III ARN 27/94

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zakładów Obuwia (...) na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł (...) w przedmiocie zwrotu cła, na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 8 września 1993 r. SA/Ka 307/93 uchyla zaskarżony wyrok, uchyla decyzję dyrektora Urzędu Celnego (...) oraz decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł (...). Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Trafny jest bowiem zarówno zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, jak i zarzut, że zaskarżony wyrok narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej. Naczelny Sąd Administracyjny błędnie przypuszcza, że Prawo celne uzależnia prawo domagania się zwrotu bezpodstawnie pobranego cła od daty, w jakiej wniosek o zwrot zostanie złożony lub od spełnienia wymogu, by wniosek taki został złożony wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania celnego. Wymagania takie nie wynikają jednak z treści wchodzących w rachubę przepisów Prawa celnego, skoro zważy się, że art. 50-52 tego Prawa określają zarówno formę, jak i treść wniosku o wszczęcie postępowania celnego, gdy składany jest on przez podmiot prowadzący stałą działalność gospodarczą, jak i zgłoszenia celnego dotyczącego towaru nie przeznaczonego do działalności gospodarczej, a stanowiącego własność lub będącego w rozporządzeniu albo osób przesiedlających się do Polski lub opuszczających terytorium państwa. Art. 50 ust. 1 i 2 Prawa celnego nie ustanawia obowiązku, by wniosek o wszczęcie postępowania celnego zawierał także żądanie zwrotu należności celnych w warunkach określonych w art. 80 tego Prawa i to pod rygorem utraty tego Prawa. Uprawnienie podmiotów gospodarczych sprawdzających z zagranicy towary w postaci surowców, materiałów, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych lub zwrotu należności celnych pobranych swego czasu od tych towarów wynika z przepisów Prawa celnego i może być zniesione lub ograniczone w czasie tylko na podstawie przepisów tego Prawa. Art. 80 ust. 2 Prawa celnego zawiera upoważnienie dla Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą do ustalenia jedynie trybu zwrotu należności celnych, a zatem w istocie rzeczy, akt wykonawczy powinien regulować jedynie zasady postępowania organów celnych w zakresie zwrotu tych należności i nie mógł ustanawiać dodatkowych obowiązków dla osób ubiegających się o taki zwrot ani tym bardziej ustanawiać terminu, po upływie którego uprawnienie d zwrotu należności celnych wygasa lub nie może być egzekwowane. Tymczasem rozporządzenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1980 r. - na co trafnie zwrócił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 września 1993 r. III AZP 10/93 - wykracza poza granice upoważnienia ustawowego i w istocie rzeczy stanowi swoistą próbę uzupełnienia regulacji ustawowej. Bezpodstawnie zatem Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje w zaskarżonym wyroku, że art. 80 ust. 1 Prawa celnego zawiera dodatkowy - nie wynikający jednak z treści tej normy - termin do złożenia wniosku ustanawiany dla tego podmiotu, który domaga się zwrotu należności celnych oraz że art. 50 ust. 2 regulujący treść wniosku o wszczęcie postępowania celnego został uzupełniony przez par. 2 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą w ten sposób, że wraz z tym wnioskiem należy domagać się także zwrotu należności, przy czym wymaganie tego ostatniego przepisu, aby obydwa te wnioski zostały złożone "razem" nie daje żadnych podstaw do konkluzji wyrażonej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, że niedochowanie tego ostatniego warunku czyni to, że zawarty w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zwrot, iż wniosek skierowany do organów administracji celnej może być uznany "za bezskuteczny", przyjąć w ostateczności należy, że w zaskarżonym rewizją nadzwyczajną wyroku wyrażony został w istocie rzeczy pogląd, jakoby żądanie zwrotu należności celnych nie odpowiadające podanym tu warunkom po prostu wygasa. Uznając zatem trafność zarzutów rewizji nadzwyczajnej, co do rażącego naruszenia prawa materialnego i odwołując się w pozostałym zakresie do uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r., III AZP 10/93, którego przesłanki Sąd Najwyższy w obecnym składzie w całości podziela, konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku, jak również poprzedzających go decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. z dnia 3 sierpnia 1992 r. oraz decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 27 listopada 1992 r. jako wydanych na podstawie tej samej błędnej, rażąco sprzecznej z treścią art. 80 ust. 1 Prawa celnego wykładni. Zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej wyrażający się w tym, by sądy sprawujące w jej imieniu wymiar sprawiedliwości kierowały się wyłącznie normami prawa rangi ustawowej oraz tylko tymi przepisami aktów niższej rangi niż ustawa, które wydane zostały ściśle w granicach upoważnienia wynikającego z ustawy i w celu jej wykonania oraz nie zawierają przepisów sprzecznych z ustawą. Kierując się tymi przesłankami Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 par. 1 Kpc w związku z art. 211 Kpa orzekł jak w sentencji.