III AZP 13/92

Sąd Najwyższy przy udziale Prokuratora w Ministerstwie Sprawiedliwości w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego Spółka z o.o. w J. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 24 września 1991 r. (...) w przedmiocie wymiaru cła od importu piwa w butelkach po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 kwietnia 1992 r. III SA 1916/91 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 Kpc w zw. z art. 211 Kpa: Czy butelki, w których dostarczane jest piwo importowane, mogą być potraktowane zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ jako opakowanie wielokrotnego użytku i czy mogą być przedmiotem odprawy celnej czasowej? podjął następującą uchwałę: Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe Spółka z o.o. w J. zgłosiło w dniu 29 maja 1991 r. do odprawy celnej 100 hl piwa butelkowego importowanego z Czechosłowacji, wyodrębniając, jako opakowanie zwrotne, butelki w których to piwo się znajdowało. W dołączonych fakturach zakupu butelki były także wyodrębnione. Dyrektor Urzędu Celnego w P. wymierzył cło według łącznej wartości piwa i butelek z zastosowaniem stawki celnej przewidzianej dla piwa. Od tej decyzji Spółka odwołała się, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ przez bezzasadne - zdaniem Spółki - oclenie butelek, które są przeznaczone do wielokrotnego użytku i z tego powodu, jako opakowania zwrotne, podlegają odprawie celnej warunkowej. Prezes Głównego Urzędu Ceł nie podzielił zarzutów odwołania. Decyzję z dnia 24 września 1991 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzją organu celnego pierwszej instancji ze względu na art. 25 ust. 2 pkt 2 prawa celnego, który to przepis - według stanowiska Prezesa GUC - stanowi podstawę dla łącznego ujęcia ceny towaru i kosztów jego opakowania jako wartości celnej towaru. Tak też przyjęto w ogólnych regułach interpretacji zharmonizowanego systemu, na którym oparta została taryfa celna importowa, stosownie do których materiały opakowaniowe występujące z zawartymi w nich wyrobami należy klasyfikować wraz z tymi wyrobami, jeżeli są normalnie stosowane do pakowania takich wyrobów. W tej sytuacji Spółka wystąpiła ze skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a Sąd ten - przed rozstrzygnięciem sprawy - zwrócił się do Sądu Najwyższego o wyjaśnienie przedstawionej kwestii prawnej, która wobec niejasnego stanu prawnego była dotychczas niejednolicie ujmowana w orzecznictwie sądu administracyjnego. Wyrażane mianowicie były dwa stanowiska. Według pierwszego z nich należy zagadnienie wyjaśniać wychodząc z normy zawartej w art. 25 ust. 2 pkt 2 Prawa celnego i w związku z tym butelki /pojemniki/ występujące z zawartymi w nich wyrobami trzeba ujmować łącznie jako jednolitą kategorię stosunku prawnocelnego /wartość transakcyjna towaru/. Wyłączałoby to możliwość wyodrębnienia takich opakowań do odprawy czasowej. Przytacza się tu także argument wyprowadzony z art. 2 Konwencji Celnej w sprawie czasowego przywozu opakowań sporządzonej w Brukseli w dniu 6 października 1960 r. i przez Polskę ratyfikowaną /Dz.U. 1965 nr 43 poz. 269/. Mianowicie, że zgodnie z tym przepisem warunkiem czasowej odprawy celnej jest możliwość identyfikacji przy powrotnym wywozie, co oznacza, że taka odprawa dopuszczalna jest jedynie do opakowań mających określone cechy indywidualne, których nie posiadają typowe butelki. Pogląd odmienny uzasadniony jest brzmieniem art. 17 ust. 1 pkt 7 prawa celnego, według którego każde opakowanie wielokrotnego użytku może być przedmiotem czasowego przywozu. Jeżeli więc dane opakowanie, np. butelka, jest odpowiednie dla wielokrotnego użycia ze względu na swą konstrukcję i funkcję, to już z tych względów podlega odprawie warunkowej według zasad określonych w powołanym przepisie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Przedstawiona wyżej kontrowersja skłania przede wszystkim do rozważenia stosunku pomiędzy normami ustanowionymi w art. 17 ust. 1 pkt 7 i w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./. Pierwszy z tych przepisów zamieszczony jest w rozdziale 2 dotyczącym zasad obrotu towarowego z zagranicą, co sugeruje bardzo ścisły związek z tymi zasadami. Trzeba tu mieć na uwadze przede wszystkim zasadę określoną w art. 4 ust. 1, że przywóz towarów z zagranicy podlega cłu, z wyjątkami określonymi w przepisach prawa. Uregulowany w art. 17 /także w art. 18 i art. 19/ przywóz na polski obszar celny określonych towarów na czas oznaczony jest w swej istocie zwolnieniem od cła na określonych warunkach. Jest to w stosunku do zasady powszechności cła z art. 4 ust. 1 wyjątek o szczególnym znaczeniu - jej kontratyp, który także ma wagę zasady obrotu towarowego z zagranicą. Te cechy znamienne czasowego przywozu z zagranicy określonych towarów muszą być zauważane przy interpretacji, ażeby nie spowodować zawężenia ustawowej zasady. Drugi z powołanych przepisów, tj. art. 25, zamieszczony jest w rozdziale 3 ustawy - Prawo celne, przeznaczonym dla określenia wartości celnej towaru. W przepisie tym, a także w pozostałych przepisach rozdziału 3 nastąpiła konkretyzacja zasady ustanowionej w art. 4 ust. 2, że podstawą wymiaru cła jest wartość celna towaru. Chodzi tu więc, z istoty rzeczy, o ustalenie przesłanki wymiaru cła, jako sytuacji, w której nie zachodzi zwolnienie od cła. Zastosowanie art. 25, z określonymi w nim sposobami ustalenia wartości celnej jako podstawy wymiaru cła, następuje wobec przywozu towaru z zagranicy, który podlega cłu. Mówiąc inaczej - skoro konstruowanie wartości transakcyjnej towaru według sposobu określonego w art. 25 ust. 1 i ust. 2 prawa celnego pozostaje w ścisłym związku z wymiarem cła, to konstrukcja ta nie może służyć innym celom i np. powodować włączenia do podstawy cła towarów, które - z mocy zasady z art. 17 - cłu nie podlegają. Jeśli spojrzeć na to samo zagadnienie od strony postępowania celnego, to wydaje się oczywistym, że procedura wymiaru cła jest późniejsza /następcza/ w stosunku do postępowania, w którym organ celny rozstrzyga o tym, czy dany towar podlega cłu i jeżeli tak, to według jakich zasad. W przypadku przywozu czasowego, o którym mowa w art. 17 prawa celnego - zwolnienie od cła nie jest ostateczne. Organ celny określa w decyzji termin, na jaki towar został dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym lub wywozu za granicę. Może też ustalić obowiązek spełnienia określonych warunków /art. 68 ust. 1 prawa celnego/. Dopiero niezachowanie ustalonego terminu i innych warunków czasowego przywozu powoduje powstanie zobowiązania do uiszczenia cła /art. 18 i art. 68 prawa celnego/. To, co wyżej podniesiono dla rozróżnienia zakresów art. 17 i art. 25 prawa celnego, trzeba odpowiednio przenosić na szczeble przepisów wykonawczych do prawa celnego. W szczególności trzeba mieć na uwadze, że klasyfikacja towarów służy przede wszystkim celom związanym z wymiarem cła. Ponadto wobec przywołanej przez Prezesa GUC zasady, że materiały opakowaniowe zawierające towary, jeżeli są zazwyczaj stosowane do tego rodzaju towarów, należy klasyfikować razem z tymi towarami - trzeba zauważyć, że jest to tylko część zasady określonej w pkt 5b ogólnych reguł interpretacji nomenklatury scalonej załączonych do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 lipca 1991 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 67 poz. 288/. Ostatnie bowiem zdanie z tego samego punktu reguł interpretacji ma brzmienie następujące: "Postanowienie to nie ma jednak zastosowania, jeżeli opakowania nadają się w sposób oczywisty do ponownego użytku". Odpowiedź pozytywna na ogólnie przez Naczelny Sąd Administracyjny sformułowane pytanie, czy butelki zawierające piwo mogą podlegać czasowemu przywozowi, o którym mowa w art. 17 prawa celnego - nie nasuwa wątpliwości. Istotnie bowiem - jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny - na gruncie powołanego przepisu /w tym wypadku jego ust. 1 pkt 7/ trzeba jedynie wykazać, że przywożony z zagranicy towar jest, po pierwsze opakowaniem i, po drugie, opakowaniem wielokrotnego użytku. Ocena taka z natury rzeczy dotyczy konstrukcji użytkowej funkcji danego towaru. Butelki ze szkła /bo o takie tu chodziło/ z reguły, zwłaszcza jeżeli są wypełnione określoną zawartością, spełniają funkcję opakowania, i to opakowania względnie trwałego, które nie traci wartości użytkowych w jednorazowym użyciu, ale może być wielokrotnie powtarzane. Warto przy okazji zauważyć, że taka cecha opakowań szklanych jest szczególnie cenna ze względów na ochronę środowiska i dlatego pożądane wydają się różnorakie działania, które zmierzają do w miarę możliwości szerokiego wykorzystywania cechy powtarzalności opakowania. Chodzi bowiem o ograniczenie w ten sposób zakresu stosowania opakowań, które mogą być użyte tylko jednorazowo, a równocześnie z trudnością poddają się zabiegom utylizacyjnym. Oprócz konstrukcyjnych i użytkowych funkcji butelek jako opakowań szklanych muszą oczywiście zachodzić warunki istotne dla zachowania zasady czasowego przywozu, podlegającej - jak to wyżej podniesiono - na zobowiązaniu się strony do powrotnego wywozu za granicę towaru korzystającego z przywileju zwolnienia od cła pod warunkiem powrotnego wywozu tego towaru za granicę. Stosownie do powoływanego już art. 68 ust. 1 prawa celnego oprócz zobowiązania się strony do powrotnego wywozu, organowi celnemu pozostawiono możliwość ustalenia w decyzji o czasowym przywozie jeszcze innych określonych warunków stronę zobowiązujących. W tak ogólnie określonej zasadzie postępowania mogą się w szczególności mieścić sposoby takiego opisu w dokumentach celnych towaru objętego odprawą celną czasową, który zabezpieczałby możliwość kontroli podstawowego zobowiązania do powrotnego wywozu za granicę towaru korzystającego z odprawy czasowej. W każdym razie istotne jest podkreślenie, że w świetle przepisów prawa celnego kwestie związane z zabezpieczeniem zobowiązania powrotnego wywozu towaru, podlegającego odprawie celnej czasowej, zostały ujęte od strony trybu postępowania, a nie poprzez określenie cech towaru podlegającego takiej odprawie. Trzeba mieć to na uwadze także w aspekcie argumentów odwołujących się do tekstu Konwencji Celnej w sprawie czasowego przywozu opakowań sporządzonej w Brukseli dnia 6 października 1960 r. /Dz.U. 1965 nr 43 poz. 269/. Ponadto Konwencja ta nie stwarza podstawy do zwężającej interpretacji uregulowań przyjętych w obowiązującej ustawie - Prawo celne. Taki kierunek pozostawałby zresztą w wyraźnej sprzeczności z założeniami powołanej Konwencji i jej art. 12, stosownie do którego postanowienia Konwencji wprowadzają minimum ułatwień i nie stoją na przeszkodzie w stosowaniu większych ułatwień, m.in. przyznawanych na mocy przepisów prawa wewnętrznego.