III ARN 28/92

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi (...) na decyzję Wojewody (...) w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnego na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 1991 r. II SA 779/91 uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go decyzje (...). Rafał G., absolwent Liceum Medycznego, decyzją Rejonowego Biura Pracy w P. z dnia 19 sierpnia 1990 r. został zarejestrowany jako bezrobotny i uzyskał prawo do zasiłku z dniem 19 lipca 1990 r. Decyzją Urzędu Rejonowego w M.M. z dnia 19 października 1990 r. przedłużono zainteresowanemu okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych od dnia 1 września 1990 r. do dnia wydania następnej decyzji tego Urzędu z dnia 25 maja 1991 r., stwierdzającej utratę prawa do zasiłku z Funduszu Pracy z dniem 6 czerwca 1991 r. Odwołanie Rafała G. od tej decyzji Dyrektor Wojewódzkiego Biura Pracy w O., działający z upoważnienia Wojewody, oddalił, utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono m.in., że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./ zarejestrowani jako bezrobotni absolwenci szkół zawodowych mają uprawnienie do pobierania zasiłku dla bezrobotnych tylko przez okres 12 miesięcy od dnia ukończenia szkoły. Maksymalny okres pobierania zasiłku upłynął w rozpatrywanym wypadku w dniu 6 czerwca 1991 r. Skargę Rafała G. na decyzję Dyrektora Wojewódzkiego Biura Pracy Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 września 1991 r. (...) oddalił. Sąd ten uznał, że absolwenci szkół zawodowych mają prawo do zasiłku dla bezrobotnych tylko przez okres 12 miesięcy od dnia ukończenia szkoły. Restytuowanie prawa do zasiłku może nastąpić po spełnieniu wymagań odnoszących się do ogółu bezrobotnych, nie mających statusu absolwenta, a określonych w art. 15 ustawy o zatrudnieniu z dnia 28 grudnia 1989 r. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, zarzucając mu naruszenie art. 15 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2, a także art. 16 ustawy o zatrudnieniu z 1989 r. oraz art. 207 par. 2 i par. 6 Kpa. W rewizji nadzwyczajnej przedstawiony jest pogląd prawny, że ustawy o zatrudnieniu z dnia 29 grudnia 1989 r. nie ustanowiła 12-miesięcznego okresu pobierania zasiłku dla tych bezrobotnych, którzy zarejestrowali się jako absolwenci szkół zawodowych. Status "absolwenta" w świetle przepisów tej ustawy miał tylko to znaczenie, że zwalniał osoby ubiegające się o prawo do zasiłku od obowiązku wykazania, że w okresie 12 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania pozostawały w stosunku pracy co najmniej 180 dni lub podlegały ubezpieczeniu społecznemu z tytułu innej działalności; miał także wpływ na wysokość zasiłku. Ponieważ ustawa o zatrudnieniu z 1989 r. - konkluduje się w rewizji nadzwyczajnej - nie ustanowiła czasowego ograniczenia prawa do zasiłku dla bezrobotnych, którzy byli absolwentami, w stosunku do tej populacji bezrobotnych mają zastosowanie ogólne przepisy o pozbawieniu prawa do zasiłku, które jednak nie mogły stanowić podstawy prawnej do pozbawienia Rafała G. tych świadczeń. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego jest uzasadniona. Trafnie wskazuje ona na rażące naruszenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 2 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./ przez błędne przyjęcie, że przepis ten ustanawiał 12-miesięczny okres pobierania zasiłku przez bezrobotnych będących absolwentami szkół zawodowych, rozpoczynający się od daty ukończenia szkoły. Wbrew poglądowi Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis ten - właściwy dla rozstrzygnięcia żądania Rafała G. - ustanawiał jedynie okres, przez który bezrobotni i poszukujący pracy absolwenci szkół różnych typów mogli ubiegać się w jednostkach organizacyjnych publicznej służby zatrudnienia o status "bezrobotnego-absolwenta". Ustawa o zatrudnieniu z 1989 r. zakładała bowiem, że jednym z warunków uzyskania tego statusu jest zachowanie niezbędnej więzi czasowej między dniem zakończenia szkoły a dniem zarejestrowania się absolwenta we właściwym rejonowym biurze pracy. Sam termin techniczno-prawny "absolwent" ma bowiem znaczenie okazjonalne, różne w zależności od kontekstu normatywnego, w którym ma ono zastosowanie. W rozumieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu absolwentem jest ten, kto zwrócił się do rejonowego biura pracy o pomoc w uzyskaniu pracy lub o wsparcie finansowe na okres bezskutecznego poszukiwania pracy, w terminie 12 miesięcy od dnia ukończenia szkoły. Po tym terminie, zachowując nadal status bezrobotnego, traci jednak przymiot "bezrobotnego-absolwenta", który w ówczesnym stanie prawnym stwarzał pewne uprawnienia, m.in. w zakresie wysokości zasiłku w razie braku pracy i innych źródeł dochodów. Prawo do zasiłku dla ogółu bezrobotnych, w tym także i tych, którzy mieli szczególny status "bezrobotnych-absolwentów" podlegało w ówczesnym stanie prawnym ograniczeniom czasowym. Maksymalny termin pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie upłynął jednak dla Rafała G. ani w dniu wydania decyzji Dyrektor Wojewódzkiego Biura Pracy w O., ani w dniu wydania wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. W kręgu rozważań Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie pozostaje także kwestia nie podniesiona w rewizji nadzwyczajnej, czy absolwenci, którzy zarejestrowali się w biurach pracy w ustalonym dla nich terminie, po wejściu w życie z dniem 1 września 1990 r. noweli do ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. 1990 nr 56 poz. 323/ zobowiązani są - dla nabycia prawa do zasiłku - do wykazania się co najmniej 180-dniowym okresem zatrudnienia przed dniem zarejestrowania. Naczelny Sąd Administracyjny - jak wynika to z końcowego fragmentu uzasadnienia wyroku - uważa, że utrata statusu absolwenta na skutek upływu 12 miesięcy od dnia ukończenia szkoły oznacza m.in., że osoba taka powinna być traktowana tak, jak ogół zarejestrowanych bezrobotnych, tzn. że nie korzysta ona ze zwolnienia od obowiązku wykazania się co najmniej minimalnym stażem pracy, jaki przewidziany jest w art. 1 ustawy z dnia 27 lipca 1990 r. Sąd Najwyższy natomiast uważa, że także i ta wykładnia art. 15 znowelizowanej ustawy o zatrudnieniu jest błędna. Statusu bezrobotnego-absolwenta nie traci się automatycznie na skutek upływu 12 miesięcy od dnia ukończenia szkoły. Na podstawie przepisów ustawy o zatrudnieniu z 1989 r. traci się go tylko na skutek niedopełnienia powinności zarejestrowania się w tym terminie we właściwym rejonowym biurze pracy. Uzyskany w tym trybie status "absolwenta" nie dezawuuje się w znaczeniu prawnym także i po dniu 1 września 1990 r. m.in. z tego względu, że ustawowe wymaganie wykazania się co najmniej 180-dniowym okresem zatrudnienia w 12 miesiącach poprzedzających dzień zarejestrowania jest i pozostało nadal dla tej populacji bezrobotnych - niewykonalne. Kierując się tymi przesłankami Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 par. 1 Kpc w związku z art. 211 Kpa zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego uchylił. Zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej konieczne stało się także uchylenie decyzji Wojewody (...) z dnia 25 lipca 1991 r. nr (...) oraz decyzji Urzędu Rejonowego w M.M. z dnia 29 maja 1991 r. nr (...), albowiem wymienione decyzje organów administracji zawierały błędną wykładnię przepisów prawa i bez uzasadnionych podstaw pozbawiały wnioskodawcę świadczeń należnych mu ze środków Funduszu Pracy.