OSK 1476/04

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka /spr./, Sędziowie NSA Barbara Adamiak, Jan Paweł Tarno, Protokolant Urszula Radziuk, po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Kazimierza W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2004 r. sygn. akt II SA 2404/03 w sprawie ze skargi Kazimierza W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 22 maja 2003 r. , (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza na rzecz pełnomocnika z urzędu adwokata Małgorzaty S. od Skarbu Państwa /kasa Naczelnego Sądu Administracyjnego/ kwotę 180 /sto osiemdziesiąt / zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. OSK 1476/04 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Kazimierza W., działającego w imieniu małoletnich dzieci Izabeli i Eweliny W., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 maja 2003 r. w przedmiocie odmowy przyznania małoletnim renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny podał, że stosownie do art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. 2000 r., nr 39 poz. 353/ ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą za względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie stosownie do art. 83 ustawy. Izabela W. oraz Ewelina W. są córkami zmarłej Jadwigi W. Zdaniem Sądu niekwestionowaną okolicznością jest, że nie posiadają one niezbędnych środków do utrzymania i ze względu na wiek nie mogą podjąć pracy. Jednak bezwzględnym warunkiem do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest uznanie, że wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez matkę dzieci warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Sąd orzekając podał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych słusznie uznał, że matka dzieci miała krótki okres ubezpieczenia /5 lat i miesiąc, w tym 3 lata i 9 miesięcy okresów składkowych/. Jadwiga W. zaprzestała pracy w 1983 r. i nie podjęła jej aż do chwili śmierci. W latach 1983-1987 i 1992-1995 zmarła korzystała z urlopów wychowawczych. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby pozostawanie bez pracy nastąpiło na skutek niezawinionych przez Jadwigę W. i niezależnych od jej woli okoliczności. Zdaniem Sądu Jadwiga W. nie podejmowała pracy w latach osiemdziesiątych, gdy o pracę nie było trudno. W aktach sprawy brak informacji, aby podejmowała ona starania o uzyskanie pracy w latach późniejszych /nie zarejestrowała się w urzędzie pracy/ i nie uzyskała statusu bezrobotnego, natomiast opieka nad dziećmi nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ustawy. Świadczenie z art. 83 ustawy nie ma charakteru socjalnego i nie może być oderwane od wysokości opłacanych przez ubezpieczonego składek. Ratio legis tego przepisu leży w tym, aby w przypadkach, gdy ubezpieczony wykazał wolę podjęcia pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie miał możliwości uzyskania zwykłego świadczenia mógł on uzyskać świadczenie w drodze wyjątku. Sąd również zaznaczył, że oderwanie świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od okoliczności związanych z opłacanymi przez ubezpieczonego składkami sprzeciwiałoby się zasadzie sprawiedliwości społecznej, tak więc trudna sytuacja materialna osoby występującej o to świadczenie nie może być podstawą do jego przyznania. W dniu 27 sierpnia 2004 r. pełnomocnik skarżących złożył skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2004 r. Strona skarżąca żądając uchylenia wyroku sądu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zarzuca naruszenie art. 133 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./. Uchybienie to miało polegać na pominięciu przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie części zgromadzonego materiału dowodowego. W skardze kasacyjnej wskazuje się w szczególności na nieustosunkowanie się Sądu do zawartego w aktach sprawy zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w C., z którego wynika, że Jadwiga W. była zarejestrowana w tym urzędzie jako osoba bezrobotna w okresie od 19.10.1999 r. do 05.12.2002 r. Okoliczność ta jest tym bardziej istotna, iż sąd administracyjny uzasadniając wydany wyrok przytoczył okoliczność dokładnie przeciwną niż wynikająca z danego zaświadczenia, tj. stwierdził, że Jadwiga W. nie podejmowała starań o podjęcie pracy nie rejestrując się nawet jako osoba bezrobotna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje; W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest zatem zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, a zarzuty przedstawione w skardze kasacyjnej mogą dotyczyć wyłącznie zaskarżonego wyroku a nie postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu orzeczeń. Mając na uwadze powyższe należy uznać skargę kasacyjną za zasadną. Przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku w trybie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. - o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./ nie jest oparte na konstrukcji roszczenia, a dokonuje się w ramach decyzji uznaniowej Prezesa ZUS, jeżeli jak słusznie podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy, tj. niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, osoba ubiegająca się o świadczenie nie ma niezbędnych środków utrzymania. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynika przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony /w niniejszej sprawie chodzi o Jadwigę W./, którego prawa stanowią źródło uprawnień pozostałych po niej dzieci Eweliny i Izabeli, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach ustawy wobec zaistnienia szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły. Wojewódzki Sąd Administracyjny oceniając czy w sprawie zaistniały przesłanki z art. 83 ust. 1, a przede wszystkim czy zaistniały szczególne okoliczności, które uniemożliwiły podjęcie pracy przez zmarłą ograniczył się do stwierdzenia, że Jadwiga W. nie podjęła pracy w latach osiemdziesiątych wtedy, gdy o pracę nie było trudno oraz nie podejmowała pracy w latach późniejszych, nie była zarejestrowana w urzędzie pracy i nie uzyskała statusu bezrobotnego. Tymczasem w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w C. z dnia 13 lutego 2004 r. z którego wynika, że Jadwiga W. była zarejestrowana w tym urzędzie jako osoba bezrobotna, został podany nr rejestracyjny od 19 października 1999 r. do 5 grudnia 2002 r., a zatem do swojej śmierci. Należy w tym miejscu podnieść, że w chwili śmierci miała ona 41 lat. Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 133 par. 1 - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - znajduje zatem uzasadnienie. Z istoty sądowej kontroli wydanych aktów w postępowaniu administracyjnym wynika, że sąd orzeka według stanu faktycznego /akt sprawy/ i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Obowiązkiem zatem Sądu orzekającego w granicach rozpoznawanej sprawy jest ocena całego materiału zebranego w sprawie, a nie ustalenia wbrew zebranym dowodom. Sąd rozpoznaje skargę w ramach kryterium legalności działań administracji publicznej a nie sprawiedliwości jak ocenia Sąd. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.