III ARN 9/84

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi (...) na decyzję Kuratora Oświaty i Wychowania (...) w przedmiocie odmowy przydziału mieszkania na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 30 września 1983 r. SA/Kr 641/83 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę NSA OZ w Krakowie do rozpoznania skargi (...). Stanisława P. była zatrudniona w Szkole Podstawowej w S. Z dniem 1 września 1982 r. została ona na własną prośbę przeniesiona na stanowisko nauczycielki Szkoły Podstawowej w Z., przy czym na okres do dnia 1 września 1983 r. zatrudniono ją w Szkole Podstawowej nr 2 w K. Dnia 6 września 1982 r. Stanisława P, złożyła prośbę o przydzielenie jej mieszkania "służbowego" w Domu Nauczyciela w K. Decyzją z dnia 8 kwietnia 1983 r. Gminny Dyrektor Szkół w K. odmówił przydzielenia Stanisławie P. mieszkania. Od tej decyzji wniosła ona odwołanie. Kurator oświaty i wychowania w Nowym Sączu jednak decyzją z dnia 18 maja 1983 r. Nr O (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, powołując się m.in. na to, że przenosząc się na teren województwa nowosądeckiego Stanisława P. miała zamieszkać u rodziców, nie żądała więc zapewnienia jej mieszkania, lecz pobierała stosowny dodatek mieszkaniowy. Od dnia 1 września 1983 r. podejmie pracę w Z., gdzie zostanie dla niej wynajęte bezpłatne mieszkanie. Na tę decyzję Stanisława P. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie art. 54 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela /Dz.U. nr 3 poz. 19/, polegające na niezrealizowaniu jej prawa do bezpłatnego mieszkania, które powinno znajdować się przede wszystkim w budynku szkolnym. Powołała się w swej skardze również na zapewnienie Dyrekcji, że w Z. zostanie jej przydzielone mieszkanie służbowe. Naczelny Sąd Administracyjny, nie badając zarzutów podniesionych w skardze, wyrokiem z dnia 30 stycznia 1983 r. SA/Kr 641/83 stwierdził nieważność decyzji kuratora oświaty i wychowania oraz poprzedzającej ją decyzji Gminnego Dyrektora Szkół, uznając, że decyzje te zostały wydane przez nieuprawnione organy. Właściwymi do orzekania w tej sprawie są - zdaniem Sądu - terenowe organy administracji państwowej, jako że mieszkania w domach nauczyciela nie są mieszkaniami funkcyjnymi w rozumieniu art. 46 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe /Dz.U. nr 14 poz. 84/, lecz mieszkaniami zakładowymi, przydzielanymi na podstawie art. 52 prawa lokalowego przez terenowe organy administracji państwowej na rzecz osób wskazanych przez dyrektora danej szkoły. W rewizji nadzwyczajnej zarzucającej rażące naruszenie art. 20, art. 46 i art. 47 w związku z art. 55 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. nr 14 poz. 84/, par. 17 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego /Dz.U. nr 26 poz. 152 ze zm./ w związku z par. 1 pkt 2 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 4 grudnia 1974 r. /nr DK 2-1217-173/74/ w sprawie ustalenia stanowisk, których zajmowanie wymaga przydzielenia mieszkania funkcyjnego /Dz.Urz. MOiW 1975 nr 1 poz. 1/, oraz art. 206 i art. 207 par. 3 Kpa, a także naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - Prokurator Generalny wnosił o uchylenie tego wyroku i oddalenie skargi. Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Skarżąca ubiegała się o przydział mieszkania w Domu Nauczyciela w K. Lokale mieszkalne w domach nauczyciela - według ust. 1 i ust. 2 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 3 lipca 1973 r. w sprawie gospodarki i administracji zasobami mieszkaniowymi dla nauczycieli szkół nadzorowanych przez resort oświaty i wychowania /Dz.Urz. MOiW nr 11 poz. 93/ - wchodzą w skład nauczycielskich zasobów mieszkaniowych. Przepisy tego zarządzenia potwierdzają również, że na domy nauczyciela przeznacza się zwykle budynki wybudowane przez szkoły. Przydziały lokali mieszkalnych wybudowanych przez zakłady pracy są dokonywane przez terenowy organ administracji państwowej /art. 20, art. 51, art. 52 prawa lokalowego według stanu obowiązującego do dnia 1 marca 1983 r./ tylko wówczas, gdy te lokale nie zostały zaliczone do kategorii mieszkań funkcyjnych. Decyzje bowiem w sprawach mieszkań funkcyjnych wydaje kierownik zakładu pracy, w którego dyspozycji pozostaje takie mieszkanie /art. 22 ust. 1 pkt 4, art. 55 ust. 1 prawa lokalowego/. Wskazuje to, że jako terenowy organ administracji szkolnej Gminny Dyrektor Szkół w K. byłby kompetentny do przydzielania lokali w miejscowym domu nauczyciela, gdyby rzeczywiście lokale w domach nauczyciela przybierały charakter mieszkań funkcyjnych w razie przydzielenia ich nauczycielom na cele mieszkalne. Trudno się zgodzić ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że lokale w domach nauczyciela nie wykazują cech, od istnienia których zostało uwarunkowane zaliczenie danego lokalu do kategorii mieszkań funkcyjnych. Przydziałowi na mieszkania funkcyjne - według art. 47 ust. 1 pkt 1 prawa lokalowego - podlegają lokale w zakładowych domach mieszkalnych lub przekazane do dyspozycji jednostki gospodarki uspołecznionej w innych budynkach. O tym, czy lokal w zakładowym domu mieszkalnym podlega przydziałowi na mieszkanie funkcyjne, rozstrzyga więc ostatecznie ta jednostka gospodarki uspołecznionej, w której dyspozycji taki lokal pozostaje. W zarządzeniu z dnia 3 stycznia 1983 r. w sprawie dysponowania i administrowania nauczycielskimi zasobami mieszkaniowymi w resorcie oświaty i wychowania oraz pobierania czynszu i opłat z tytułu najmu lokali mieszkalnych w budynkach szkół i innych placówek oświatowo-wychowawczych oraz w domach nauczyciela /Dz.Urz. MOiW 1984 nr 1 poz. 3/ Minister Oświaty i Wychowania, opierając się na zarządzeniu powołanym w ustępie poprzednim /ust. 2/, zajął stanowisko, iż lokale w domach nauczyciela pozostające w dyspozycji terenowych organów administracji szkolnej podlegają przydziałowi przez te organy na mieszkania funkcyjne /ust. 1 i ust. 2/. Przepisy wykonawcze do prawa lokalowego nie zabroniły Ministrowi Oświaty i Wychowania zaliczenia do kategorii mieszkań funkcyjnych lokali w domach nauczyciela. Mylny jest w konsekwencji pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że uznając je za takie, przekroczył Minister Oświaty i Wychowania granice umocowania udzielonego mu w art. 47 ust. 2 prawa lokalowego w związku z par. 17 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego /Dz.U. nr 26 poz. 152/. Należy się jednak zgodzić z poglądem, że lokale w zakładowych domach mieszkalnych lub lokale przekazane do dyspozycji jednostek gospodarki uspołecznionej w innych budynkach mogą uzyskać charakter mieszkań funkcyjnych dopiero wtedy, gdy jako takie zostaną przydzielone ich pracownikom, których charakter pracy wymaga zajmowania mieszkania w takim budynku lub zespole budynków /art. 46 ust. 1 pkt 2 prawa lokalowego/. Ustalenie stanowisk, których zajmowanie wymaga zamieszkiwania w danym budynku lub zespole budynków, Rada Ministrów przekazała /ust. 2 par. 17/ do kompetencji właściwych ministrów. W zarządzeniu z dnia 4 grudnia 1974 r. w sprawie ustalenia stanowisk, których zajmowanie wymaga przydzielenia mieszkania funkcyjnego /Dz.Urz. MOiW 1975 nr 1 poz. 1/, Minister Oświaty i Wychowania stwierdził, że stanowisko nauczyciela zalicza do stanowisk, których zajmowanie wymaga przydzielenia w miarę możliwości mieszkania funkcyjnego w domach nauczyciela /par. 1 ust. 2 pkt 2/. Nie odstąpił - wbrew sugestiom zaskarżonego wyroku - od tego w powołanym wyżej zarządzeniu wydanym w 1983 r., wskazał w nim bowiem wyraźnie, że lokale mieszkalne w domach nauczyciela są - jako mieszkania funkcyjne - przeznaczone dla nauczycieli, a jako takie pozostają - jak wspomniano - w dyspozycji terenowych organów administracji szkolnej /ust. 1 i ust. 2/. Działając więc w granicach udzielonego mu umocowania, Minister Oświaty i Wychowania dał w ten sposób wyraz stanowisku, że nauczyciele ze względu na charakter ich pracy powinni zamieszkiwać w siedzibie szkoły /art. 54 ust. 1 i ust. 2 Karty Nauczyciela/. Odmiennych wniosków nie może usprawiedliwiać pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego ujęty w zdaniu, że "Jeżeli w zarządzeniu (...) wymienia się między innymi domy nauczyciela jako obiekty, a nauczycieli jako osoby uprawnione do zajmowania mieszkań funkcyjnych, nie oznacza to, że te dwa pojęcia można w każdym przypadku łączyć bezpośrednio, byłoby to bowiem sprzeczne z treścią art. 46 ustawy, jako że brak jest przesłanek do uznania, że każde mieszkanie w domu nauczyciela (...) przeznaczone jest dla osób, których charakter pracy wymaga zajmowania mieszkania w danym budynku (...), a tylko łączne spełnienie się tych kryteriów odpowiada warunkom określonym w art. 46 prawa lokalowego". Odmowa uznania, że nauczyciele należą do kategorii osób, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 prawa lokalowego, godzi zatem w przytoczone przepisy obowiązującego prawa. W konsekwencji nie nasuwa zastrzeżeń pogląd, że nauczyciele należą do kategorii pracowników, których charakter pracy wymaga zajmowania - w miarę możliwości - mieszkania w siedzibie szkoły /art. 46 ust. 1 pkt 2 dawnego prawa lokalowego, art. 50 ust. 2 pkt 2 obowiązującego obecnie prawa lokalowego/, a lokale mieszkalne w domach nauczyciela należą do kategorii lokali podlegających przydziałowi na mieszkania funkcyjne /art. 47 ust. 1 pkt 1 dawnego prawa lokalowego, art. 51 ust. 1 pkt 1 obowiązującego obecnie prawa lokalowego/. Lokal mieszkalny w domu nauczyciela przybiera zatem charakter mieszkania funkcyjnego, jeżeli zostanie przez terenowy organ administracji szkolnej przydzielony /art. 14 Kpa/ nauczycielowi /art. 22 ust. 1 pkt 4, art. 55 ust. 1 dawnego prawa lokalowego, art. 24 ust. 1 pkt 5, art. 39 obowiązującego obecnie prawa lokalowego/. Oznacza to, że Gminny Dyrektor Szkół w K. był organem administracji państwowej właściwym do załatwienia sprawy wszczętej przez skarżącą Stanisławę P. Odmienny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego rażąco narusza przepisy prawa powołane w rewizji nadzwyczajnej. W konsekwencji zachodzi pierwsza podstawa rewizji nadzwyczajnej z art. 210 Kpa. W uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę ze skargi Stanisławy P. przekazał do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie /art. 211 Kpa, art. 422 par. 2 Kpc/.