IV SA 112/92

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Barbary I. na decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 8 lipca 1991 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wywłaszczenia nieruchomości i na podstawie art. 207 par. 3 Kpa stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa kwotę złotych jeden milion dwadzieścia tysięcy tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej. Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ł. decyzją z dnia 22 listopada 1969 r., powołującą się na przepisy art. 2 i 3 ust. 1, art. 7 i art. 8 ust. 2 pkt 3 i ust. 7 oraz art. 20 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1961 nr 18 poz. 94/, wywłaszczył na rzecz Państwa część nieruchomości o powierzchni 0,1135 ha wraz z jej częściami składowymi, położonej w Z. przy ul. L. nr 1 l, oznaczonej jako działki nr 1 i 3 na planie pomiarowym zaewidencjonowanym w Miejskiej Pracowni Geodezyjnej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Z. w dniu 28 czerwca 1968 r. i pochodzącej z nieruchomości budowlanej o ogólnej powierzchni 0,2513 ha, wpisanej do księgi wieczystej nr 1213 jako własność Stefana Wacława W. W uzasadnieniu tej decyzji jako cel wywłaszczenia wskazano przeznaczenie nieruchomości w decyzji o lokalizacji szczegółowej nr 6/62, wydanej w dniu 13 lutego 1962 r., pod budowę budynku mieszkalnego i gospodarczego, realizowaną przez Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w Z., oraz na poszerzenie ulicy. We wniosku z dnia 23 października 1990 r. Barbara I. wystąpiła do Wojewody Ł-kiego z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej na zasadzie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Twierdziła, że Skarb Państwa najpierw usiłował przejąć własność wywłaszczonej nieruchomości na zasadzie przepisów kodeksu cywilnego dotyczących zasiedzenia, a po negatywnym orzeczeniu sądu w tym zakresie dokonał wywłaszczenia. Wywłaszczenie to było niedopuszczalne, ponieważ na nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia nie zachodziła potrzeba budowy jakiegokolwiek budynku i taki budynek nie został w ogóle wybudowany. Istniejący w części wywłaszczonej budynek znajdował się tam od dawna. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia 8 lipca 1991 r., wydaną z powołaniem się na art. 157 par. 1 i 3 Kpa, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej. W uzasadnieniu swej decyzji podał, że budynek mieszkalny na wywłaszczonym gruncie - jako mienie opuszczone - został wybudowany w 1962 r., to jest przed wywłaszczeniem. Budowa domu więc nastąpiła bez prawnego uregulowania stanu własności gruntu przeznaczonego dla inwestora państwowego. W tych okolicznościach i w związku ze staraniami właścicieli o wejście w posiadanie nieruchomości oraz przy braku porozumienia co do umownego jej nabycia przez Państwo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Z. wystąpiło z wnioskiem o wywłaszczenie zajętego gruntu. Ponieważ inwestor państwowy wybudował budynek mieszkalny na gruncie nie stanowiącym własności Państwa i w drodze cywilnoprawnej nie mógł uzyskać własności tego budynku, to przejęcie nieruchomości na własność Państwa w drodze wywłaszczenia było uzasadnione także wartością budynku przekraczającą wartość działki. W tej sytuacji, mimo że podjęcie inwestycji na spornej nieruchomości nastąpiło z naruszeniem prawa, wywłaszczenie jej porządkowało stan prawny sprawy. Wykorzystanie zatem gruntu na cele mieszkaniowe było prawną podstawą wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Barbara I. domagała się jej uchylenia oraz zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zarzuciła, że w sytuacji gdy wartość budynku przewyższa wartość działki, do przeniesienia własności działki na inwestora budynku nie mogą służyć przepisy ustawy o wywłaszczeniu, lecz wyłącznie przepisy kodeksu cywilnego /art. 231 Kc/. Oznacza to, że w sprawie są podstawy do uznania nieważności decyzji o wywłaszczeniu. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepisy regulujące zasady wywłaszczania nieruchomości jako szczególnej formy odjęcia prawa własności w drodze aktu władczego Państwa, będące wyjątkiem od ogólnych - cywilnoprawnych - zasad przenoszenia własności nieruchomości, muszą być stosowane literalnie, z wyłączeniem dopuszczalności wykładni rozszerzającej. W rozpoznawanej sprawie, ze względu na datę wydania decyzji wywłaszczeniowej, obowiązująca była wersja ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zawarta w Dz.U. nr 18 poz. 94. Służący za podstawę prawną decyzji wywłaszczeniowej art. 3 dopuszczał wywłaszczenie na cele użyteczności publicznej, obrony Państwa, zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, a także dla planowanej realizacji budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. Przedstawiony zarówno w decyzji wywłaszczeniowej z dnia 22 listopada 1969 r., jak i w zaskarżonej decyzji z dnia 8 lipca 1991 r. powód wywłaszczenia nieruchomości poprzednika prawnego skarżącej nie mieści się w żadnym z celów wywłaszczenia przewidzianych w art. 3 ust. 1 i 2 powołanej wyżej ustawy. Przede wszystkim znajdowanie się na nieruchomości już wybudowanego budynku mieszkalnego nie może stanowią podstawy do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Pomijając już fakt, że jeden budynek mieszkalny nie jest tożsamy ze "zorganizowanym budownictwem mieszkaniowym", przez co rozumie się budownictwo o charakterze osiedlowym, to przede wszystkim celem ustawy wywłaszczeniowej - co wyraźnie wynika z jej art. 3 ust. 2 - jest pozyskiwanie terenów dla "planowej realizacji" budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. Chodzi zatem o teren, którego zabudowa jest dopiero projektowana. Gdy natomiast celem wywłaszczenia miało być przeniesienie na rzecz Państwa własności nieruchomości tylko z tego powodu, że znajdujący się na tej nieruchomości budynek mieszkalny powstał wyłącznie z nakładów Państwa, wówczas niezależnie od wartości tych nakładów w stosunku do wartości nieruchomości do przeniesienia na rzecz Państwa własności tej nieruchomości nie mogły służyć przepisy ustawy wywłaszczeniowej. Rozstrzygnięcie sprawy zatem nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa materialnego i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 207 par. 3 oraz art. 208 Kpa orzekł jak w sentencji.