za stronę, jest występowanie interesu prawnego lub obowiązku. Z kolei o występowaniu tego elementu decydują przepisy prawa materialnego. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie dają podstawy do wydawania odrębnego aktu administracyjnego, w którym orzekałoby się o tym, czy konkretna osoba jest czy też nie jest stroną. Wprawdzie organy administracji powinny badać, czy żądanie pochodzi od strony, czy od podmiotu nie będącego stroną, jednakże wyraz dokonywanym w tym względzie ustaleniom powinny dać dopiero w decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty lub w inny sposób kończącej sprawę /art. 104 par. 2 Kpa/. Podstawy prawnej do wydania decyzji odmawiającej uznania za stronę w postępowaniu celnym nie stanowią również powołane w decyzji organu I instancji przepisy art. 34 pkt 1 ustawy z dnia 26 marca 1975 r. - Prawo celne /Dz.U. 1984 nr 57 poz. 290/ i par. 26 rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego z dnia 4 grudnia 1984 r. w sprawie kontroli celnej i postępowania celnego /Dz.U. nr 57 poz. 291/. Przepis art. 34 pkt 1 prawa celnego normuje kwestię zgłaszania do odprawy celnej towaru przez osobę, w której posiadaniu towar się znajduje, lub osobę, która wykaże swoje prawo rozporządzania tym towarem. Przepis ten zatem określa pojęcie osoby uprawnionej do zgłoszenia do odprawy celnej towaru dostarczonego do urzędu celnego w związku z obowiązkiem takiego zgłoszenia określonym w art. 33 ust. 1 prawa celnego. Na takie rozumienie wskazuje również par. 26 wymienionego wyżej rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego, zamieszczony w rozdziale 6 zatytułowanym "Zgłoszenie towaru do odprawy celnej". W ust. 1 par. 26 wymienione są osoby uprawnione do zgłoszenia towaru w przywozie z zagranicy i w wywozie za granicę w niehandlowym obrocie towarowym z zagranicą. Tak więc przepisy te nie normują pojęcia strony w postępowaniu celnym, ale określają jedynie pojęcie osoby uprawnionej do zgłoszenia towaru do odprawy celnej. Kwestia zatem ewentualnego uczestnictwa Pawła M. w postępowaniu celnym w charakterze strony powinna być rozpatrzona w myśl art. 28 Kpa. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 3 w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.