III AZP 37/92

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Barbary K. na decyzję Prokuratora Generalnego z dnia 15 czerwca 1992 r. Nr KD.II.1032/92 w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy z aplikantem prokuratorskim po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 listopada 1992 r. II SA 1388/92 do rozstrzygnięcia art. 391 Kpc w zw. z art. 211 Kpa: Jaki sąd - Naczelny Sąd Administracyjny czy sąd pracy - jest właściwy do rozpatrzenia sporu dotyczącego rozwiązania stosunku pracy z aplikantem powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury? podjął następującą uchwałę: Prokurator Wojewódzki w W. decyzją z dnia 28 maja 1992 r. rozwiązał stosunek służbowy z aplikantem prokuratury Barbarą K. za uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniem, na podstawie art. 94 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze /Dz.U. 1991 nr 25 poz. 103 ze zm./. Od tej decyzji Barbara K. wniosła odwołanie, na skutek którego Prokurator Generalny decyzją z 15 czerwca 1992 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, zamieszczając w swojej decyzji pouczenie o możliwości zaskarżenia jej do sądu administracyjnego. Barbara K. skorzystała z tej możliwości i wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który po stanowieniem z dnia 25 listopada 1992 r. zwrócił się do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego przytoczonego w sentencji uchwały. W uzasadnieniu postanowienia wskazano na rozbieżności w orzecznictwie sądowym oraz na chwiejność stanowiska doktryny odnośnie do dopuszczalności zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy z pracownikiem mianowanym; prawo obowiązujące jest również niejednolite w traktowaniu dostępu do sądu pracowników mianowanych, z którymi rozwiązano stosunek pracy. W ustawie o prokuraturze nie uregulowano wprost uprawnień aplikanta prokuratury powstających przy rozwiązaniu stosunku pracy. Sąd administracyjny dostrzega również to, że argumentacja prawna zawarta w uchwale połączonych Izb SN: Izby Cywilnej i Administracyjnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 1983 r. III AZP 11/82 /OSNCP 1983 nr 10 poz. 147/ mogła zachować aktualność, chociaż przeczy temu stanowisko zajęte w uchwale SN z dnia 23 lipca 1992 r. III AZP 9/92. W końcowej części uzasadnienia sąd administracyjny przytoczył też argumenty przemawiające zdecydowanie za tym, że decyzja o rozwiązaniu stosunku pracy z aplikantem prokuratury podlega kontroli sądu administracyjnego co do jej zgodności z prawem. W rozpoznawanej sprawie Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W sprawie, w której wyłoniło się zagadnienie prawne nasuwające poważne wątpliwości, niesporne jest, że w obu instancjach zostały wydane decyzje w rozumieniu art. 104 Kpa. Taką decyzję w sprawie rozwiązania stosunku służbowego z aplikantem prokuratury wydał prokurator wojewódzki oraz Prokurator Generalny jako organ odwoławczy. Zgodnie z art. 196 par. 1 Kpa, w jego brzmieniu ustalonym w art. 1 punkcie 22 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. nr 34 poz. 201/, decyzje wydane przez organy administracji państwowej mogą być zaskarżone do sądu administracyjnego z powodu ich niezgodności z prawem. Zaznaczyć trzeba, że występujące w tym przepisie pojęcie "organ administracji państwowej" jest rozumiane szeroko, a to stosownie do treści art. 5 par. 2 pkt 3 Kpa. Klauzula generalna ustanowiona w art. 196 par. 1 Kpa jest zacieśniona co do zakresu kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny enumeracją pozytywną wyczerpującą zawartą w art. 199 par. 4 Kpa. Zmiana w określaniu zakresu właściwości sądu administracyjnego dokonana w 1990 r., polegająca na zastąpieniu enumeracji rodzajów spraw, w których decyzje były kontrolowane przez sąd, klauzulą generalną, oznacza, że w razie wątpliwości należy uznać właściwość sądu administracyjnego do kontroli zgodności z prawem decyzji administracyjnych. Wyłączenie tej kontroli ma bowiem miejsce jedynie w przypadku wynikającym wprost z art. 196 par. 4 Kpa. Decyzje wydawane w sprawie rozwiązania stosunku służbowego nie zostały wymienione w art. 196 par. 4 Kpa jako wyłączone spod kontroli sądu administracyjnego, a tym samym pozostają one w kręgu tych decyzji, które są objęte zakresem klauzuli generalnej art. 196 par. 1 Kpa. W art. 196 par. 4 pkt 7 Kpa jako przesłankę wyłączenia stosowania art. 196 par. 1-3 wymienia się pozostawanie sprawy we właściwości innych sądów. Powoływana już ustawa o prokuraturze nie stanowi wprost o właściwości innego sądu, a wobec tego również i ta przesłanka ograniczenia właściwości sądu administracyjnego do kontroli decyzji nie będzie spełniona. W okresie obowiązywania Kpa w brzmieniu ustalonym nowelą z 1980 r. została podjęta najpierw uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 listopada 1982 r. III AZP 6/82 mająca moc zasady prawnej; a następnie - znosząca jej skutki - uchwała połączonych Izb: Izby Cywilnej i Administracyjnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 1983 r. III AZP 11/82 /OSNCP 1983 nr 10 poz. 147/. Uchwała ta stanowiła, że "przepis art. 196 par. 2 pkt 19 Kpa nie uzasadnia właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozpatrywania spraw o rozwiązanie stosunku pracy nawiązanego na podstawie mianowania; natomiast Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozpatrywania tego rodzaju spraw, jeżeli przepis szczególny tak stanowi". W nowym stanie prawnym, stworzonym nowelą do Kpa z 1990 r., uchwała ta stała się nieaktualna. Nie można zresztą byłoby pogodzić jej też z koniecznością zapewnienia prawa do ochrony sądowej wszystkim pracownikom niezależnie od rodzaju stosunku pracy i sposobu jego powstania, na co wskazuje się w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 1992 r. III AZP 9/92. Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela w pełni ten pogląd i nie znajduje podstaw do odstąpienia od niego w rozpoznawanej sprawie. W państwie prawnym prawo pracownika do ochrony sądowej stanowi wartość szczególną i nie może ono być ograniczone, chociaż może ono być realizowane zarówno przed sądem powszechnym, jak również przed sądem szczególnym, jakim jest Naczelny Sąd Administracyjny. Z powyższych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.