IV SA 1253/91

Brak jest podstaw prawnych do zwrotu nieruchomości, która przeszła na własność Państwa z mocy art. 11 w związku z art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa jednorodzinnego w miastach i osiedlach. Decyzją z dnia 11 lipca 1991 r., wydaną przez kierownika Urzędu Rejonowego na podstawie art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/, nakazano zwrot części przejętej na własność Skarbu Państwa od małż. Antoniny i Stanisława J. nieruchomości położonej w miejscowości Cz., następcom prawnym tych b. współwłaścicieli. (...) Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia 31 marca 1967 r., wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 31 poz. 138/, zatwierdzono plan podziału nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne. Decyzją tą objęto nieruchomości należące do małż. Stanisława i Antoniny J., z których 33 procent przeszło na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania. Część gruntów przejętych nie została wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem i znajduje się, od czasu przejęcia do chwili obecnej, w posiadaniu spadkobierców byłych właścicieli. Od decyzji tej odwołał się F. J. podnosząc, że zgodnie z wynikiem rozprawy administracyjnej, organ pierwszej instancji miał obowiązek orzeczenia jeszcze o odszkodowaniu za trzy działki budowlane, powstałe na przejętym przez państwo gruncie. Wojewoda Ł. decyzją z dnia 8 października 1991 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że - zgodnie z art. 69 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ust. 1 powołanego artykułu o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się również do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustaw wymienionych w art. 69 ust. 4 powołanej ustawy. W przepisie tym nie została natomiast wymieniona ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach, która stanowiła podstawę przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Brak było zatem w sprawie podstaw prawnych do orzeczenia o jej zwrocie na rzecz następców prawnych byłych właścicieli. W tych warunkach - zdaniem organu odwoławczego - zachodziły przesłanki z art. 139 Kpa do podjęcia decyzji na niekorzyść strony odwołującej się. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł F. J., zarzucając zaskarżonej decyzji sprzeczność z prawem. W skardze w szczególności zarzuca, że decyzja organu drugiej instancji jest wysoce krzywdząca dla następców prawnych byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości. Organ administracyjny, odmawiając zwrotu wywłaszczonej i niewykorzystanej nieruchomości, doprowadza równocześnie do ich zbycia lub wydzierżawienia innym osobom fizycznym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Przepis art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości stanowi, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z przepisu tego, zamieszczonego w rozdziale 6 ustawy - dotyczącym wywłaszczenia nieruchomości - wynika zatem, że dotyczy on nieruchomości wywłaszczonej, tj. takiej, która w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie bądź w poprzednio obowiązującej ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/, przeszła za odszkodowaniem na rzecz państwa. W tym samym trybie podlegają zwrotowi nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wymienionych w art. 69 ust. 4 powołanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, tj. na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na terenach wsi. /Dz.U. 1989 nr 27 poz. 216/ oraz ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. 1973 nr 27 poz. 192/. Szczególny charakter tego przepisu, stanowiącego o dopuszczalności zwrotu przyjętych przez państwo nieruchomości na podstawie wymienionych w nim ustaw, nie pozwala na zastosowanie go, poprzez jego wykładnię rozszerzającą, do innych sytuacji nabycia przez państwo nieruchomości, aniżeli sytuacja expressis verbis wyrażona w tym przepisie. W przepisie tym nie została wymieniona ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach. W rozpoznawanej sprawie przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność państwa bez odszkodowania z mocy decyzji kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Narodowej w W., wydanej na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 11 powołanej ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach. Decyzja ta nie miała charakteru wywłaszczeniowego, które zawsze następuje za odszkodowaniem. Ustawa ta tylko w jednym miejscu zawierała odesłanie do przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości, a mianowicie w art. 13 ust. 2, dotyczącym odszkodowania za urządzenia lub budynki znajdujące się na gruncie przeznaczonym na cele użyteczności publicznej. Jeżeli ustawa ta nie czyniła tego co do innych kwestii, to brak było wystarczających racji do zastosowania przepisów odnoszących się do wywłaszczenia wobec nieruchomości, które przeszły na mocy prawa na własność państwa na podstawie przepisów powołanej ustawy. W związku z powyższym należało stwierdzić, że art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. a gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ani żaden inny przepis obowiązującego prawa nie daje podstawy do wydania decyzji administracyjnej o zwrocie nieruchomości lub jej części, która przeszła z mocy prawa - w myśl art. 11 w związku z art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach - na własność państwa. W tych warunkach wszczęte postępowanie administracyjne, jako nie mające podstawy w prawie materialnym, było bezprzedmiotowe i należało je umorzyć. /art. 105 par. 1 Kpa/. Podnoszony przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego zarzut, że decyzja o przejęciu gruntu położonego na obszarze wsi na rzecz państwa nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa, gdyż zastosowano wadliwą podstawę prawną tego przejęcia, nie mógł być rozstrzygnięty w niniejszym postępowaniu. Jeżeli zdaniem skarżącego wydanie tamtej decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa /art. 1 par. 1 pkt 1 Kpa/, to może on domagać się wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności takiej decyzji w trybie nadzoru. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. Kpa skargę oddalił.