III AZP 6/88

Sąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Generalnej w sprawie ze skargi Roberta S. na decyzję Dyrektora Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w L. z dnia 9 listopada 1987 r. w przedmiocie stwierdzenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 27 maja 1988 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie postanowieniem z dnia 26 lutego 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 Kpc: Czy osoba małoletnia przybywająca z innego państwa do Polski w czasie obowiązywania ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim /Dz.U. nr 4 poz. 25/ nabyła obywatelstwo polskie z mocy art. 10 ust. 3 tej ustawy dlatego, że wpisana była do karty repatriacyjnej swojej matki, mimo że ta ostatnia nie była narodowości i pochodzenia polskiego, a przez to nie powinna być uznana za repatriantkę? podjął następującą uchwałę: Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne zrodziło się na tle następującego stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji państwowej i Naczelny Sąd Administracyjny. Skarżący Robert S. jest zdania, że nie nabył i nie posiada obywatelstwa polskiego, gdyż jego matka nie posiadała nigdy obywatelstwa polskiego i nie była narodowości polskiej, zaś ojcostwo Henryka S., który uchodził za męża matki, nie zostało prawnie ustalone. W związku z tym skarżący uważa, iż przysługuje mu obywatelstwo brytyjskie, a to z uwagi na miejsce urodzenia /Mile End - Anglia z dnia 2 marca 1949 r./, i w związku z tym domaga się wydania w tej mierze stosownej decyzji administracyjnej. Organy administracji państwowej wydały decyzję potwierdzającą, że wymieniony posiada obywatelstwo polskie. Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie w uzasadnieniu zagadnienia prawnego podniósł, że matka skarżącego Lidia H. urodzona w dniu 5 maja 1923 r. w ZSRR i najprawdopodobniej obywatelka tego kraju, przebywała w latach wojny /1939-1945/ na terytorium Niemiec, gdzie poznała Henryka S., który do 1939 r. mieszkał w Polsce i posiadał obywatelstwo polskie. Po zakończeniu działań wojennych Lidia H. i Henryk S. zawarli w 1948 r. na terenie Francji związek małżeński wedle zasad wyznaniowych, a następnie przenieśli się do Anglii, gdzie w 1949 r. urodził się skarżący Robert S., a w pewien czas później jego siostra Krystyna. Od chwili zawarcia kościelnego związku małżeńskiego Lidia H. przybrała nazwisko S. i pod tym nazwiskiem zostały zarejestrowane dzieci przez nią urodzone. W dniu 27 sierpnia 1956 r. cała rodzina przybyła na punkt repatriacyjny do Gdyni, wszyscy zostali potraktowani jako repatrianci, z tym, że dzieci /Robert i Krystyna/ zostały wpisane do karty repatriacyjnej matki /osoby małoletnie/. Lidia i Henryk S. wraz z dziećmi osiedlili się w W., z tym że w pewien czas później Henryk S. opuścił rodzinę i zawarł nowy związek małżeński, uznając, iż poprzedni związek nie został prawnie zawarty. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Należy przede wszystkim podnieść, iż przed udzieleniem odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy uzyskał z Centralnego Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych szereg dokumentów /57 sztuk/, dotyczących repatriacji rodziny S. Z dokumentów tych wynika, m.in. że Lidia i Henryk S. podjęli starania o repatriację z Anglii do Polski już w 1950 r. napotykając w tym na przeszkody z uwagi na zarzuty stawiane Henrykowi S. odnoszące się do współpracy z władzami okupacyjnymi. Przed opuszczeniem Anglii w 1956 r. Henryk S. złożył w Konsulacie PRL w Londynie wniosek o wydanie paszportu dla siebie oraz dla małoletnich dzieci - Roberta i Krystyny. Wniosek taki złożyła też Lidia S. Każdy z zainteresowanych uzyskał odrębny paszport konsularny /ze zdjęciem/, w którym stwierdza się, że jego posiadacz jest obywatelem Polski oraz że udaje się na pobyt stały do Polski. Paszporty te zostały wydane w dniu 14 sierpnia 1956 r. i były ważne do dnia 30 listopada 1956 r. Dokumenty te były podstawą do opuszczenia Anglii, co też nastąpiło w dniu 23 sierpnia 1956 r. i do przekroczenia granicy polskiej, co miało miejsce w dniu 26 sierpnia 1956 r. Tak więc nie karta ewidencyjna repatrianta, lecz paszport konsularny stanowił postawę przybycia każdej z tych osób - w charakterze repatrianta - do Polski. Karta ewidencyjna repatrianta, do której zainteresowany przywiązuje istotne znaczenie, była dokumentem czysto ewidencyjnym. Wprawdzie dzieci uchodzących za małżeństwo Henryka i Lidii S. zostały w istocie wpisane do karty ewidencyjnej Lidii S. wszakże w karcie Henryka S. jest odesłanie, że przybywa z osobami wymienionymi "w ankiecie żony". Z faktu tego /wpisanie dzieci do karty matki/ nie mogą być zatem wyciągane wnioski, w każdym razie wnioski na poparcie stanowiska skarżącego. Z dokumentów złożonych przez zainteresowanych w Konsulacie Generalnym PRL w Londynie w latach 1950-1956 wynika także, iż Henryk i Lidia S. występowali jako małżonkowie i traktowali Roberta i Krystynę S. jako ich wspólne dzieci. Deklarowali też chęć powrotu do Polski w charakterze repatriantów. Wprawdzie w pewnym okresie Lidia S. wspominała, że posiadała przed wojną obywatelstwo polskie, choć tego nie była pewna, jak i że już w 1926 r. wyjechała z ZSRR do Francji, lecz składając wniosek o wydanie paszportu konsularnego podała, iż posiadała obywatelstwo ZSRR i była narodowości rosyjskiej. Podpisując "Kwestionariusz rejestracyjno-paszportowy dla ustalenia obywatelstwa polskiego w celu wydania paszportu" w 1956 r. zadeklarowała chęć osiedlenia się w charakterze repatrianta w Polsce i posiadania obywatelstwa polskiego, jako żona Henryka S. - obywatela polskiego. Lidia i Henryk S. przybyli do Polski w charakterze repatriantów na podstawie paszportu konsularnego wystawionego przez polski urząd konsularny w czasie obowiązywania ustawy o obywatelstwie z dnia 8 stycznia 1951 r. /Dz.U. nr 4 poz. 25/. Przepis art. 10 ust. 3 tej ustawy stanowił, że osoby przybywające do Polski jako repatrianci w trybie ustalonym przez właściwe władze nabywają obywatelstwo polskie z mocy prawa. Wymieniona ustawa nie zawierała definicji kto może być uznany za repatrianta, a w szczególności nie uzależnia tego od takich kryteriów jak narodowość, zamieszkiwanie, poprzednie obywatelstwo. Repatriantem był ten kto w takim charakterze i w trybie ustalonym przez właściwe władze przybywał do kraju. Taką "właściwą władzą" był także Konsul Generalny PRL w Londynie w odniesieniu do osób, które ubiegały się o repatriację do Polski w omawianym okresie. Uwzględniając kilkuletnie starania Henryka S. obywatela polskiego i uchodzącą za jego żonę Lidii S. o wyjazd w tym trybie do Polski Konsul Generalny uznał, że spełniają oni ustawowy status repatriantów, co stało się podstawą do wystawienia im oraz ich dzieciom paszportów konsularnych, uprawniających do przybycia do Polski w charakterze repatriantów i osiedlenia się na pobyt stały. Prawidłowości tej decyzji nie można obecnie podważyć przede wszystkim z uwagi na brak w ustawie sprecyzowania kto może być, a kto nie może być uznany za repatrianta. Decyzja ta nie może być podważona także z tego powodu, że w międzyczasie, a mianowicie w dniu 21 stycznia 1958 r. w Warszawie została podpisana konwencja między PRL i Rządem ZSRR w sprawie uregulowania obywatelstwa osób o podwójnym obywatelstwie, która weszła w życie z dniem 8 maja 1958 r. /Dz.U. nr 32 poz. 143/. Osoby zamieszkujące na terytorium jednej ze stron konwencji, które wedle ustawodawstwa obydwu państw były ich obywatelami /a to można było odnosić do Lidii S. dawnej H./, mogły na podstawie postanowień konwencji wybrać obywatelstwo jednej ze stron. Wymagane było złożenie odpowiedniego oświadczenia w terminie jednego roku /art. 1/. Osoby, które miały podwójne obywatelstwo a nie dokonały wyboru uważane były wyłącznie za obywateli tej strony, na której terytorium zamieszkują /art. 7/. Małoletnie dzieci uzyskiwały obywatelstwo rodziców. Z powyższych przyczyn należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.