III ARN 39/95

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi (...) na decyzję Wojewody (...) w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 1995 r. SA/Rz 81/94 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę NSA OZ w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia 8 lutego 1994 r. (...) Kierownik Urzędu Rejonowego w T. odmówił Annie F. zwrotu nieruchomości położonej w N.D., oznaczonej numerami parcel gruntowych: 3113/2, 3114/2 i 3115/2, wywłaszczonej orzeczeniem (...) z dnia 5 stycznia 1939 r. z uzasadnieniem, że art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ nie ma zastosowania do wywłaszczeń na podstawie przepisów z okresu przed 1958 r. Wojewoda T. decyzją z dnia 15 marca 1994 r. (...) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji i podzielając zawarty w jej uzasadnieniu pogląd prawny stwierdził, że powyższy przepis ustawy ma zastosowanie do wywłaszczeń dokonanych na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /t.j. Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./ oraz nieruchomości nabytych w trybie art. 6 tej ustawy, jak też przepisów wymienionych w art. 69 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wyrokiem z dnia 13 stycznia 1995 r. (...) Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie skargę Anny F. na powyższą decyzję Wojewody oddalił. W ocenie Sądu przepisu art. 69 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie można interpretować rozszerzająco, a skoro w tym przepisie nie zostało wymienione rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym /Dz.U. nr 86 poz. 776 ze zm./, w oparciu o które wywłaszczono przedmiotową nieruchomość, to nieruchomość wywłaszczona na podstawie jego przepisów nie może być zwrócona w trybie określonym w art. 69 tej ustawy. Powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył Minister Sprawiedliwości w drodze rewizji nadzwyczajnej, w której zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie art. 207 par. 5 Kpa oraz art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji Wojewody T., a także utrzymanej nią w mocy decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w T. bądź o uchylenie tego wyroku i o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W ocenie Ministra Sprawiedliwości z zestawienia treści ust. 1 i 4 art. 69 tej ustawy wynika w sposób wyraźny, że dyspozycją tych przepisów objęte zostały wszystkie nieruchomości wywłaszczone /niezależnie od okresu ich wywłaszczenia/ oraz nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie enumeratywnie wymienionych, innych niż wywłaszczeniowe, przepisów prawa. Skoro zatem w sprawie jest bezsporne, że nieruchomość skarżącej została wywłaszczona, a nie przejęta na rzecz Skarbu Państwa w inny sposób, to żądanie jej zwrotu powinno zostać ocenione w oparciu o przesłanki określone w art. 69 ust. 1 ustawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przedmiotem zwrotu w trybie określonym w art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ są dwie kategorie nieruchomości: nieruchomości wywłaszczone /ust. 1/ oraz nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wymienionych w ust. 4 tego przepisu. Skoro przepis art. 69 ust. 1 ustawy nie zastrzega wyraźnie, że instytucja zwrotu odnosi się do nieruchomości wywłaszczonych w trybie i na zasadach przewidzianych w określonej z nazwy ustawie, to należy przyjąć, że obowiązek zwrotu dotyczy wszystkich nieruchomości wywłaszczonych, niezależnie od czasu ich wywłaszczenia. Ocena, czy dana nieruchomość została wywłaszczona w rozumieniu art. 69 ust. 1 ustawy, powinna być dokonywana w świetle wskazanych jako podstawa decyzji wywłaszczeniowej przepisów obowiązujących w dacie wywłaszczenia, przy czym, zgodnie z jednolitym stanowiskiem doktryny prawa, chodzi tu o przepisy ustaw stricte "wywłaszczeniowych", a nie o przepisy regulujące przejście na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości w innym trybie niż w ramach postępowania o wywłaszczenie nieruchomości. Stanowisko to jest zbieżne z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w uzasadnieniu uchwały z dnia 24 września 1992 r., III AZP 12/92, że konstrukcja art. 69 ustawy jednoznacznie wskazuje, iż ustawodawca rozróżnia wywłaszczenie nieruchomości od jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa. Podstawę do przeprowadzenia takiego rozróżnienia stwarza w ocenie Sądu Najwyższego treść art. 69 ust. 4 ustawy, który zezwala na stosowanie instytucji zwrotu nieruchomości wywłaszczonej także do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa w innym trybie. Gdyby bowiem ustawodawca uznawał, że pojęcie nieruchomości wywłaszczonej obejmuje także nieruchomości przejęte, to przepis ust. 4 art. 69 byłby zbędny. Ponadto ostatnio wymieniony przepis ustawy ma charakter wyjątkowy, co nie zezwala na jego interpretację rozszerzającą. Z powyższego wynika, że zawarte w art. 69 ust. 1 ustawy pojęcie "nieruchomość wywłaszczona" powinno być interpretowane ściśle w świetle przepisów obowiązujących w dacie wywłaszczenia, co biorąc pod uwagę zróżnicowane formy prawne przymusowego przejęcia /przejścia/ na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości przewidziane w dotychczasowych uregulowaniach prawnych oznacza, że za nieruchomość wywłaszczoną w rozumieniu art. 69 należy uznać, z zastrzeżeniem przepisu ust. 4 art. 69, nieruchomość wywłaszczoną na podstawie ustaw regulujących kwestie prawne wywłaszczania gruntów, w tym w trybie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z mocą ustawy z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym /Dz.U. nr 86 poz. 776 ze zm./, dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz.U. 1952 nr 4 poz. 31/, ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości czy rozdziału 6 ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /t.j. Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./. Naczelny Sąd Administracyjny w lakonicznym uzasadnieniu kwestionowanego rewizją nadzwyczajną wyroku nie odnosi się do wynikającego z art. 69 ustawy zróżnicowania zakresu przedmiotowego obowiązku zwrotu. Sąd ten zaniechał niezbędnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oceny, czy nieruchomość wywłaszczona na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym podlega zwrotowi na rzecz jej poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych w trybie powyższego przepisu ustawy, a zatem czy jest to nieruchomość wywłaszczona w rozumieniu ust. 1 tego przepisu. Wyrażony w uzasadnieniu wyroku pogląd prawny, że nieruchomość wywłaszczona na podstawie przepisów powyższego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym nie podlega zwrotowi tylko z tego powodu, że rozporządzenie to nie zostało wymienione w art. 69 ust. 4 ustawy, jest oczywiście błędny, bowiem nie uwzględnia wskazanego wyżej odmiennego zakresu zastosowania i sensu przepisów ust. 1 i 4 art. 69 ustawy oraz rozpatruje treść ust. 4 w całkowitym oderwaniu od treści ust. 1 tego przepisu. Ponadto przedstawiony pogląd prawny prowadzi do wniosku, że w trybie art. 69 ust. 1 podlegałyby zwrotowi tylko nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wymienionych w art. 69 ust. 4 ustawy, co powodowałoby w praktyce akceptowanie skutków rażąco sprzecznych z celem tego przepisu, w tym bezzasadne ograniczenie prawa strony żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 par. 2 Kpc orzekł jak w sentencji.