SA/Wr 652/95

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Mieczysława Sz. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Straży Pożarnej w (...) z dnia 12 września 1994 r. w przedmiocie cofnięcia równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 208 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Rejonowego Straży Pożarnej w W., a także zasądził od Komendanta Wojewódzkiego Straży Pożarnej w (...) na rzecz skarżącego dziesięć złotych tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego. Decyzją z dnia 4 lipca 1994 r. nr RT-175/60/94, wydaną na podstawie par. 12 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 czerwca 1992 r. w sprawie równoważników pieniężnych przysługujących strażakom Państwowej Straży Pożarnej za brak lokalu mieszkalnego oraz za remont zajmowanego lokalu /Dz.U. nr 51 poz. 235/, Komendant Rejonowej Państwowej Straży Pożarnej w W. stwierdził ustanie z dniem 23 maja 1993 r. prawa do pobierania przez ogniomistrza Mieczysława Sz. równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Wymieniony pełni służbę w W. i dojeżdża do miejsca pracy z innej miejscowości. Z dniem 23 maja 1993 r., w wyniku zmiany rozkładu jazdy PKP, powstała możliwość wyboru pociągu umożliwiającego dojazd do pracy i powrót do domu w czasie krótszym niż dwie godziny. Raportem z dnia 5 lipca 1994 r. ogniomistrz Mieczysław Sz. zwrócił się do Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w (...), wnosząc o wypłacenie mu należnego świadczenia socjalnego z tytułu braku mieszkania za rok 1993, które cofnięto mu niezgodnie z obowiązującymi przepisami. Pismem z dnia 12 września 1994 r. nr WT-175/86/94 Komendant Wojewódzki Straży Pożarnej w (...) zawiadomił ogniomistrza, że "podtrzymuje stanowisko Komendanta Rejonowego PSP w W.". W piśmie tym, któremu nie nadano formy decyzji administracyjnej, nie pouczono odwołującego się o prawie wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dnia 16 listopada 1994 r., powołując się na wcześniejszą rozmowę ustną z dnia 5 listopada 1994 r., Mieczysław Sz. przedstawił Komendantowi Państwowej Straży Pożarnej w (...) podanie o ponowne rozpatrzenie sprawy równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Pismem z dnia 23 stycznia 1995 r. nr WT-175/1/95 Komendant Wojewódzki Straży Pożarnej podtrzymał swoje stanowisko i stanowisko Komendanta Rejonowego Państwowej Straży Pożarnej w W. Skargą z dnia 25 lutego 1995 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) Mieczysław Sz. wniósł o uchylenie decyzji Komendanta Wojewódzkiego z dnia 12 września 1994 r. i z dnia 23 stycznia 1995 r. oraz decyzji Komendanta Rejonowego w W. z dnia 4 lipca 1994 r. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że decyzja Wojewódzkiego Komendanta PSP, utrzymująca w mocy decyzję Komendanta Rejonowego PSP, nie zawierała pouczenia co do formy, trybu i terminu wniesienia skargi, co - zdaniem skarżącego - uzasadnia jej wniesienie. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki PSP w (...) wniósł o odrzucenie skargi i podał, że decyzja z dnia 12 września 1994 r. jest ostateczna, a strona nie zaskarżyła jej w ustawowym terminie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z treści dalszych wywodów można wnosić, że swojego drugiego pisma z dnia 23 stycznia 1995 r. Komendant Wojewódzki PSP nie traktuje jako decyzji administracyjnej, gdyż "niedopuszczalne byłoby wydanie drugiej decyzji w tej samej sprawie, jak również brak było podstaw do zmiany decyzji w oparciu o art. 155 Kpa". W uzupełniającym skargę piśmie procesowym z dnia 10 maja 1995 r. skarżący wyjaśnił, że w obu doręczonych mu pismach nie pouczono go o dopuszczalności, formie, trybie i terminie wniesienia skargi, co stanowi naruszenie art. 107 i 9 Kpa. Mimo że Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej występuje "z pozycji podmiotu silniejszego /ma zapewnioną pomoc prawną/", nie pouczyła go o przysługujących mu uprawnieniach procesowych, licząc na jego "potknięcie proceduralne dotyczące przekroczenia terminu do wniesienia skargi". Natomiast Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej podniósł, że skarżący mógł stosownie do art. 111 par. 1 Kpa żądać uzupełnienia decyzji z dnia 12 września 1994 r. pouczeniem co do trybu i terminu jej zaskarżenia. Ponadto Komendant Wojewódzki PSP przedstawił pismo Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 8 czerwca 1995 r. nr BT-III/222/12/95, w którym został wyrażony pogląd, że sprawy mieszkaniowe nie mogą być rozpatrywane w trybie postępowania administracyjnego. W aktach osobowych strażaka nie ma decyzji ani innych pism w przedmiocie przyznania równoważnika pieniężnego za brak lokalu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozstrzygając odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 4 lipca 1994 r. o ustaniu z dniem 23 maja 1993 r. /tj. z mocą wsteczną o ponad trzynaście miesięcy/ uprawnienia funkcjonariusza pożarnictwa do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego, organ odwoławczy nie nadał swojemu rozstrzygnięciu formy decyzji administracyjnej. Organ odwoławczy również nie pouczył odwołującego się o przysługującym mu prawie wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, czym naruszył nie tylko przepisy art. 104 par. 1 i art. 107 par. 1 Kpa, lecz również zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa /art. 8/ oraz zasadę czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa /art. 9 Kpa/. Z tych powodów Sąd uwzględnił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 12 września 1994 r. Rozstrzygnięcie w przedmiocie równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego następuje w drodze decyzji administracyjnej, co wynika jednoznacznie z par. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 czerwca 1992 r. w sprawie równoważników pieniężnych przysługujących strażakom Państwowej Straży Pożarnej za brak lokalu mieszkalnego oraz za remont zajmowanego lokalu /Dz.U. nr 51 poz. 235/. Według par. 11 tego rozporządzenia równoważnik pieniężny za brak lokalu mieszkalnego przysługuje miesięcznie. Zważywszy na charakter tego świadczenia, wynikającego ze stosunku służbowego strażaka, orzekanie w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania tego dodatku powinno nastąpić niezwłocznie z chwilą powstania okoliczności, od których nabycie prawa do tego dodatku jest uzależnione. Z akt osobowych skarżącego strażaka nie wynika, kiedy dodatek za brak lokalu mieszkalnego został mu przyznany. Z jego podań i wyjaśnień oraz z wydanych decyzji można wnosić, że we wcześniejszym okresie służby dodatek ten był mu wypłacany, a dopiero decyzją z dnia 4 lipca 1994 r., z mocą od 23 maja 1993 r., rozstrzygnięto o utracie tego uprawnienia. Do tego decyzji o utracie uprawnienia strażaka do równoważnika pieniężnego za brak lokalu nie można było wydać z mocą wsteczną. W postępowaniu administracyjnym pozbawienie strony przyznanego jej decyzją administracyjną uprawnienia dopuszczalne jest tylko (...) przez zastosowanie nadzwyczajnych środków wzruszenia decyzji, a ponadto w wypadkach przewidzianych w przepisach szczególnych. Zakładając, że dodatek ten był skarżącemu wypłacany, a z dniem 23 maja 1993 r., w wyniku zmiany rozkładu jazdy PKP, powstała możliwość dojazdu strażaka do służby i powrotu do domu w czasie łącznym krótszym niż dwie godziny /Taki czas dojazdu łącznie w obie strony, jako kryterium oceny "miejscowości pobliskiej", przewiduje par. 1 pkt 11 zarządzenia nr 41 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 marca 1993 r. w sprawie określenia wysokości pomocy finansowej na budownictwo mieszkaniowe dla funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej i Państwowej Straży Pożarnej oraz zasad jej przyznawania i zwracania /Dz. Urz. MSW nr 3 poz. 40/. nie można przyjąć, że w świetle par. 12 ust. 1 pkt 5 cytowanego rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 czerwca 1992 r. utracił on z mocy prawa uprawnienie do otrzymywanego i wypłacanego mu dotychczas dodatku. Przepis ten bowiem stanowi, że równoważnik za brak lokalu mieszkalnego nie przysługuje strażakowi, jeżeli w miejscowości pobliskiej zajmuje on lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość lub dom jednorodzinny /część domu/ (...). Ustalenie czasu dojazdu skarżącego do miejsca służby i powrotu do domu jako krótszego niż dwie godziny oparte zostało wyłącznie na rozkładzie jazdy dwóch wskazanych przez organy pociągów. Skarżący natomiast wyjaśnił, że inne połączenia kolejowe były dla niego dogodniejsze, mimo że czas jazdy w obie strony był dłuższy niż dwie godziny. Ponadto podniósł, że warunki służby nie zawsze pozwalały mu wracać do domu pociągiem wskazanym przez organy, a przejazd następnym powodował wydłużenie łącznego czasu przejazdu ponad dwie godziny. Na zasadzie art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa w związku z art. 68 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym należało orzec jak wyżej.