V SA 2351/00

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Antoniego D. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 30 czerwca 2000 r. (...) w przedmiocie nakazania powrotnego wywozu pojazdu za granicę i wymiaru opłaty manipulacyjnej; stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 14 lipca 1999 r. (...) i postanowieniem Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 14 lipca 1999 r. (...) - w części dotyczącej Antoniego D.; (...). Decyzją z dnia 14 lipca 1999 r. (...) Dyrektor Urzędu Celnego w W. nakazał Antoniemu D. i Wiesławowi Ż. powrotny wywóz za granicę samochodu marki FIAT SPA 242 oraz wymierzył opłatę celną manipulacyjną dodatkową w kwocie 14.000 zł. za usunięcie towaru spod dozoru celnego. Nadto, postanowieniem z tej samej daty i o tym samym numerze zwolnił spod zabezpieczenia przedmiotowy samochód oraz nakazał jego wydanie Antoniemu D. - po okazaniu dowodu wpłaty kwoty zabezpieczenia określonej decyzją z dnia 14 lipca 1999 r. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu 12 czerwca 1999 r. samochód osobowo-ciężarowy FIAT SPA 242, na włoskich numerach rejestracyjnych, został zatrzymany podczas policyjnej kontroli drogowej w W. Kierującym okazał się obywatel polski Wiesław Ż., któremu pojazd został użyczony przez właściciela Antoniego D. Ponieważ samochód został wprowadzony na polski obszar celny na zasadzie odprawy celnej czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła, posiadał on status towaru niekrajowego i pozostawał w Polsce pod dozorem celnym. Wobec jego oddania w użytkowanie osobie nieuprawnionej, został złamany warunek odprawy celnej czasowej przez usunięcie towaru spod dozoru. W pouczeniu decyzji Dyrektor UC zamieścił informację, że w celu jej wykonania należy zgłosić się do Oddziału Celnego "celem objęcia towaru procedurą tranzytu, w tym złożenia zabezpieczenia w kwocie 12.212,60 zł". Rozpoznawszy sprawę w następstwie odwołania Antoniego D., Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 30 czerwca 2000 r. (...), wydanej na podstawie art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, art. 58 par. 1 i 2, art. 186 par. 4, art. 275 par. 4 pkt 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi do tych pojazdów /Dz.U. nr 158 poz. 1053/, art. 135 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 1997 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych i procedur uproszczonych /Dz.U. nr 147 poz. 989 ze zm./ i par. 7 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 kwietnia 1999 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat pobieranych przez organy celne /Dz.U. nr 38 poz. 366/, uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w części dotyczącej oznaczenia Wiesława Ż. jako strony postępowania celnego, umarzając wobec niego postępowanie, oraz w części dotyczącej wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej, jednocześnie wymierzając nową opłatę manipulacyjną w kwocie 100 zł. za czynności podejmowane w wyniku naruszenia przez stronę warunków procedury odprawy czasowej. W pozostałej części zaskarżone rozstrzygnięcie utrzymał w mocy. Wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, że w przypadku towarów wprowadzanych na polski obszar celny w ramach odprawy celnej czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła, niezbędnym jest użytkowanie towaru przez osobę uprawnioną do korzystania z procedury. Naruszenie przez osobę uprawnioną do korzystania z procedury odprawy czasowej warunku wyłącznego użytkowania pojazdu, powoduje powstanie długu celnego, zgodnie z art. 212 par. 1 pkt 1 Kodeksu celnego. - w chwili niewykonania obowiązku. Przedmiotowy pojazd, z uwagi na rok produkcji /1984/, nie mógł być objęty procedurą dopuszczenia do obrotu, dlatego strona została wezwana do powrotnego wywozu towaru. Zgodnie bowiem z art. 186 par. 4 Kodeksu celnego, organ celny może nakazać zniszczenie towaru, jeżeli przepisy to przewidują. Nakaz zniszczenia może być poprzedzony nakazem dokonania powrotnego wywozu towaru. Rozstrzygnięcie w zakresie opłaty manipulacyjnej Prezes GUC uzasadnił tym, iż nie każde działanie lub zaniechanie podmiotu prowadzące do naruszeń prawa celnego stanowi usunięcie towaru spod dozoru celnego. Usunięcie spod dozoru ma miejsce wówczas, gdy organowi celnemu uniemożliwiono dostęp do towaru w celu dokonania określonych czynności, czyli jeżeli towar jest fizycznie dla niego niedostępny. W konsekwencji, o powstaniu długu celnego można mówić dopiero wówczas, gdy organ celny rozpoczął już konkretne działania z zakresu dozoru celnego. Użyczenie pojazdu zarejestrowanego za granicą osobie krajowej w przypadku, gdy właściciel pojazdu /osoba zagraniczna/ przebywa nadal na terenie Polski, należy traktować jako niewykonanie obowiązków wynikających z procedury, poprzez naruszenie warunków zawartych w art. 135 pkt 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 1997 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych i procedur uproszczonych. Uznanie przez organ II instancji, iż osobą zobowiązaną do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła był tylko Antoni D., powoduje konieczność uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej wobec Wiesława Ż. i umorzenie wobec niego postępowania. Inne okoliczności wskazane w odwołaniu, Prezes Głównego Urzędu Ceł uznał za pozbawione wpływu na rozstrzygnięcie. W skardze na powyższą decyzję oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji Antoni D. wniósł o ich uchylenie. Zarzucił niedostateczne wyjaśnienie sprawy i oparcie rozstrzygnięć na ustaleniach nie odpowiadających prawdzie. Podniósł, że nie jest "osobą zagraniczną", jak traktowały go organy celne. Był i jest tylko obywatelem polskim, który po wieloletnim, czasowym pobycie we Włoszech, od 6.06.1997 r. stale zamieszkuje i pracuje w W., a także otrzymuje krajową emeryturę. Bezpośrednio przed planowanym powrotem do Polski kupił używany samochód FIAT SPA 242, typu camper, kierując się polską informacją celną, "iż samochód osobowy zakupiony w czasie podróży do Polski jest wolny od cła, jeżeli zakup i przywóz na polski obszar celny nastąpił przed faktycznym powrotem do kraju, a samochód był użytkowany w czasie podróży przez nabywcę". Przez granicę czesko-polską przejechał bez jakichkolwiek problemów, a "celnicy życzyli /mu/ tylko przyjemnego pobytu". W latach 1997-1999 skarżący kilkakrotnie wyjeżdżał za granicę przedmiotowym samochodem, pozostającym na włoskich numerach rejestracyjnych, w tym do Włoch i na Litwę. Wyjaśnił, iż pojazdu w P. nigdy i nikomu nie przekazywał w używanie. Zgodnie z zaleceniami lekarzy, ponieważ przebył ciężki zawał, a nawet pozostawał pewien czas w stanie śmierci klinicznej, w korzystaniu z samochodu pomagał mu Wiesław Ż., mieszkaniec W. Każdorazowa jazda samochodem prowadzonym przez kolegę miała miejsce w obecności skarżącego. W dniu 12.06.1999 r. Wiesław Ż. wyjątkowo prowadził samochód do siedziby firmy ubezpieczeniowej samodzielnie, bowiem Antoni D. czuł się bardzo źle, a wygasał termin polisy pojazdu. W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że zgodnie z par. 128 i par. 129 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 listopada 1999 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych /Dz.U. nr 104 poz. 1195/ warunkiem korzystania z procedury odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła jest użytkowanie pojazdu wyłącznie przez osobę uprawnioną do korzystania z tej procedury. Naruszenie warunku wyłącznego użytkowania spowodowało w chwili niewykonania obowiązku powstanie długu celnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje legalność zaskarżonych decyzji, a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa /art. 22 cyt. wyżej ustawy/. Rozpatrując stan faktyczny i prawny sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skargę należy uznać za zasadną, nie tylko z przyczyn w niej wskazanych, lecz także z powodów, które bierze pod uwagę z urzędu, nie będąc związanym jej granicami /art. 51 ustawy o NSA/. W pierwszym rzędzie należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania /art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par 3 Kpa/, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Pomimo wyjątkowej długotrwałości postępowania, uzasadnienia rozstrzygnięć organów celnych nie zawierają ustaleń w zakresie podstawowych dla sprawy okoliczności, w szczególności zaś daty sprowadzenia do P. przedmiotowego samochodu oraz warunków, na jakich to nastąpiło. Kwestia ta w sposób oczywisty rzutuje zaś na prawidłowość przyjętej kwalifikacji prawnej. Z wyjaśnień skarżącego, którym organ orzekający nie odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wynika, że obywatel polski Antoni D. przyjechał do P. samochodem FIAT SPA 242 w dniu 6.06.1997 r., zatem jeszcze przed datą wejścia w życie ustawy - Kodeks celny z dnia 9 stycznia 1997 r. /Dz.U. nr 23 poz. 117/, z zamiarem stałego w niej pobytu, oraz że podczas przekraczania granicy nie ubiegał się o prawo do skorzystania z jakiejkolwiek procedury celnej. W latach 1997-1999 skarżący, którego osobisty status pozostał poza sferą zainteresowania organu celnego, kilkakrotnie wyjeżdżał z Polski, w tym do Włoch i na Litwę. (...) Również i w tych wypadkach nie ubiegał się o korzystanie z procedury np. odprawy czasowej. W tej sytuacji niezbędne jest wyjaśnienie, który z przyjazdów skarżącego do Polski wiązał się z uzyskaniem przez pojazd statusu przedmiotu odprawy czasowej i co świadczy o zastosowaniu trybu procedury takiej odprawy, z wykluczeniem ewentualności oceny samochodu np. jako składnika mienia przesiedlenia. O wątpliwościach samego organu orzekającego w tym zakresie świadczy m.in. powoływanie się na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r., kiedy pojazd był już w Polsce, a także rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 listopada 1999 r. /odpowiedź na skargę/, kiedy pojazd od niemal 6 miesięcy pozostawał w dyspozycji organów celnych. Kolejną kwestią jest ustalenie organu celnego, iż Antoni D. naruszył warunek odprawy czasowej samochodu, przy założeniu, iż miała ona miejsce, i że warunki odprawy wynikały z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 1997 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych i procedur uproszczonych /Dz.U. nr 147 poz. 989/, przez odstąpienie prawa użytkowania pojazdu drugiej osobie. Przepis par. 152 ust. 1 powołanego rozporządzenia stanowił, że jeżeli osoba posiadająca pozwolenie na korzystanie z procedury odprawy czasowej narusza przepisy prawa celnego i pomimo wezwania w terminie wyznaczonym przez organ celny nie dostosowała prowadzonej działalności do wymogów wynikających z przepisów prawa celnego, organ celny może cofnąć pozwolenie. Przed podjęciem decyzji w zakresie ewentualnego cofnięcia pozwolenia na korzystanie z procedury odprawy czasowej, niezbędne było zatem wytknięcie uchybienia oraz wezwanie do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Uzasadnione stanem zdrowia skarżącego doraźne i jednorazowe udostępnienie samochodu drugiej osobie, ściśle związane z załatwieniem sprawy dotyczącej pojazdu, to jest przedłużeniem ubezpieczenia (...), nie może być oceniane w aspekcie przesłanek umowy użyczenia /art. 710-719 Kc/. /por. wyrok SN z dnia 20 listopada 1968 r., (...)/ Tego rodzaju wykładni sprzeciwia się cel wykorzystania pojazdu, którym nie jest "używanie w tym celu oddanej rzeczy", a działanie w warunkach losowych. W konsekwencji ustalenie, że pojazd przez skarżącego "nie był użytkowany wyłącznie", nie znajduje wystarczającego oparcia w materiale dowodowym. Wydanie decyzji na podstawie zdecydowanie niepełnych i wewnętrznie sprzecznych ustaleń faktycznych oraz przepisów, których powołanie budzi wątpliwości /m.in. kodeksu celnego i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r./ i innych, które w sprawie niewątpliwie nie mogły mieć zastosowania /rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 listopada 1999 r./, uzasadniają stwierdzenie, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Dyrektora UC w W. z dnia 14 lipca 1999 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadnia stwierdzenie ich nieważności na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 22 ust. 3 i art. 29 cyt. ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia 14 lipca 1999 r. o zwolnieniu samochodu spod zabezpieczenia uzasadnione jest faktem, iż w sprawie nigdy nie wydano postanowienia o jego zabezpieczeniu. Nieporozumieniem i oczywistym naruszeniem przepisów procedury celnej /art. 216 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. nr 137 poz. 926/ w zw. z art. 262 Kodeksu celnego/ jest także zabezpieczenie długu celnego i określenie jego wysokości w pouczeniu do decyzji organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 cyt. ustawy o NSA.