SA/Po 2817/93

Opłata manipulacyjna dodatkowa, o której mowa w art. 70 ust. 2 pkt 3 prawa celnego - w odróżnieniu od opłaty manipulacyjnej dodatkowej ustanowionej w art. 70 ust. 3 tego prawa - nie ma charakteru represyjnego, lecz stanowi należność za dodatkowe czynności organów celnych. Dnia 14 sierpnia 1991 r. J.S. wprowadził przez przejście graniczne w J. na polski obszar celny samochód osobowy marki "BMW". Urząd Celny w J. skierował jego samochód do odprawy celnej w S., lecz J.S. nie zgłosił się w zakreślonym mu terminie i dnia 14 listopada 1991 r. sprzedał importowany samochód A.C., przy czym nabywca przyjął obowiązek zapłaty opłat celnych, związanych z importem nabytego samochodu. Po upływie około roku od daty sprowadzenia samochodu Urząd Celny w S. wezwał J.S. do uiszczenia cła w kwocie 14.684.000 zł oraz opłaty manipulacyjnej za niedostarczenie samochodu w zakreślonym terminie do Urzędu Celnego w S. w kwocie 17.400.000 zł. Na decyzję Urzędu Celnego w S., J.S. odpowiedział odwołaniem, skierowanym do Prezesa Głównego Urzędu Ceł, który utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji wyrażając następujący pogląd prawny. Importerem samochodu był skarżący i jego obciąża obowiązek zapłaty cła oraz opłaty manipulacyjnej za niedostarczenie samochodu do Urzędu Celnego w S. - do odprawy celnej. Okoliczność, że inna osoba przejęła obowiązek zapłaty należności celnych w umowie cywilnoprawnej sprzedaży samochodu nie ma wpływu na zasadność obciążenia skarżącego jako importera, który przed uiszczeniem należności celnych nie mógł skutecznie zbyć samochodu. Powyższą decyzję zaskarżył J.S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem, z tej przyczyny, że obowiązek zapłaty należności celnych przejął A.C. Nadto skarżący powołuje się na nową ciężką sytuację majątkową. Twierdzi, że poszukuje bezskutecznie pracy i bez uszczerbku dla rodziny nie byłby w stanie zapłacić wyliczonych należności celnych. W odpowiedzi na skargę, Prezes GUC nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska i wniósł o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Powoływanie się skarżącego na zbycie samochodu przed uiszczeniem należności celnych jest o tyle nieuzasadnione, że zgodnie z brzmieniem art. 24 Prawa celnego, towar celny może być przedmiotem obrotu na polskim obszarze celnym po dokonaniu odprawy celnej, tj. po zapłaceniu należności celnych; skarżący tym czasem nie dostarczył samochodu do odprawy celnej w Urzędzie Celnym w S. Nadto przejęcie długu w umowie cywilnoprawnej, stosownie do dyspozycji art. 519 par. 2 pkt 2 Kodeksu cywilnego, wymagało zgody wierzyciela, w tym przypadku Urzędu Celnego w S. Skoro zgody takiej nie było, to przejęcie długu jest w stosunku do wierzyciela bezskuteczne. Poza sporem jest, że importerem samochodu był skarżący, którego pouczono o obowiązku zgłoszenia się w terminie określonym do Urzędu Celnego w S., wyznaczonym do dokonania odprawy celnej oraz, że skarżący tego obowiązku mnie wykonał. W tej sytuacji decyzja w zakresie wymiaru cła jest zgodna z prawem, w szczególności z art. 47 pkt 2 Prawa celnego. Inaczej natomiast przedstawia się sprawa wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej z art. 70 ust. 2 pkt 3 Prawa celnego, stanowiącej sankcję za niewykonanie w terminie obowiązków celnych z art. 42 Prawa celnego. Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 209 Kpa nie związany granicami skargi i z powołaniem się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r. U 7/93, stwierdza, że wysokość tej opłaty, znacznie przekraczająca wysokość cła, wymierzona została z powołaniem się na par. 20 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 22 sierpnia 1990 r. w sprawie dozoru i kontroli celnej oraz poboru opłat /Dz.U. nr 61 poz. 357 ze zm./. Powołanym wyżej orzeczeniem Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że par. 20 rozporządzenia jest niezgodny z upoważnieniem zawartym w art. 70 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne, a tym samym narusza art. 56 ust. 3 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 84 poz. 426/, a także art. 1 Konstytucji pozostawiony w mocy na podstawie art. 77 cyt. Ustawy Konstytucyjnej. Prawo celne ustala w art. 70 ust. 3 opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości równej wartości towaru tylko w jednym przypadku, a mianowicie, w razie ujawnienia w wyniku rewizji celnej środka przewozowego - towaru celnego nie zgłoszonego do odprawy celnej. Opłata manipulacyjna dodatkowa, o jakiej mowa w art. 70 ust. 2 pkt 3 Prawa celnego, ma charakter zryczałtowanej opłaty pobieranej od tego, na kim ciążą określone obowiązki celne, za podejmowane przez organy celne czynności o charakterze dodatkowym. A zatem cytowany przepis nie ma charakteru represyjnego, lecz wiąże się z dodatkowymi czynnościami organów celnych. Wysokość opłaty manipulacyjnej zależy od przyczyn, które spowodowały nieterminowe wykonanie obowiązku celnego w tym także od przyczyn leżących po stronie organu celnego. Art. 37 Prawa celnego w ust. 2 nakazuje organowi celnemu wszczynanie postępowania z urzędu, jeżeli podmiot swych obowiązków sam nie wykonuje. Zgodnie z art. 35 Kpa w zw. z art. 1 ust. 2 Prawa celnego organ celny obowiązany jest do wydania decyzji w terminie określonym w art. 35 Kpa, a zatem opłata manipulacyjna dodatkowa nie może być wymierzona za okres przypadający po terminie, inaczej mówiąc importer nie może być obciążany zwłoką spowodowaną opóźnieniem organu celnego we wszczęciu postępowania celnego. Przy przeciwnym założeniu rezultat miałby paradoksalny charakter, bowiem im dłuższy byłby okres pomiędzy powstaniem obowiązku celnego a wszczęciem z urzędu, na podstawie art. 47 pkt 2 Prawa celnego, postępowania, tym wyższa byłaby opłata manipulacyjna dodatkowa, przeznaczona na premie dla funkcjonariuszy celnych. Dotyczy to także okresu między datą przekazania sprawy do innego urzędu celnego wskazaną w postanowieniu o przekazaniu i datą podjęcia czynności urzędowych przez urząd celny wskazany w przekazaniu. Decyzja urzędu celnego wskazująca opłatę dodatkową manipulacyjną winna zatem wskazywać nie tylko liczbę dni, ale także okres od dnia, za który opłata została naliczona, co dopiero pozwala na ustalenie, czy wydana decyzja jest zgodna z prawem. Z tych przyczyn i wobec niezgodności decyzji ustalającej wysokość dodatkowej opłaty manipulacyjnej z prawem w części dotyczącej opłaty należało uchylić zaskarżoną decyzję, oddalając skargę co do wymiaru opłaty celnej, na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa oraz art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa.